آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازار طلا و سکه ایران امروز، پنجشنبه شانزدهم بهمن ماه ۱۴۰۴، صحنه رقابت خریداران و سرمایهگذارانی بود که چشم به آیندهای پرابهام دوختهاند. قیمتها با شیبی تند به سمت بالا حرکت کردند و رکوردهای جدیدی را ثبت نمودند. این افزایش قیمت در شرایطی رخ داد که اخبار متناقضی درباره مذاکرات ایران و آمریکا در رسانههای جهان منتشر میشود. هر خبری، حتی در حد شایعه، میتواند بازارهای مالی حساس ایران را به لرزه درآورد و امروز شاهد این تأثیر به وضوح بودیم. نگرانی از تشدید تنشهای سیاسی بین تهران و واشنگتن، یکی از محرکهای اصلی هجوم سرمایهها به سمت داراییهای امن مانند طلا و سکه است. در چنین شرایطی، سرمایهگذاران ترجیح میدهند پول خود را به شمش و سکه تبدیل کنند. عامل دیگر این رشد صعودی، افزایش نرخ دلار در بازار داخلی است. طلا و سکه در ایران همیشه رابطهای مستقیم و قدرتمند با نرخ ارز داشتهاند. امروز نیز رشد دلار، موتور محرکه اصلی بالا رفتن قیمت این فلز گرانبها بود.
در این میان، سکه امامی به عنوان لیدر بازار، نقش پیشرو را در این جهش قیمتی ایفا کرد و تا آستانه ۱۹۸ میلیون تومان نیز پیش رفت. این رقم، نشان از حساسیت بالای بازار به کوچکترین تحولات سیاسی و اقتصادی دارد. طلای ۱۸ عیار نیز که معیار اصلی صنف طلافروشان است، از مرز ۱۹ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان گذشت. این افزایش قابل توجه، هزینه ازدواج و خرید طلای زینتی را برای خانوادهها به میزان چشمگیری بالا برده است. حباب سکه، که نشاندهنده تفاوت قیمت سکه با ارزش ذاتی طلای آن است، امروز رشد محسوسی داشت. این موضوع حاکی از فشار تقاضای سفتهبازانه و هیجان زودگذر در بازار است که میتواند ناپایداری را افزایش دهد. در سوی دیگر جهان، قیمت هر اونس طلا در بازارهای جهانی با کاهش همراه بود، اما این کاهش نتوانست جو روانی حاکم بر بازار داخلی ایران را تغییر دهد. به نظر میرسد در کوتاهمدت، متغیرهای داخلی و منطقهای تعیینکنندهتر از نوسانات جهانی هستند.
تحلیل تأثیر اخبار سیاسی و روانشناسی بازار
بازار طلا و سکه در ایران به شدت تحت تأثیر «جو روانی» و «اخبار لحظهای» است. انتشار هرگونه خبر، حتی اگر تأیید نشده باشد، درباره روابط ایران و آمریکا میتواند موجی از خرید یا فروش را ایجاد کند. امروز، تنشهای فرضی یا واقعی ناشی از این روابط، یک «ریسک سیاسی» قلمداد شد. سرمایهگذاران خرد و کلان در مواجهه با ریسک سیاسی، به سمت داراییهای «پناهگاهی» یا «Safe Haven» حرکت میکنند. در اقتصاد ایران با محدودیتهای فراوان برای سرمایهگذاری خارجی، طلا و سکه سنتیترین و در دسترسترین این پناهگاهها هستند. این فرار سرمایه به سمت امنیت، قیمت را بالا میبرد. نکته حائز اهمیت، «تأثیرپذیری نامتقارن» بازار است. معمولاً اخبار منفی (افزایش تنش) تأثیر فوری و شدیدی بر رشد قیمت دارند، در حالی که اخبار مثبت (آرامش یا پیشرفت مذاکره) ممکن است تأثیر کمرنگتر و با تأخیر داشته باشند. این امر ناشی از بیاعتمادی عمیق به ثبات در بلندمدت است.
نقش نرخ دلار به عنوان متغیر کلیدی و تعیینکننده
رابطه بین قیمت دلار و قیمت طلا/سکه در ایران، یک رابطه علی قوی و مستقیم است. افزایش نرخ دلار، عملاً به معنای کاهش ارزش پول ملی است. از آنجایی که قیمت طلای جهانی به دلار تعیین میشود، با گرانتر شدن دلار، هزینه واردات یا محاسبه قیمت داخلی طلا بالا میرود. از سوی دیگر، در ذهن سرمایهگذار ایرانی، طلا و سکه جایگزین نزدیکی برای دلار محسوب میشود. وقتی خرید دلار با محدودیت یا ریسک همراه باشد، تقاضا برای طلا و سکه افزایش مییابد. بنابراین، افزایش قیمت دلار هم به صورت «هزینهای» و هم به صورت «جایگزینی»، قیمت فلزات گرانبها را تحت فشار صعودی قرار میدهد. این وابستگی باعث میشود بازار طلا نه تنها به تحولات جهانی این فلز، که بیش از هر چیز به تحولات بازار داخلی ارز (قیمت، سیاستهای کنترل، صفهای خرید و فروش) حساس باشد. گاهی اوقات این حساسیت به حدی است که حرکت قیمت طلای داخلی در خلاف جهت طلای جهانی است.
بررسی مفهوم و نوسانات «حباب سکه»
«حباب سکه» به تفاوت بین قیمت بازار سکه و ارزش ذاتی طلای به کار رفته در آن (به علاوه هزینه ضرب) گفته میشود. امروز شاهد افزایش قابل توجه این حباب، به ویژه برای سکه امامی (۱۰.۲ میلیون تومان) بودیم. رشد حباب سکه نشانهای از دو پدیده است: اول، «اضافه تقاضای سفتهبازانه»؛ یعنی افرادی که نه برای سرمایهگذاری بلندمدت، که برای سود سریع از نوسانات کوتاهمدت اقدام به خرید میکنند. این تقاضا، قیمت را فراتر از ارزش واقعی پیش میبرد. دوم، «کمبود روانی»؛ ترس از از دست دادن فرصت (FOMO) باعث میشود مردم بدون تحلیل، وارد بازار شوند و حباب را بزرگتر کنند. حباب بالا باعث بیثباتی بیشتر بازار میشود، زیرا در صورت تغییر روند یا انتشار یک خبر مثبت، این حباب میتواند سریعاً بترکد و منجر به کاهشهای شدید قیمت شود. بنابراین، عدد بالای حباب یک «هشدار خطر» برای خریداران عجول است.
مقایسه رفتار بازار داخلی و جهانی طلا
امروز شاهد یک رفتار متضاد بودیم: در حالی که قیمت هر اونس طلا در بازارهای جهانی با کاهش حدود ۱۴۱ دلاری به حدود ۴۸۶۶ دلار رسید، بازار داخلی ایران رشد چشمگیری را تجربه کرد. این موضوع به وضوح نشان میدهد که «عوامل درونی» بر «عوامل جهانی» غلبه دارند. برای بازار ایران، قیمت جهانی طلا یک «پایه نظری» است، اما نرخ دلار در بازار آزاد تهران «فاکتور تبدیل» این پایه به قیمت داخلی است. اگر کاهش قیمت جهانی به اندازهای نباشد که اثر افزایش نرخ دلار را خنثی کند، قیمت داخلی کماکان رشد خواهد کرد. این واگرایی، ریسک بازار ایران را نشان میدهد. سرمایهگذاری در این بازار بیشتر تابع تحولات سیاسی، ارزی و روانی داخلی است تا تحلیلهای بنیادی عرضه و تقاضای جهانی طلا. این امر، پیشبینی روند را برای سرمایهگذاران دشوارتر و پرریسکتر میسازد.
چشمانداز آینده و توصیه به سرمایهگذاران
در کوتاهمدت، ادامهدار بودن تنشهای سیاسی لفظی یا عملی بین ایران و آمریکا، میتواند کماکان به عنوان یک محرک صعودی برای بازار عمل کند. هرگونه اخبار منفی میتواند موجب جهشهای جدید قیمتی شود. همچنین، روند نرخ دلار همچنان تعیینکننده اصلی خواهد بود. در میانمدت، عامل مهم، «سیاستهای اقتصادی دولت» برای کنترل بازار ارز و مهار تورم است. اگر دولت بتواند ثبات نسبی به بازار ارز بازگرداند، از حباب قیمتی طلا و سکه کاسته خواهد شد. اما اگر بازار ارز شکننده بماند، طلا و سکه نیز نوسانی خواهند ماند. توصیه به سرمایهگذاران خرد این است که در شرایط کنونی که حباب سکه بالا است و نوسانات تحت تأثیر اخبار لحظهای است، از خریدهای هیجانی و با پول قرضگرفته شدیداً پرهیز کنند. بازار طلا و سکه ایران در حال حاضر بیشتر شبیه یک «میانمدت پرریسک» است تا یک سرمایهگذاری امن بلندمدت. تنوع بخشیدن به سبد دارایی و عدم تمرکز بر یک نوع دارایی، همیشه راهکار عاقلانهتری است.