آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
آسمان ایران این روزها صحنه نمایش خروشان طبیعت است. از امروز یکشنبه ۱۹ بهمن تا چهارشنبه پیش رو، سایه سنگین یک سامانه بارشی گسترده بر فراز بیشتر نقاط کشور خواهد بود. سازمان هواشناسی با صدور هشدارهای متعدد، از مردم و مسؤولان خواسته است برای روزهایی پربارش، همراه با وزش باد شدید و احتمال رعد و برق و تگرگ، آماده باشند. صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، در تشریح جزئیات این شرایط ناپایدار جوی، بر تداوم فعالیت سامانه تا روز چهارشنبه تأکید کرد. او هشدار داد که بارشها در مناطق سردسیر و کوهستانی به شکل برف و در مناطق دیگر به صورت رگبار و رعد و برق خواهد بود و وزش باد شدید نیز این شرایط را تشدید میکند. اما آنچه نگرانیها را افزایش داده، هشدار درباره وقوع کولاک در گردنهها و مناطق کوهستانی البرز، شمال غرب و شمال شرق و همچنین احتمال وقوع بهمن در مناطق کوهستانی شمال غرب و البرز مرکزی و غربی است. این هشدارها بهویژه برای کوهنوردان و ساکنان مناطق مرتفع، بسیار جدی است و ضرورت دارد تمام توصیههای ایمنی رعایت شود.
پایتخت نیز از این شرایط در امان نیست. آسمان تهران امروز ابری است و در برخی ساعات بارش باران و وزش باد پیشبینی میشود که گاهی با رگبار و رعد و برق همراه است. در مناطق شمالی و شمال غربی استان تهران نیز بارش باران و برف، گاهی رگبار و وزش باد شدید انتظار میرود. ارتفاعات استان صحنه بارش برف، مه و کولاک خواهند بود. در گوشه دیگری از کشور، در خراسان جنوبی فعالیت سامانه بارشی از دیروز آغاز شده و تا عصر فردا ادامه خواهد داشت. بارشها در این استان به شکل رگبار و رعد و برق به ویژه در نیمه شمالی و مرکزی همراه با وزش باد شدید است و در مناطق مستعد، بارش تگرگ و در ارتفاعات بارش برف پیشبینی شده است. در مقابل، در استان گیلان، وضعیت متفاوتی در جریان است. مدیرکل هواشناسی این استان از تداوم وزش باد گرم به ویژه در ارتفاعات و دامنهها تا اواخر وقت فردا خبر داده است. این شرایط پایدار تا فردا ادامه دارد، اما از سهشنبه با ورود سامانه سرد و بارشی، دمای هوا ۵ تا ۱۰ درجه کاهش یافته و بارش باران در جلگه و برف و کولاک در کوهستان آغاز میشود.
این شرایط جوی متغیر و گاه خشن، نیازمند هوشیاری و آمادگی تمام دستگاههای مدیریت بحران و همکاری شهروندان است. از پاکسازی دهانه پلها و جویها تا همراه داشتن تجهیزات ضروری در سفر و پرهیز از ترددهای غیرضروری، همه بخشی از اقداماتی است که میتواند از خسارات احتمالی جلوگیری کند. اکنون سوال اینجاست که این سامانه بارشی گسترده چه تأثیری بر زندگی روزمره، کشاورزی، ترافیک و سفرهای بینشهری خواهد گذاشت؟ و آیا دستگاههای اجرایی برای مدیریت این شرایط آماده هستند؟ این گزارش به تحلیل دقیق وضعیت جوی و بررسی پیامدهای آن در مناطق مختلف کشور میپردازد.
تحلیل سینوپتیکی و منشأ سامانه بارشی
سامانه بارشی فعلی که تا چهارشنبه فعال خواهد بود، نشان از نفوذ یک سامانه کمفشار عمیق و ناوه بارشی به کشور دارد. این سامانه احتمالاً از سمت غرب و جنوب غرب (منطقه مدیترانه یا دریای سرخ) رطوبت جذب کرده و با برخورد به سد کوهستانی زاگرس و البرز، مجبور به صعود و تراکم شده است. این فرآیند، عامل بارشهای شدید و رگباری در دامنههای غربی و شمالی این رشتهکوهها است. تداوم فعالیت این سامانه تا چهارشنبه، میتواند ناشی از ایستایی نسبی الگوی جوی یا وجود یک پُرفشار بلوکهکننده در شمال یا شرق ایران باشد که حرکت سامانه کمفشار را کند کرده و آن را بر روی منطقه مستقر میسازد. این پدیده باعث میشود بارشها مداوم و طولانیمدت باشند که از یک سو برای منابع آبی مفید است و از سوی دیگر خطر سیلاب و آبگرفتگی را افزایش میدهد. وجود شرایط برای تشکیل تگرگ در حاشیه زاگرس مرکزی و جنوبی و نیز رعد و برق در غرب و جنوب، نشان از ناپایداری شدید جوی و وجود انرژی کافی در جو برای تشکیل ابرهای کومولونیمبوس (ابرهای رعد و برقزا) دارد. این شرایط معمولاً با وزش بادهای شدید و ناگهانی همراه است که خود عاملی برای خسارت است.
بررسی مخاطرات اصلی و مناطق پرخطر
۱. مخاطره برف و کولاک در ارتفاعات
هشدار اصلی برای البرز، شمال غرب و شمال شرق کشور است. بارش برف سنگین همراه با باد شدید (کولاک) میتواند موجب بستهشدن معابر، قطع ارتباط روستاها، ایجاد اختلال در تأمین برق و همچنین احتمال وقوع بهمن شود. این شرایط برای کوهنوردان بسیار مرگبار است.
۲. مخاطره سیلاب ناگهانی و روانآب
بارشهای رگباری در غرب، جنوب و جنوب شرق کشور (مانند خراسان جنوبی) که معمولاً خشک هستند، میتواند منجر به سیلابهای ناگهانی در مسیلها و رودخانههای فصلی شود. خاک غیرقابل نفوذ در این مناطق، توان کمی برای جذب بارشهای شدید دارد.
۳. مخاطره وزش باد شدید
وزش باد شدید موقتی که در بیشتر مناطق پیشبینی شده، میتواند باعث سرنگونی دکلها، درختان، داربستها و تابلوهای تبلیغاتی، ایجاد گرد و خاک محلی (در مناطق خشک) و اختلال در ترافیک هوایی و دریایی شود.
۴. مخاطره رعد و برق
این پدیده علاوه بر خطر برخورد مستقیم، میتواند باعث آسیب به سیستمهای الکترونیکی، قطعی برق و ایجاد آتشسوزی در مناطق جنگلی شود.
تأثیرات متفاوت بر مناطق نمونه (تهران، خراسان جنوبی، گیلان)
-
تهران
ترکیبی از بارش باران در دشت و برف در ارتفاعات شمالی را تجربه میکند. وزش باد و احتمال رعد و برق نیز وجود دارد. اصلیترین تأثیرات: افزایش ترافیک به دلیل کاهش دید و لغزندگی معابر، احتمال آبگرفتگی در معابر پاییندست، اختلال احتمالی در حمل و نقل عمومی و افزایش آلودگی هوای فردای بارش (به دلیل وارونگی دما).
-
خراسان جنوبی
با توجه به اقلیم خشک، بارشهای رگباری و رعد و برقی اصلیترین تهدید است. این بارشها میتواند باعث سیلابهای ناگهانی در وادیهای خشک، آسیب به سازههای موقت و زمینهای کشاورزی، و ایجاد روانآبهای محدود شود. کاهش موقت دما نیز قابل توجه است.
-
گیلان
شرایط خاص این استان نشاندهنده تأثیرپذیری متفاوت از سامانهها است. در روزهای اول (یکشنبه و دوشنبه)، تحت تأثیر جریانات جنوبی، شاهد باد گرم و هوای نسبتاً پایدار هستیم. اما از سهشنبه با تغییر جهت جریان به شمالی، سامانه سرد وارد شده و کاهش چشمگیر دما (۵ تا ۱۰ درجه) و بارش باران و برف جایگزین میشود. این تغییر ناگهانی دما میتواند برای کشاورزی و سلامت مردم چالشبرانگیز باشد.
توصیههای ایمنی و مدیریت بحران
برای عموم مردم عزیز ایران
- پرهیز از سفرهای غیرضروری به ویژه به مناطق کوهستانی، شمال غرب و البرز.
- همراه داشتن زنجیر چرخ و سوخت کافی در صورت سفر الزامی است.
- دور شدن از درختان بلند، دکلها و سازههای ناپایدار هنگام وزش باد شدید و رعد و برق.
- خودداری از توقف یا چادر زدن در حاشیه رودخانهها و مسیلها.
- اطمینان از استحکام سایبانها، گلدانهای کنار پنجره و تابلوهای مغازه.
برای مسؤولان و دستگاههای اجرایی
- پاکسازی دهانه پلها، جویها و کانال های آبرو برای جلوگیری از آبگرفتگی.
- آمادهباش ادارههای راهداری و امداد در گردنههای پرخطر (احتمال کولاک و بهمن).
- اطلاعرسانی سریع و شفاف به کشاورزان برای محافظت از محصولات و دامداران برای عدم کوچ به ارتفاعات.
- نظارت بر پوشش گلخانهها و سالنهای صنعتی در مقابل وزش باد.
برای کوهنوردان و طبیعتگردان
- قطعاً از صعود به ارتفاعات البرز و شمال غرب در این بازه زمانی خودداری شود.
- توجه به هشدارهای رسمی هواشناسی و عدم اعتماد به پیشبینیهای غیررسمی.
پیامدهای بلندمدت و فرصتهای این بارشها
پیامدهای مثبت
- تأمین منابع آب زیرزمینی و پر شدن نسبی سدها پس از یک دوره نسبتاً خشک.
- کاهش موقت آلایندههای هوا در کلانشهرها پس از بارش.
- افزایش رطوبت خاک و بهبود شرایط برای کشت بهاره در بسیاری از مناطق.
پیامدهای منفی و نیاز به پیگیری
- آسیب به محصولات کشاورزی آسیبپذیر (مانند باغات میوه) بر اثر تگرگ و سرمای ناگهانی (به ویژه در گیلان).
- فرسایش خاک در مناطقی که پوشش گیاهی مناسبی ندارند، بر اثر بارشهای رگباری.
- فشار بر زیرساختهای شهری مانند شبکه فاضلاب و معابر در صورت بارشهای شدید متراکم.
- افزایش خطر رانش زمین در دامنههای ناپایدار به دلیل اشباع خاک از آب.
این رویداد جوی یک آزمون جدی برای سیستم مدیریت بحران کشور است. هماهنگی بین سازمان هواشناسی، هلال احمر، نیروی انتظامی، وزارت راه و سازمانهای استانی میتواند از تبدیل یک پدیده طبیعی به یک فاجعه انسانی جلوگیری کند. همچنین، ** ثبت دقیق دادههای این بارشها** برای مطالعات هیدرولوژیکی و برنامهریزی منابع آب بسیار ارزشمند خواهد بود.