پایان رویای سوپرلیگ؛ توافق رسمی رئال مادرید و یوفا پس از ۵ سال جنگ حقوقی

آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:

«آخرین نفری که می‌رود، چراغ را خاموش کند.» این جمله که پنج سال پیش در اتاق‌های بسته باشگاه رئال مادرید زمزمه می‌شد، امروز در بروکسل به واقعیت پیوست. فلورنتینو پرز، قدرتمندترین رئیس باشگاه فوتبال جهان، چراغ سوپرلیگ را خاموش کرد و در سکوت خبری، دفتر پروژه‌ای را ترک کرد که روزی می‌خواست فوتبال اروپا را متحول کند. هجدهم آوریل ۲۰۲۱، روزی که دوازده غول فوتبال اروپا با انتشار بیانیه‌ای مشترک، انفجار را در فوتبال قاره سبز رقم زدند. آن روز، پرز در مصاحبه با الچیرینگیتو با غرور گفت: «ما به یوفا یادآوری می‌کنیم رئال مادرید چه باشگاهی است.» امروز اما، همان مرد با همان باشگاه، بیانیه‌ای ۱۲۱ کلمه‌ای را امضا کرد که در آن از «احترام به اصل شایستگی ورزشی» و «منافع فوتبال اروپا» سخن گفته بود. پروژه سوپرلیگ که با همراهی ۱۱ باشگاه دیگر آغاز شد، یکی یکی یاران خود را از دست داد. باشگاه‌های انگلیسی که با خیابان‌های شورشی روبرو شدند، نخستین فراری‌ها بودند. اتلتیکو مادرید به متحد لالیگا تبدیل شد و به اشتباهش اعتراف کرد. تیم‌های ایتالیایی یکی پس از دیگری صحنه را ترک کردند و یوونتوس در ژوئن ۲۰۲۳ با نامه‌ای رسمی، خنجر را بر پیکر نیمه‌جان سوپرلیگ فرود آورد. تنها رئال مادرید و بارسلونا ماندند و بعد از آن نیز تنها رئال مادرید. بارسلونا که ماه‌ها پیش رابطه‌اش با رئال تیره شده بود، در ۷ فوریه ۲۰۲۶ به «خانواده فوتبال» بازگشت و خوان لاپورتا در نشست رم، ناصر الخلیفی را در آغوش کشید. این پایان کار بود.

پیروزی‌های قضایی، تسلی ناکامی‌های سیاسی بود. رای دسامبر ۲۰۲۳ دادگاه عدالت اتحادیه اروپا که یوفا را به انحصارطلبی متهم کرد، آخرین برگ برنده پرز بود. او با اتکا به این رای، شکایتی ۴.۵ میلیارد یورویی علیه یوفا مطرح کرد. اما این آخرین تیر ترکش بود که در بروکسل به سنگ خورد. الکساندر چفرین، رئیس یوفا، که پنج سال تمام با پرز در جنگ لفظی بود، امروز در کنار او بیانیه مشترک امضا کرد. مردی که پرز او را «دشمن فوتبال آزاد» می‌نامید، حالا شریک صلح او شده بود. فوتبال اروپا نفس راحتی کشید. سوپرلیگ اما نمرده است؛ بلکه در قالب جدید لیگ قهرمانان اروپا بازتولید شده است. مدل ۲۰۲۴ با بازی‌های بیشتر و مرحله گروهی واحد، همان چیزی است که سوپرلیگ می‌خواست، فقط با نامی دیگر و مدیریتی آشنا. یوفا بدون آنکه غرورش را زیر پا بگذارد، پروژه رقیب را بلعید و هضم کرد. حالا پرز باید به هواداران رئال مادرید توضیح دهد. هوادارانی که برای نخستین بار در سال‌های اخیر، نگاه‌های مطالبه‌گرانه به جایگاه مدیریتی دوخته‌اند. مشکلات لجستیکی سانتیاگو برنابئو، تغییر مدل مالکیتی باشگاه و وضعیت ورزشی پرتنش، جبهه‌های باز دیگری است که پرز باید یکی یکی ببندد. سوپرلیگ بسته شد، اما پنجره‌های دیگری رو به باد باز مانده است.

تحلیل استراتژیک؛ از انقلاب تا تسلیم تدریجی

پروژه سوپرلیگ در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱ با یک استراتژی «شوک و هیبت» متولد شد. پرز و متحدانش تصور می‌کردند با گرد هم آوردن ۱۲ غول اروپایی، یوفا و فیفا را در موقعیت «بزن یا نبزن» قرار خواهند داد. آن‌ها فکر می‌کردند نهادهای حاکمیتی فوتبال چاره‌ای جز تسلیم در برابر قدرت اقتصادی و سیاسی این باشگاه‌ها ندارند. این یک محاسبه غلط بود.

اشتباه اول، نادیده گرفتن قدرت هواداران بود. خیابان‌های منچستر، لیورپول و لندن علیه سوپرلیگ شوریدند و باشگاه‌های انگلیسی که بدون مشورت با هواداران وارد این پروژه شده بودند، ظرف ۴۸ ساعت وادار به عقب‌نشینی شدند. اشتباه دوم، دست‌کم گرفتن مقاومت یوفا بود. الکساندر چفرین که در ابتدای ریاستش چهره‌ای نسبتاً ضعیف به نظر می‌رسید، در بحران سوپرلیگ به یک رهبر کاریزماتیک تبدیل شد و ناصر الخلیفی را به عنوان سپر بلای خود در اتحادیه باشگاه‌ها منصوب کرد. پرز در این پنج سال سه فاز متفاوت را تجربه کرد:

1. فاز اول، تهاجم تمام‌عیار و سخنرانی‌های آتشین علیه یوفا.
2. فاز دوم، مقاومت حقوقی و پیروزی‌های معنوی در دادگاه‌ها.
3. فاز سوم، انزوای تدریجی و پذیرش شکست با حفظ ظاهر. توافق نهایی در بروکسل، نقطه اوج فاز سوم است؛ جایی که پرز شکست را پذیرفت اما بیانیه را به گونه‌ای تنظیم کرد که از آن به عنوان «پیروزی در اصول» یاد کند.

ابعاد حقوقی؛ پیروزی در نبرد یا شکست در جنگ!

دادگاه عدالت اتحادیه اروپا در دسامبر ۲۰۲۳ رایی صادر کرد که به لحاظ حقوقی یک پیروزی بزرگ برای سوپرلیگ بود. این دادگاه تأیید کرد که یوفا و فیفا با انحصارطلبی خود، قوانین رقابت اتحادیه اروپا را نقض کرده‌اند. پرز و تیم حقوقی‌اش این رای را چون پرچمی بر فراز برنابئو به اهتزاز درآوردند و شکایت ۴.۵ میلیارد یورویی خود را علیه یوفا مطرح کردند. اما پیروزی حقوقی، پیروزی در جنگ نیست. دادگاه اروپایی تأکید کرد که این رای به معنای «تأیید پروژه سوپرلیگ» نیست و صرفاً یوفا را موظف به اصلاح ساختار انحصاری خود می‌کند. این تفاوت ظریف اما حیاتی، برگ برنده را از دست پرز خارج کرد. یوفا با سرعت عمل، مدل جدید لیگ قهرمانان را اصلاح و به خواسته‌های اقتصادی باشگاه‌های بزرگ نزدیک کرد. پرونده ۴.۵ میلیارد یورویی نیز یک شمشیر دولبه بود. اگر رئال مادرید این شکایت را پس می‌گرفت، به معنای پذیرش شکست کامل بود. اگر آن را ادامه می‌داد، تا سال‌ها درگیر پرونده‌ای می‌شد که افکار عمومی را بیش از پیش علیه او می‌شوراند. توافق نهایی، این شمشیر را از دست پرز گرفت و او را مجبور به پذیرش صلحی کرد که نه پیروز بود و نه شکست‌خورده؛ فقط خسته.

تحلیل اقتصادی؛ سوپرلیگی که بلعیده شد

پارادوکس بزرگ سوپرلیگ این است: پروژه‌ای که برای شکست انحصار یوفا طراحی شده بود، در نهایت به تقویت همین انحصار انجامید. یوفا با الهام از مدل پیشنهادی سوپرلیگ، قالب لیگ قهرمانان را متحول کرد و بازی‌های بیشتری را به تقویم اضافه نمود. فرمت جدید ۲۰۲۴ با مرحله گروهی واحد و افزایش تعداد مسابقات، دقیقاً همان چیزی بود که سوپرلیگ وعده می‌داد. از منظر اقتصادی، یوفا برنده مطلق این جنگ بود. این نهاد بدون آنکه مجبور به تقسیم قدرت با باشگاه‌های شورشی شود، مدل درآمدی خود را اصلاح و سهم باشگاه‌های بزرگ را افزایش داد. باشگاه‌های انگلیسی و ایتالیایی که زودتر از قطار پیاده شدند، جریمه‌های ناچیزی پرداختند و به آغوش یوفا بازگشتند. رئال مادرید اما هزینه سنگین‌تری پرداخت. این باشگاه پنج سال از انرژی و منابع خود را صرف پروژه‌ای کرد که نه تنها سودی برایش نداشت، بلکه وجهه مدیریتی پرز را نزد بخشی از هواداران مخدوش کرد. تنها دستاورد ملموس رئال، نزدیک‌شدن مدل لیگ قهرمانان به خواسته‌های اولیه‌اش بود؛ دستاوردی که هیچ‌کس آن را به نام پرز ثبت نخواهد کرد.

فلورنتینو پرز و وسواس نافرجام

فلورنتینو پرز در طول دو دهه ریاست خود بر رئال مادرید، همواره چهره یک «برنده» را نمایش داده است. دوران کهکشانی‌ها، بازسازی برنابئو، هفتاد و چند جام و صدها خرید میلیونی، همگی تصویری از مدیری قدرتمند و شکست‌ناپذیر ساخته‌اند. سوپرلیگ اما اولین پروژه بزرگی بود که پرز نه تنها در آن پیروز نشد، بلکه ناچار به عقب‌نشینی کامل شد. وسواس پرز برای پیروزی در این پروژه، ریشه در شخصیت و تاریخچه مدیریتی او دارد. او که هرگز به طور رسمی به عنوان بازیکن یا مربی در فوتبال حضور نداشته، خود را «معمار» می‌داند؛ کسی که ساختمان فوتبال را طراحی می‌کند، نه کسی که در اتاق‌های آن زندگی می‌کند. سوپرلیگ بزرگ‌ترین طرح معماری پرز بود و شکست آن، بزرگ‌ترین ضربه به غرور حرفه‌ای‌اش. اکنون پرز ۷۹ ساله است و این احتمالاً آخرین پروژه بزرگ دوران مدیریت او بود. او در مجمع سال ۲۰۲۱ با تشویق کرکننده هواداران مواجه شد؛ امروز اما هواداران توضیح می‌خواهند. مشکلات برنابئو، عملکرد ورزشی تیم و اکنون شکست سوپرلیگ، مثلثی از فشار بر او ساخته است. پرز در این توافق، بیش از آنکه به یوفا باخته باشد، به واقعیت زمانه باخته است.

فوتبال اروپا به کجا می‌رود؟

با مرگ سوپرلیگ، فوتبال اروپا وارد فاز جدیدی می‌شود. یوفا که از این بحران جان سالم به در برده، اکنون قوی‌تر از همیشه است. الکساندر چفرین که در سال ۲۰۱۶ به عنوان یک گزینه مصالحه انتخاب شده بود، حالا به یکی از قدرتمندترین مدیران تاریخ یوفا تبدیل شده است. او ثابت کرد که می‌تواند در برابر قدرتمندترین باشگاه‌های قاره بایستد و پیروز شود. لیگ قهرمانان جدید اما بدون چالش نیست. افزایش بازی‌ها، اعتراض بازیکنان و مربیان را برانگیخته و تقویم فشرده، کیفیت مسابقات را تهدید می‌کند. شکایت‌های بعدی از سوی لیگ‌های داخلی و باشگاه‌های کوچک‌تر که سهمشان از کیک اقتصادی کاهش یافته، دور از انتظار نیست. یوفا ممکن است در جنگ با غول‌ها پیروز شده باشد، اما جنگ با کهکشانی از ستارگان خسته و لیگ‌های محلی ناراضی، تازه آغاز شده است. رئال مادرید اما فصل جدیدی را آغاز می‌کند. بدون پروژه سوپرلیگ، این باشگاه می‌تواند تمام تمرکز خود را بر مسائل داخلی و عملکرد ورزشی معطوف کند. پرز باید ثابت کند که رئال مادرید نه با پروژه‌های سیاسی، که با افتخارات ورزشی زنده است. آزمون او دشوار خواهد بود، چرا که برای نخستین بار در دو دهه اخیر، هواداران نه فقط نتایج تیم، که مدیریت باشگاه را نیز زیر سؤال برده‌اند.