آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، با ارزیابیهای مثبت و پیشرفتهای ملموس به پایان رسید. وزارت امور خارجه عمان به عنوان میانجی این گفتوگوها، با انتشار بیانیهای رسمی، از پیشرفت قابل توجه مذاکرات خبر داد و تأکید کرد که زمینه برای تداوم گفتوگوها در آیندهای نزدیک فراهم شده است. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در جمع خبرنگاران پس از پایان مذاکرات، ضمن تأیید فضای سازنده این دور، گفت که طرفین بر سر یک سری اصول راهنما توافق کردهاند و قرار است روی متنهای یک توافق احتمالی کار کنند. او تأکید کرد که مسیر توافق شروع شده، اما رسیدن به آن زمانبر خواهد بود. در همین حال، والاستریت ژورنال در گزارشی تازه به نقل از منابع آگاه، جزئیات جدیدی از پیشنهادات ایران در این مذاکرات منتشر کرد. بر اساس این گزارش، ایران پیشنهاد داده است که در ازای «لغو گسترده تحریمها»، برنامه غنیسازی خود را تا ۳ سال متوقف کرده و ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالا را تحویل دهد. اما این گزارش حاکی است که مقامات آمریکایی میگویند «لغو گسترده تحریمها» در دستور کار واشنگتن قرار ندارد و آنچه ایران پیشنهاد کرده، دقیقاً آن چیزی نیست که ترامپ میخواهد.
در سوی دیگر، رابرت مالی، مذاکرهکننده سابق هستهای آمریکا، به سیانان گفت که از نظر تئوری، یک «توافق کوتاهمدت و شکننده» بین ایران و آمریکا امکانپذیر است. توافقی که میتواند برای هر دو طرف «نوعی پیروزی» به همراه داشته باشد. نکته مهم دیگر، اظهارات سفیر آمریکا در ناتو بود که تأکید کرد: «ما میتوانیم به طرف مقابل اعتماد کنیم، اما باید راستیآزمایی کنیم و صرفاً به حرفهای نظام ایران اکتفا نخواهیم کرد.» این موضع، نشاندهنده رویکرد محتاطانه واشنگتن در قبال هر توافق احتمالی است. با این حال، منابع هیأت ایرانی به المیادین گفتهاند که طرف آمریکایی در این دور از مذاکرات «جدیتر از گذشته» به نظر میرسید. این تغییر رویکرد، میتواند نویدبخش پیشرفتهای بیشتر در دورهای آتی باشد.
پیشرفت ملموس مذاکرات و توافق بر سر اصول راهنما
اظهارات عراقچی و بیانیه وزارت خارجه عمان، هر دو حاکی از آن است که مذاکرات ژنو با پیشرفت ملموسی همراه بوده است. توافق بر سر «اصول راهنما» یک دستاورد کلیدی است که نشان میدهد دو طرف توانستهاند بر سر چارچوب کلی مذاکرات به تفاهم برسند. این اصول راهنما، نقشه راهی را ترسیم میکند که بر اساس آن، مذاکرات در دورهای آتی ادامه خواهد یافت. عراقچی تأکید کرد که قرار است دو طرف روی متنهای یک توافق احتمالی کار کنند و سپس آنها را تبادل نمایند. این یعنی مذاکرات وارد مرحله جدید و عملیاتیتری شده است. با این حال، عراقچی با احتیاط از زمانبر بودن این مسیر سخن گفت. ورود به مرحله تدوین متن، به معنای مواجهه با جزئیات فنی و حقوقی است که نیازمند صرف وقت و دقت فراوان است.
تحلیل پیشنهاد ایران و واکنش آمریکا
گزارش والاستریت ژورنال درباره پیشنهاد ایران (توقف ۳ ساله غنیسازی در ازای لغو گسترده تحریمها) یک تحول مهم است. اگر این گزارش صحت داشته باشد، نشاندهنده انعطاف قابل توجه ایران در مذاکرات است. اما واکنش اولیه مقامات آمریکایی که میگویند «لغو گسترده تحریمها» در دستور کار نیست و پیشنهاد ایران «دقیقاً آن چیزی نیست که ترامپ میخواهد»، نشاندهنده شکاف عمیق در مواضع دو طرف است. این اختلاف نظر، یکی از بزرگترین موانع در مسیر توافق خواهد بود. با این حال، این خبر نشان میدهد که ایران برای رسیدن به توافق، آمادگی ارائه امتیازات قابل توجهی را دارد. طرف آمریکایی نیز باید انعطاف لازم را از خود نشان دهد تا مذاکرات به نتیجه برسد.
ایده رابرت مالی درباره توافق کوتاهمدت و شکننده
رابرت مالی، مذاکرهکننده سابق هستهای آمریکا، با طرح ایده «توافق کوتاهمدت و شکننده»، یک راهکار میانی را پیشنهاد کرده است. این نوع توافق میتواند به عنوان یک گام اولیه برای اعتمادسازی و ایجاد فضای مثبت برای مذاکرات جامعتر عمل کند. مالی تأکید کرد که این توافق میتواند برای هر دو طرف «نوعی پیروزی» به همراه داشته باشد. ایران میتواند با استناد به حملات ژوئن ۲۰۲۵، تعلیق غنیسازی را به عنوان یک اقدام ضروری توجیه کند و آمریکا نیز میتواند آن را به عنوان یک دستاورد دیپلماتیک به حساب آورد. با این حال، این ایده با چالشهایی نیز مواجه است. یک توافق «شکننده» ممکن است در برابر حوادث و تنشهای بعدی تاب نیاورد و به سرعت از هم بپاشد. همچنین، مخالفان سرسخت در هر دو طرف، ممکن سعی در تضعیف آن داشته باشند.
جدیتر شدن طرف آمریکایی و رویکرد راستیآزمایی
خبرنگار المیادین به نقل از منابع هیأت ایرانی، از جدیتر شدن طرف آمریکایی در این دور از مذاکرات خبر داد. این تغییر رویکرد، میتواند ناشی از اراده واشنگتن برای رسیدن به یک نتیجه مشخص باشد. اظهارات سفیر آمریکا در ناتو مبنی بر لزوم راستیآزمایی و عدم اکتفا به حرفهای نظام ایران، نشاندهنده رویکرد محتاطانه و واقعبینانه آمریکاست. این موضع، اگرچه ممکن است زمان و انرژی بیشتری طلب کند، اما میتواند به ایجاد یک توافق بادوامتر کمک کند. ترکیب این دو رویکرد (جدیت در مذاکره و تأکید بر راستیآزمایی) میتواند زمینهساز یک توافق محکمتر و قابل اجراتر باشد.
چشمانداز دور سوم مذاکرات و گامهای بعدی
با توجه به پیشرفتهای حاصله در دور دوم، انتظار میرود که دور سوم مذاکرات در آیندهای نزدیک برگزار شود. عراقچی اعلام کرد که زمان دقیق آن پس از تبادل متنها و مشورت طرفین مشخص خواهد شد. دور سوم، احتمالاً بر روی بررسی متنهای پیشنهادی و نزدیکتر کردن مواضع دو طرف متمرکز خواهد بود. این مرحله، بسیار حساس و تعیینکننده است و نیازمند صرف وقت و انرژی مضاعف است. موفقیت در این مرحله، به اراده سیاسی دو طرف و توانایی آنها در عبور از اختلافات و یافتن نقاط مشترک بستگی دارد. اگر این اراده وجود داشته باشد، میتوان به دستیابی به یک توافق در آیندهای نه چندان دور امیدوار بود.