آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در آستانه دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، تحولات دیپلماتیک و نظامی شتابی بیسابقه گرفته است. از یک سو، ارتش آمریکا با طرح جنگ ترامپ مخالفت کرده و از سوی دیگر، ایران با ترکیبی از «آمادگی برای توافق سریع» و «هشدار درباره پاسخ کوبنده به هر حمله»، پای میز مذاکره حاضر میشود. خبرگزاری بلومبرگ دقایقی پیش اعلام کرد که سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، فردا چهارشنبه ۶ اسفند راهی ژنو خواهد شد. مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا روز پنجشنبه برگزار میشود. تختروانچی، معاون سیاسی وزیر خارجه، پیش از این سفر با رسانههای آمریکایی گفتوگو کرد و آمادگی ایران برای «توافقی سریع» را اعلام نمود. در همین حال، منابع خبری از مخالفت جدی ارتش آمریکا با طرح جنگ ترامپ پرده برداشتند. یورونیوز گزارش داد که رئیس ستاد ارتش آمریکا به ترامپ درباره «تلفات زیاد» ارتش این کشور در صورت جنگ با ایران هشدار داده است. ترامپ اما همچنان تلاش میکند از تهدید نظامی برای کسب امتیاز از ایران استفاده کند. CNN نیز از سه گزینه پیش روی ترامپ خبر داد: ادامه دیپلماسی، حمله محدود برای فشار به توافق، و عملیات گسترده. در این میان، بسیاری در تیم ترامپ امیدوار به موفقیت مذاکرات هستند، اما برخی بر اقدام فوری تأکید دارند. ناتو نیز با تغییر تمرکز رادارهای خود در ترکیه از روسیه به ایران، خود را برای سناریوی حمله نظامی آماده میکند. بلومبرگ مدعی شد که خطر یک عملیات نظامی به رهبری آمریکا علیه ایران، این تغییر را رقم زده است. پادشاه اردن نیز با صدور بیانیهای قاطعانه اعلام کرد: «کشور ما میدان جنگ نخواهد بود.» او تأکید کرد که اجازه نقض حریم هوایی اردن را نخواهد داد و امنیت کشور خط قرمز است. تختروانچی در مصاحبه با رادیو ملی آمریکا گفت: «ما جنگ را نمیخواهیم، اما آماده دفاع هستیم. اگر حملهای تهاجمی علیه ایران صورت بگیرد، ما طبق برنامه دفاعی خود پاسخ خواهیم داد. هیچکس نمیتواند از ایران بخواهد که در برابر تهاجم سکوت کند.» در همین حال، المانیتور از نگرانی رو به افزایش مقامات اسرائیلی خبر داد. آنها میترسند ترامپ با یک حمله محدود، راه را برای توافقی هموار کند که زرادخانه موشکی ایران یا حمایت آن از گروههای شبهنظامی را در بر نگیرد و اسرائیل را ناچار سازد بهتنهایی با این تهدیدها روبهرو شود.
موضع دوگانه ایران؛ آمادگی برای توافق و پاسخ به حمله
ایران با یک استراتژی دوگانه و کاملاً حسابشده پای میز مذاکره ژنو حاضر میشود. از یک سو، تختروانچی با رسانههای آمریکایی گفتوگو کرده و از آمادگی ایران برای «توافق سریع» و «تاریخی» سخن میگوید. از سوی دیگر، او با قاطعیت تمام هشدار میدهد که هرگونه حمله با پاسخ ایران مواجه خواهد شد. این استراتژی، پیام روشنی به واشنگتن مخابره میکند: ایران به دنبال جنگ نیست، اما از حقوق خود و توان دفاعیاش کوتاه نخواهد آمد. تختروانچی با تأکید بر اینکه «هیچ راهحل نظامی برای پرونده هستهای وجود ندارد»، عملاً گزینه نظامی را از روی میز برمیدارد. اظهارات او درباره «پاسخ به داراییهای آمریکا در منطقه» در صورت حمله، یک هشدار بازدارنده قدرتمند است. آمریکا میداند که هرگونه حمله به ایران، پایگاههایش در منطقه را در تیررس موشکهای ایران قرار خواهد داد.
اختلاف نظر درون ارتش آمریکا و فشار بر ترامپ
افشای مخالفت ارتش آمریکا با طرح جنگ ترامپ، یک تحول بسیار مهم است. رئیس ستاد ارتش آمریکا به صراحت به ترامپ درباره «تلفات زیاد» هشدار داده است. این نشان میدهد که حتی فرماندهان ارشد نظامی نیز به عواقب فاجعهبار یک جنگ با ایران واقف هستند. این مخالفت، ترامپ را در موقعیت دشواری قرار میدهد. او از یک سو، با وعده «فشار حداکثری» به قدرت رسیده و از سوی دیگر، با مخالفت جدی ارتش و نهادهای اطلاعاتی مواجه است. سه گانه سیانان (دیپلماسی، حمله محدود، عملیات گسترده) دقیقاً همین دوراهی را نشان میدهد. حضور رئیس سیا در کنگره برای جلسه توجیهی محرمانه درباره ایران، نشان میدهد که پرونده ایران به حساسترین مرحله خود رسیده است. کنگره باید درباره هرگونه اقدام نظامی تصمیمگیری کند.
نگرانی اسرائیل و تغییر معادلات منطقهای
افشای نگرانی مقامات اسرائیلی از توافق محدود ایران و آمریکا، یک لایه جدید به این بحران اضافه میکند. اسرائیل از توافقی میترسد که تنها به برنامه هستهای محدود شود و زرادخانه موشکی ایران یا حمایت آن از گروههای شبهنظامی را در بر نگیرد. این نگرانی نشان میدهد که اسرائیل به دنبال یک توافق جامع است که تمامی ابعاد قدرت ایران را هدف قرار دهد. اما تختروانچی و عراقچی بارها تأکید کردهاند که مذاکرات تنها بر سر مسئله هستهای است و مسائل موشکی و دفاعی خط قرمز ایران محسوب میشود. موضع قاطع پادشاه اردن مبنی بر اینکه کشورش «میدان جنگ نخواهد شد»، یک ضربه دیگر به معادلات نظامی آمریکا است. بدون استفاده از پایگاههای اردن، گزینههای نظامی آمریکا محدودتر خواهد شد.
نقش ناتو و تغییر تمرکز رادارها به سمت ایران
تغییر تمرکز رادارهای ناتو در ترکیه از روسیه به ایران، یک تحول راهبردی مهم است. این اقدام نشان میدهد که ناتو خود را برای یک بحران بزرگ در خاورمیانه آماده میکند و ایران را به عنوان تهدید اصلی منطقه میبیند. این تغییر، میتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد. از یک سو، قدرت نظارتی ناتو بر تحرکات ایران افزایش مییابد. از سوی دیگر، این اقدام میتواند به عنوان یک اقدام تحریکآمیز تلقی شود و تنشها را افزایش دهد. با این حال، تختروانچی با اشاره به نقش آمریکا در «تضعیف نظم مبتنی بر حقوق بینالملل»، نشان میدهد که ایران این اقدامات را در چارچوب فشار حداکثری تحلیل میکند.
سناریوهای پیش رو و جمعبندی
با توجه به تحولات ۲۴ ساعت گذشته، سه سناریو برای روزهای آینده قابل تصور است:
- سناریوی نخست، موفقیت مذاکرات ژنو و دستیابی به یک توافق اولیه. ایران با ارسال پیامهای مثبت، آمادگی خود را برای این سناریو نشان داده است.
- سناریوی دوم، بنبست در مذاکرات و تشدید تنش. در این صورت، ترامپ ممکن است تحت فشار تندروها، دستور یک حمله محدود را صادر کند. اما مخالفت ارتش آمریکا و هشدارهای ایران، این گزینه را بسیار پرریسک کرده است.
- سناریوی سوم، ادامه وضعیت فعلی با شدت بیشتر. فشارها، تهدیدها و مذاکرات ادامه مییابد، بدون اینکه به نتیجه قطعی برسد. این سناریو فرسایشی، برای هر دو طرف هزینههای بالایی دارد.
به نظر میرسد که ایران با ترکیبی از «دیپلماسی فعال» و «بازدارندگی قوی»، به دنبال آن است که ترامپ را به سمت گزینه نخست سوق دهد. زمان، پاسخ این پرسش را خواهد داد.