آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ساعت به ساعت بر شمار کشورهایی که به شهروندان خود هشدار میدهند ایران را ترک کنند، افزوده میشود. این بار نوبت ایتالیا بود. وزارت امور خارجه این کشور با صدور بیانیهای از ایتالیاییهای مقیم ایران خواست که این کشور را ترک کنند. این هشدار در حالی صادر میشود که پیش از این چین، فرانسه، آلمان و چند کشور دیگر نیز اقدامات مشابهی انجام داده بودند. بیانیه وزارت امور خارجه ایتالیا کوتاه اما پرمعنا بود: "به شهروندان خود تأکید میکنیم که ایران را ترک کنند." این جمله ساده، بار معنایی سنگینی دارد. وقتی یک کشور به شهروندان خود میگوید کشوری را ترک کنند، یعنی اطلاعاتی در اختیار دارد که احتمال وقوع یک رویداد امنیتی جدی را بالا میداند. این اطلاعات معمولاً از منابع اطلاعاتی موثق به دست میآید. ایتالیا همچنین به شهروندان خود توصیه کرده است از سفر به عراق خودداری کنند و سفر به لبنان را به تعویق بیندازند. عراق و لبنان دو کشور همسایه ایران هستند که در صورت وقوع درگیری نظامی، میتوانند به سرعت تحت تأثیر قرار گیرند. این توصیه نشان میدهد که نگرانیها فراتر از ایران است و کل منطقه خاورمیانه را در بر میگیرد.
به ایتالیاییهای مقیم اسرائیل نیز توصیه شده که نهایت احتیاط را رعایت کنند. اسرائیل که خود در خط مقدم تنش با ایران قرار دارد، در صورت وقوع درگیری میتواند هدف حملات موشکی قرار گیرد. این توصیه نشان میدهد که کشورهای غربی احتمال درگیری گستردهای را میدهند که میتواند چندین کشور منطقه را در بر بگیرد. این هشدارها در پی بنبست مذاکرات هستهای ژنو صادر شده است. مذاکراتی که قرار بود آخرین راهحل دیپلماتیک برای بحران هستهای ایران باشد، بدون دستیابی به توافق پایان یافت. دو طرف نتوانستند بر سر مسائل کلیدی مانند سطح غنیسازی، سرنوشت ذخایر اورانیوم و نحوه لغو تحریمها به تفاهم برسند. پس از شکست مذاکرات، تحرکات نظامی در منطقه افزایش یافته است. ناوهای هواپیمابر آمریکایی در آبهای منطقه مستقر شدهاند و جنگندههای پیشرفته به پایگاههای منطقه منتقل شدهاند. این تحرکات نشاندهنده آمادگی کامل برای یک عملیات گسترده است. هشدارهای کشورهای غربی به شهروندانشان، بخشی از این آمادهسازیهاست.
هماهنگی میان کشورهای غربی در این هشدارها قابل توجه است. چین، فرانسه، آلمان، ایتالیا و چند کشور دیگر تقریباً همزمان اقدام به صدور هشدار کردهاند. این هماهنگی نشان میدهد که این کشورها اطلاعات مشترکی دریافت کردهاند و احتمال وقوع یک رویداد مهم را بالا میدانند. معمولاً این اطلاعات از سوی سرویسهای اطلاعاتی آمریکا به متحدانش منتقل میشود. در ایران، هنوز واکنش رسمی به این هشدارها اعلام نشده است. اما انتظار میرود که وزارت امور خارجه ایران ضمن رد هرگونه ناامنی، این هشدارها را بخشی از جنگ روانی علیه ایران تلقی کند. تجربه نشان داده است که ایران در برابر چنین فشارهایی، موضعی مقاوم اتخاذ میکند و بر توانایی خود در تأمین امنیت تأکید مینماید. ساعتها و روزهای آینده برای تعیین سرنوشت منطقه بسیار حیاتی خواهد بود. اگر کشورهای بیشتری به جمع کشورهای هشداردهنده بپیوندند، میتوان نتیجه گرفت که یک رویداد بزرگ در شرف وقوع است. اما اگر این هشدارها بدون وقوع حادثه خاصی پایان یابد، شاید بتوان آنها را بخشی از جنگ روانی برای افزایش فشار بر ایران تلقی کرد. زمان نشان خواهد داد که چه سناریویی محقق میشود.
چرا کشورها به شهروندان خود هشدار میدهند؟
صدور هشدار برای شهروندان یک کشور برای ترک کشور دیگر، اقدامی است که معمولاً بر اساس اطلاعات موثق و قابل اتکای دستگاههای اطلاعاتی صورت میگیرد. کشورهای غربی دارای شبکه گستردهای از سرویسهای اطلاعاتی هستند که تحولات منطقه را رصد میکنند. وقتی چند کشور به طور همزمان چنین هشدارهایی صادر میکنند، احتمالاً به اطلاعات مشترکی دست یافتهاند که احتمال وقوع یک رویداد امنیتی جدی را بالا میداند. این هشدارها معمولاً پیش از وقوع جنگها یا بحرانهای بزرگ صادر میشوند. برای مثال، پیش از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، بسیاری از کشورها به شهروندان خود هشدار دادند که عراق را ترک کنند. بنابراین، این هشدارها را میتوان یک نشانه جدی از احتمال وقوع درگیری در نظر گرفت. علاوه بر اطلاعات مستقیم، کشورها ممکن است با مشاهده تحرکات نظامی و دیپلماتیک نیز به این نتیجه برسند که خطر نزدیک است. استقرار ناوهای هواپیمابر، انتقال جنگندهها به منطقه و افزایش رزمایشهای نظامی، همه نشانههایی هستند که کشورها را به صدور هشدار ترغیب میکنند.
تأثیر بر کشورهای همسایه
توصیه ایتالیا به شهروندانش برای خودداری از سفر به عراق و به تعویق انداختن سفر به لبنان، نشان میدهد که نگرانیها فراتر از ایران است. عراق و لبنان دو کشور همسایه ایران هستند که در صورت وقوع درگیری نظامی، میتوانند به سرعت تحت تأثیر قرار گیرند. عراق که میزبان هزاران سرباز آمریکایی و همچنین گروههای نیابتی ایران است، میتواند به صحنه درگیری مستقیم تبدیل شود. لبنان نیز با توجه به حضور قدرتمند حزبالله و روابط نزدیک این گروه با ایران، در صورت وقوع جنگ میتواند هدف حملات اسرائیل قرار گیرد. اسرائیل در جنگ ۲۰۰۶ با حزبالله، زیرساختهای لبنان را به شدت بمباران کرد و ممکن است در صورت وقوع درگیری جدید، این حملات تکرار شود. توصیه به شهروندان مقیم اسرائیل برای رعایت نهایت احتیاط نیز نشاندهنده نگرانی از حملات موشکی ایران و متحدانش به این کشور است. اسرائیل در خط مقدم تنش با ایران قرار دارد و در صورت وقوع درگیری، میتواند هدف حملات گستردهای قرار گیرد.
هماهنگی غرب علیه ایران
هماهنگی کشورهای غربی در صدور این هشدارها قابل توجه است. چین، فرانسه، آلمان، ایتالیا و چند کشور دیگر تقریباً همزمان اقدام به صدور هشدار کردهاند. این هماهنگی نشان میدهد که این کشورها اطلاعات مشترکی دریافت کردهاند و احتمالاً در چارچوب اتحادیه اروپا و ناتو با یکدیگر هماهنگ کردهاند. این هماهنگی همچنین میتواند نشانهای از تصمیم غرب برای اقدام قاطع علیه ایران باشد. اگر کشورهای غربی به این نتیجه رسیده باشند که دیپلماسی کارساز نیست و باید از گزینههای دیگر استفاده کرد، طبیعی است که ابتدا به فکر محافظت از شهروندان خود باشند. صدور هشدارهای هماهنگ، اولین گام در این مسیر است. البته این هشدارها میتواند بخشی از یک جنگ روانی گسترده برای افزایش فشار بر ایران باشد. غربیها میخواهند به ایران نشان دهند که جدی هستند و اگر تهران امتیاز ندهد، ممکن است با عواقب جدی مواجه شود. اما این احتمال با توجه به تحرکات نظامی گسترده در منطقه، کمتر به نظر میرسد.
تأثیر بر جامعه ایران
این هشدارها میتواند تأثیر روانی قابل توجهی بر جامعه ایران داشته باشد. مردم ایران که هنوز خاطرات جنگ تحمیلی را فراموش نکردهاند، با شنیدن این هشدارها ممکن است دچار نگرانی و اضطراب شوند. این نگرانی میتواند به افزایش تقاضا برای ارز، طلا و سایر داراییهای امن منجر شود. از سوی دیگر، دولت ایران ممکن است از این هشدارها برای تقویت روحیه مقاومت در جامعه استفاده کند. تجربه نشان داده است که در شرایط بحرانی، مردم ایران معمولاً حول محور نظام و دولت وحدت پیدا میکنند. این هشدارها میتواند به انسجام ملی کمک کند. با این حال، نباید از تأثیر منفی این هشدارها بر اقتصاد ایران غافل شد. خروج اتباع خارجی و کاهش سفرهای بینالمللی میتواند به رکود اقتصادی بیشتر منجر شود. همچنین، ممکن است سرمایهگذاران خارجی نیز با دیدن این هشدارها، از سرمایهگذاری در ایران منصرف شوند.
سناریوهای پیش رو
با توجه به هشدارهای متعدد و تحرکات نظامی گسترده، چند سناریو برای آینده قابل تصور است.
- سناریوی نخست، حمله نظامی محدود به تأسیسات هستهای ایران است. در این سناریو، آمریکا و متحدانش حملات هوایی محدودی به تأسیسات هستهای ایران انجام میدهند و ایران نیز پاسخ متقابل میدهد. این سناریو با توجه به هشدارها محتملترین گزینه است.
- سناریوی دوم، جنگ تمامعیار منطقهای است. در این سناریو، درگیری به سرعت گسترش مییابد و کشورهای دیگر منطقه مانند عراق، سوریه، لبنان و اسرائیل را در بر میگیرد. این سناریو برای همه طرفها بسیار پرهزینه خواهد بود و احتمال وقوع آن کمتر است.
- سناریوی سوم، بازگشت ناگهانی به میز مذاکره است. ممکن است این هشدارها و تحرکات نظامی، دو طرف را به این نتیجه برساند که راهی جز مذاکره وجود ندارد و دوباره پای میز مذاکره بنشینند. این سناریو خوشبینانهترین گزینه است اما با توجه به مواضع دو طرف، بعید به نظر میرسد.