آسیانیوز ایران؛ سرویس رمزارز:
در روزهایی که خبر قطعی برق و خاموشیهای گسترده به یکی از دغدغههای اصلی مردم تبدیل شده، یک آمار تکاندهنده منتشر شده است. استخراج یک بیتکوین، آن هم با دستگاههای غیرمجاز و فرسوده، به اندازه مصرف برق ۸۸۰ واحد مسکونی برق مصرف میکند. این یعنی یک ماینر غیرمجاز میتواند یک محله را در تاریکی فرو ببرد. علیپور، کارشناس انرژی، با اعلام این آمار هشدار داده است که ماینرهای غیرمجاز معمولاً از دستگاههای قدیمی و غیراستاندارد استفاده میکنند. این دستگاهها که اغلب به صورت قاچاق وارد کشور میشوند، راندمان بسیار پایینی دارند. یعنی برای تولید مقدار کمی رمزارز، حجم عظیمی برق مصرف میکنند. صنعت استخراج رمزارز (ماینینگ) در سالهای اخیر به دلیل سودآوری بالا، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. اما از آنجا که هزینه برق در ایران نسبت به بسیاری از کشورها پایینتر است، این فعالیت برای سودجویان بسیار جذاب شده است.
نکته نگرانکننده این است که بسیاری از ماینرهای غیرمجاز در مناطق مسکونی و حتی در زیرزمین خانهها مستقر میشوند. آنها با استفاده از ماینرهای فرسوده و پرمصرف، نه تنها شبکه برق را تحت فشار قرار میدهند، بلکه ایمنی ساکنان را نیز به خطر میاندازند. بر اساس آمارهای رسمی، در سالهای اخیر هزاران دستگاه ماینر غیرمجاز در سراسر کشور کشف و ضبط شده است. با این حال، هنوز تعداد زیادی از این دستگاهها به صورت پنهانی فعالیت میکنند و هر روز میلیونها کیلووات برق را هدر میدهند. در سوی مقابل، ماینرهای دارای مجوز که تحت نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت فعالیت میکنند، موظف به رعایت استانداردهای سختگیرانه هستند. آنها فقط در مناطق صنعتی مستقر میشوند و از دستگاههای مدرن و کممصرف استفاده میکنند. همچنین در ساعات اوج مصرف، فعالیت آنها متوقف میشود. کارشناسان معتقدند که تفاوت مصرف برق بین یک ماینر استاندارد و یک ماینر فرسوده میتواند تا ۵۰ درصد باشد. به همین دلیل، مبارزه با ماینرهای غیرمجاز نه تنها به نفع شبکه برق است، بلکه به نفع اقتصاد کشور نیز میباشد. در نهایت، علیپور از شهروندان خواسته است که هرگونه فعالیت مشکوک در محله خود (شنیدن صدای ممتد شبیه به فنهای صنعتی، گرمای بیش از حد در یک واحد مسکونی، و...) را به سامانه ۱۲۱ نیروی انتظامی گزارش دهند. با همکاری مردم، میتوان جلوی این هدررفت عظیم انرژی را گرفت.
مقایسه مصرف برق ماینرها با مصارف خانگی
مصرف برق یک دستگاه ماینر غیرمجاز (که اغلب از نوع Antminer S9 یا مدلهای مشابه قدیمی است) حدود ۱.۵ کیلووات در ساعت است. یک واحد مسکونی معمولی در ایران حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلووات در ماه مصرف میکند (متوسط ۰.۵ کیلووات در ساعت). اگر ۸۸۰ واحد مسکونی را در نظر بگیریم، مصرف ماهانه آنها حدود ۳۵۰ هزار کیلووات خواهد بود. یک ماینر با مصرف ۱.۵ کیلووات در ساعت، در یک ماه حدود ۱۰۸۰ کیلووات مصرف میکند. این یعنی مصرف یک ماینر غیرمجاز در مقایسه با یک واحد مسکوری حدود ۲ تا ۳ برابر است؛ با این حال کارشناس اعلام کرده که مصرف یک بیتکوین حدود ۸۸۰ واحد انرژی است. برای درک بهتر این آمار، در نظر بگیرید که یک مزرعه استخراج غیرمجاز با ۱۰۰۰ دستگاه ماینر قدیمی، رقمی معادل مصرف برق یک شهر ۱۰۰ هزار نفری را مصرف میکند. در تابستان که شبکه برق با حداکثر توان کار میکند، این مزارع غیرمجاز میتوانند عامل اصلی خاموشیهای گسترده باشند. نکته جالب این است که ماینرهای مجاز با دستگاههای مدرن (مانند Antminer S19 که ۳.۲۵ کیلووات مصرف دارد) به ازای هر واحد مصرف، بازدهی حدود ۳ تا ۴ برابر ماینرهای قدیمی دارند. بنابراین، تفاوت مصرف بین ماینر مجاز و غیرمجاز بسیار چشمگیر است.
چرا ماینرهای غیرمجاز برای شبکه برق خطرناک هستند؟
ماینرهای غیرمجاز اغلب از دستگاههای دست دوم و فرسوده استفاده میکنند. این دستگاهها به دلیل فرسودگی، راندمان پایینی دارند و بخش عمده انرژی را به جای تولید رمزارز، به گرما تبدیل میکنند. این گرمای اضافی، علاوه بر هدررفت انرژی، باعث افزایش دمای محیط و خطر آتشسوزی نیز میشود. علاوه بر این، ماینرهای غیرمجاز معمولاً بدون هماهنگی با شرکت توزیع برق، مستقیماً به شبکه متصل میشوند. بسیاری از آنها کنتورهای برق را دستکاری میکنند یا به صورت انشعاب غیرمجاز اقدام به مصرف برق میکنند. این کار نه تنها قوانین را نقض میکند، بلکه شبکه توزیع را نیز نامتعادل میسازد. در مناطق صنعتی که ماینرهای مجاز مستقر هستند، زیرساختهای برق (مانند پستهای توزیع، ترانسفورماتورها و کابلها) برای تحمل این بار طراحی شدهاند. اما در مناطق مسکونی، این زیرساختها برای چنین باری طراحی نشدهاند. اتصال ماینرهای غیرمجاز در این مناطق، باعث داغ شدن ترانسفورماتورها و سوختن آنها میشود.
ارزش بیتکوین در مقابل خسارتهای وارده
قیمت هر بیتکوین حدود ۶۰ هزار دلار است (حدود ۳ میلیارد تومان). نرخ برق برای ماینرهای مجاز حدود ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ تومان به ازای هر کیلووات است. اما ماینرهای غیرمجاز عملاً از برق رایگان (از طریق انشعاب غیرمجاز یا دستکاری کنتور) استفاده میکنند. بنابراین، هزینه تمامشده استخراج یک بیتکوین برای آن ها بسیار پایین است. اما خسارتهای وارده به شبکه برق بسیار بالاست. تعمیر یک ترانسفورماتور سوخته میلیونها تومان هزینه دارد. همچنین خاموشیهای مکرر به کسبوکارها و صنایع آسیب میزند. برآوردها نشان میدهد که خسارت سالانه ماینرهای غیرمجاز به شبکه برق کشور به چند هزار میلیارد تومان میرسد. سیاست فعلی دولت برخورد قاطع با ماینرهای غیرمجاز و در عین حال حمایت از ماینرهای قانونی است. ماینرهای مجاز با پرداخت هزینه برق و رعایت ضوابط، به اقتصاد کشور کمک میکنند. اما ماینرهای غیرمجاز تنها به سود شخصی خود فکر میکنند و هزینههای سنگینی را به جامعه تحمیل میکنند.
چالشهای برخورد با ماینرهای غیرمجاز
شناسایی ماینرهای غیرمجاز کار دشواری است. آنها معمولاً در انبارهای صنعتی، سالنهای مرغداری، زیرزمین خانهها و حتی در چادرهای صحرایی پنهان میشوند. بسیاری از آنها از روشهای پیچیدهای برای پنهان کردن مصرف برق خود استفاده میکنند (مانند دستکاری کنتور یا اتصال مستقیم به شبکه). نیروی انتظامی و شرکت توزیع برق با همکاری یکدیگر، گشتهای مشترکی را برای شناسایی ماینرهای غیرمجاز انجام میدهند. با این حال، به دلیل گستردگی جغرافیایی و محدودیت نیروی انسانی، بسیاری از ماینرها شناسایی نمیشوند. قانون نیز مجازات نسبتاً سبکی برای این جرم در نظر گرفته است که بازدارنده نیست. پیشنهاد کارشناسان این است که دولت پاداش بیشتری برای کاشفان ماینرهای غیرمجاز در نظر بگیرد. همچنین مجازات متخلفان باید به گونهای افزایش یابد که صرفه اقتصادی برای آنها نداشته باشد. در نهایت، شفافیت در تخصیص برق و استفاده از کنتورهای هوشمند میتواند به شناسایی سریعتر ماینرهای غیرمجاز کمک کند.
چشمانداز صنعت ماینینگ در ایران
با توجه به سودآوری بالای استخراج رمزارز و پتانسیل ایران در تولید برق ارزان، پیشبینی میشود که صنعت ماینینگ در ایران همچنان به حیات خود ادامه دهد. با این حال، ساختار آن تغییر خواهد کرد. ماینرهای غیرمجاز به تدریج حذف خواهند شد و جای خود را به مزارع بزرگ مقیاس و قانونی خواهند داد. یکی از راهکارهای جذاب، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر برای ماینینگ است. ایران پتانسیل بالایی در زمینه انرژی خورشیدی و بادی دارد. با احداث نیروگاههای خورشیدی در مناطق کویری، میتوان برق ارزان و پایداری برای ماینرهای قانونی فراهم کرد و در عین حال شبکه سراسری را تحت فشار قرار نداد. در بلندمدت، با پیشرفت فناوری و کاهش مصرف برق ماینرها (مثلاً با ظهور نسل جدید دستگاهها)، فشار بر شبکه برق کاهش خواهد یافت. اما تا آن زمان، مبارزه با ماینرهای غیرمجاز باید در اولویت دولت باقی بماند.