آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
خاورمیانه این روزها نه فقط میدان جنگ نظامی، که میدان جنگ اقتصادی و دیپلماتیک نیز هست. آخرین نمونه آن، گزارش فایننشال تایمز از فشار سنگین امارات بر پاکستان است. ابوظبی که از نقش میانجیگری اسلامآباد در جنگ ایران و آمریکا خشمگین شده، درخواست بازپرداخت فوری ۳.۵ میلیارد دلار وام داده است. امارات تهدید کرده که در صورت عدم بازپرداخت، یک پنجم ذخایر بانک مرکزی پاکستان را تخلیه خواهد کرد. این اقدام، یک ضربه اقتصادی سنگین به پاکستان است که با بحران شدید ارزی مواجه است. اسلامآباد برای حفظ ثبات اقتصادی خود، به شدت به این منابع نیاز دارد.
اما چرا امارات اینقدر خشمگین است؟
پاسخ به حملات موشکی و پهپادی ایران برمیگردد. در طول جنگ اخیر، بیش از ۲۷۰۰ موشک و پهپاد ایرانی به اهداف مختلفی در داخل خاک امارات اصابت کرده است. ابوظبی از پاکستان انتظار داشت که در این جنگ، موضع سختتری علیه ایران اتخاذ کند. در سوی دیگر، عربستان سعودی به کمک پاکستان آمده است. ریاض با ۳ میلیارد دلار سپرده جدید و تمدید سپرده ۵ میلیارد دلاری موجود، عملاً از اسلامآباد حمایت کرده است. این اقدام، موقعیت عربستان را به عنوان حامی اصلی پاکستان در منطقه خلیج فارس تقویت میکند. این ماجرا بار دیگر شکاف فزاینده بین عربستان و امارات را برجسته میکند. دو کشوری که زمانی متحدان استراتژیک بودند، اکنون در بسیاری از مسائل منطقهای با یکدیگر اختلاف نظر دارند. عربستان از پاکستان حمایت میکند، در حالی که امارات روابط خود را با هند (رقیب اصلی پاکستان) عمیقتر کرده است. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، امارات همچنین روابط خود را با اسرائیل تقویت کرده و در مقابل، عربستان شرط عادیسازی روابط با اسرائیل را حل مسئله فلسطین قرار داده است. این اختلافات، ائتلافهای منطقه را به طور کلی دستخوش تغییر کرده است. کارشناسان معتقدند که این بحران میتواند پیامدهای بلندمدتی برای پاکستان داشته باشد. اسلامآباد که همیشه بین ایران، عربستان و آمریکا مانور میداده، اکنون مجبور به انتخاب است. اما هر انتخابی میتواند هزینههای سنگینی برای این کشور در پی داشته باشد. در نهایت، این ماجرا نشان میدهد که میانجیگری در مناقشات منطقهای، هزینه دارد. پاکستان بهای سنگینی برای نقش خود در بحران ایران و آمریکا پرداخت کرده است. حالا باید دید که آیا ریاض میتواند جای خالی ابوظبی را برای اسلامآباد پر کند یا خیر.
ورشکستگی قریبالوقوع پاکستان
پاکستان از سال ۲۰۲۲ با بحران شدید اقتصادی مواجه است. ذخایر ارزی این کشور به کمتر از ۴ میلیارد دلار رسیده که کفاف واردات سه ماه را نیز نمیدهد. نرخ تورم در پاکستان به بالای ۳۰ درصد رسیده و روپیه پاکستان در برابر دلار بیش از ۵۰ درصد کاهش ارزش داشته است. در چنین شرایطی، درخواست بازپرداخت ۳.۵ میلیارد دلاری امارات، یک ضربه فنی به اقتصاد پاکستان است. اگر امارات تهدید خود را عملی کند و یک پنجم ذخایر بانک مرکزی پاکستان را تخلیه کند، عملاً روپیه پاکستان سقوط آزاد خواهد کرد و کشور با ابر تورم مواجه خواهد شد. حمایت عربستان (۳ میلیارد دلار سپرده جدید و تمدید ۵ میلیارد دلار قبلی) یک نفس تازه است، اما کافی نیست. پاکستان برای عبور از بحران، نیاز به یک برنامه جامع صندوق بینالمللی پول (IMF) دارد که همراه با اصلاحات ساختاری بسیار دردناک خواهد بود.
شکاف راهبردی عربستان و امارات
دههها بود که عربستان و امارات به عنوان دو متحد وفادار در برابر ایران شناخته میشدند. اما جنگ اخیر، اختلافات پنهان آنها را به سطح آورده است. عربستان به دنبال تنشزدایی با ایران است (به ویژه پس از توافق پکن)، در حالی که امارات همچنان رویکرد تقابل را دنبال میکند. عربستان از میانجیگری پاکستان حمایت میکند، زیرا ریاض نیز به دنبال کاهش تنشها و بازگشت ثبات به منطقه است. اما امارات که مستقیماً هدف حملات موشکی ایران قرار گرفته، خواستار تضعیف و مهار تهران است. این اختلاف نظر، ائتلاف سعودی-اماراتی را در آستانه فروپاشی قرار داده است. در سطح بالاتر، عربستان نگران نفوذ روزافزون ترکیه و قطر در منطقه است و برای مقابله، به پاکستان نیاز دارد. امارات اما به سمت ائتلاف با هند و اسرائیل حرکت کرده است. این دو مسیر متفاوت، احتمالاً باعث خواهد شد که اختلافات عمیقتر شود.
هزینه ۲۷۰۰ موشک برای امارات
امارات در طول جنگ اخیر، بزرگترین آسیب را در میان کشورهای عربی متحمل شده است. بیش از ۲۷۰۰ موشک و پهپاد ایرانی به تأسیسات نظامی، اقتصادی و زیرساختهای این کشور اصابت کرده است. خسارت اقتصادی این حملات به میلیاردها دلار میرسد. ابوظبی از پاکستان به عنوان یک «متحد قدیمی» انتظار داشت که در این جنگ، موضعی طرفدار امارات بگیرد. اما اسلامآباد به جای ایستادن در کنار امارات، نقش میانجی بین ایران و آمریکا را انتخاب کرد. این انتخاب، خشم ابوظبی را برانگیخت. از نظر امارات، پاکستان باید هزینه این خیانت را بپردازد. فشار اقتصادی، تنها ابزاری است که ابوظبی برای تنبیه اسلامآباد در اختیار دارد. در کنار آن، امارات روابط خود را با هند (دشمن سنتی پاکستان) نیز تعمیق خواهد بخشید تا ضربه نهایی را در درازمدت وارد کند.
وامها و تعهدات بینالمللی
وام ۳.۵ میلیارد دلاری امارات به پاکستان، نه به صورت بلاعوض، که به عنوان «سپرده» در بانک مرکزی پاکستان نگهداری میشده است. از نظر حقوقی، امارات حق دارد هر زمان که بخواهد این سپرده را پس بگیرد. بنابراین، اقدام امارات خلاف قانون نیست. اما از نظر دیپلماتیک، این اقدام یک «ضربه زیرکمربند» محسوب میشود. معمولاً کشورهای حامی، در شرایط بحران اقتصادی، وامها را تمدید میکنند، نه اینکه درخواست بازپرداخت فوری بدهند. اقدام امارات نشان میدهد که ابوظبی به دنبال «شکستن پشت» پاکستان است. سازمان ملل و جامعه بینالمللی ممکن است در این مناقشه وارد شود. اما با توجه به وزن سیاسی امارات و نفوذ آن در غرب، بعید است که فشار جدی بر ابوظبی وارد شود.
پاکستان در مسیر فروپاشی یا احیا؟
-
سناریوی نخست (بدبینانه)
پاکستان در برابر فشار امارات تسلیم میشود و میانجیگری خود را متوقف میکند. روابط اسلامآباد و تهران تیره میشود و پاکستان به اردوگاه آمریکا و امارات میپیوندد. در این صورت، جنگ ایران و آمریکا شدت خواهد گرفت و پاکستان نیز درگیر خواهد شد.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
با کمک عربستان و احتمالاً چین، پاکستان موفق میشود فشار امارات را مدیریت کند. مذاکرات غیرحضوری ادامه مییابد و اسلامآباد همچنان نقش میانجی را حفظ میکند. اما روابط پاکستان و امارات برای همیشه تخریب خواهد شد.
-
سناریوی سوم (خوشبینانه)
امارات با وساطت عربستان و آمریکا از موضع خود عقبنشینی میکند. وام ۳.۵ میلیارد دلاری برای چند سال دیگر تمدید میشود و بحران حل میشود. پاکستان از این تجربه درس میگیرد و در آینده سیاست خارجی متوازنتری در پیش میگیرد.