تمدید تعطیلی بورس تا ۲۱ اردیبهشت / بازگشایی بازار سهام همچنان در هاله‌ای از ابهام

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

سازمان بورس و اوراق بهادار امروز (جمعه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که «فعالیت بازار سرمایه تا پایان روز دوشنبه ۲۱ اردیبهشت مانند قبل است؛ بدین ترتیب معاملات سهام همچنان متوقف خواهد بود.» این ششمین تمدید تعطیلی بورس از ابتدای جنگ تحمیلی (اسفند ۱۴۰۴) تاکنون است. بازار سرمایه ایران از تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ (آغاز حملات دشمن) تعطیل شده و تاکنون بیش از ۷۰ روز متوالی است که معاملات انجام نمی‌شود. شورای عالی بورس و اوراق بهادار در آخرین جلسه خود (پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت) که با حضور رئیس سازمان بورس، نمایندگان بانک مرکزی و وزارت اقتصاد برگزار شد، به این نتیجه رسید که «الزامات بازگشایی بازار سهام (افشای اطلاعات ناشران، هماهنگی با بانک مرکزی برای تزریق نقدینگی به صندوق تثبیت بازار، و ارائه بسته‌های حمایتی به شرکت‌های آسیب دیده) هنوز به طور کامل محقق نشده است.» سازمان بورس در اطلاعیه خود تأکید کرده است که «توقف معاملات تا پایان روز دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ادامه می‌یابد و تصمیم نهایی در خصوص بازگشایی بازار در جلسه بعدی شورای عالی بورس (که احتمالاً سه‌شنبه یا چهارشنبه هفته آینده برگزار می‌شود) اتخاذ خواهد شد.» دلیل اصلی این تعطیلی طولانی، «آسیب‌های وارده به شرکت‌های بورسی در اثر جنگ» است. بر اساس گزارش‌های اولیه، بیش از ۳۰ درصد از شرکت‌های بورسی (به ویژه در صنایع فلزی، پتروشیمی، خودروسازی و سیمان) دچار کاهش تولید بین ۲۰ تا ۶۰ درصد شده‌اند.

همچنین «محاصره دریایی تنگه هرمز» صادرات نفت و فرآورده‌های پتروشیمی را (که سهم عظیمی از ارزش سهام بورس را تشکیل می‌دهند) به شدت کاهش داده است. شرکت‌های پتروشیمی مانند خلیج فارس، پارس، و فجر انرژی با کاهش ۵۰ تا ۸۰ درصدی صادرات مواجه شده‌اند. از سوی دیگر، «عدم شفافیت اطلاعاتی» شرکت‌های بورسی یکی دیگر از موانع بازگشایی است. بسیاری از ناشران هنوز صورت‌های مالی شفاف و به‌روزی را در سامانه کدال منتشر نکرده‌اند. سازمان بورس اعلام کرده است که تا زمانی که اطلاعات کامل از وضعیت خسارت‌ها و سودآوری شرکت‌ها منتشر نشود، بازگشایی بازار امکان‌پذیر نیست. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات تمدید تعطیلی بورس، به تحلیل علل عدم بازگشایی بازار، وضعیت شرکت‌های بورسی، سناریوهای محتمل برای بازگشایی و توصیه به سرمایه‌گذاران می‌پردازیم.

جزئیات تمدید تعطیلی و تصمیمات شورای عالی بورس

شورای عالی بورس در جلسه روز پنجشنبه (۱۷ اردیبهشت) با ارزیابی میزان تحقق سه الزام اصلی بازگشایی بازار موافقت نکرد. این الزامات عبارتند از:

1. افشای اطلاعات ناشران

   از ۳۵۰ شرکت بورسی، تنها ۱۲۰ شرکت (۳۴ درصد) صورت‌های مالی شفاف تا پایان فروردین ۱۴۰۵ منتشر کرده‌اند. بقیه شرکت‌ها یا گزارش نداده‌اند یا اطلاعات ناقص ارائه کرده‌اند. سازمان بورس به شرکت‌های متخلف ۷۲ ساعت فرصت داده است تا اطلاعات خود را تکمیل کنند، در غیر این صورت مشمول جریمه خواهند شد.

2. هماهنگی با بانک مرکزی برای تزریق نقدینگی به صندوق تثبیت بازار

   بانک مرکزی قول داده است که ۵۰ هزار میلیارد تومان به صندوق تثبیت بازار واریز کند (برای جلوگیری از ریزش شدید شاخص). اما تاکنون تنها ۲۰ هزار میلیارد تومان (۴۰ درصد) واریز شده است. بانک مرکزی مدعی است که «به دلیل افزایش هزینه‌های جنگی» نمی‌تواند مابقی را به موقع تأمین کند.

3. ارائه بسته‌های حمایتی به شرکت‌های آسیب دیده

   وزارت اقتصاد بسته حمایتی (شامل معافیت‌های مالیاتی، وام‌های کم‌بهره، و تضمین خرید محصولات) را نهایی کرده است، اما هنوز به تصویب هیأت وزیران نرسیده است. وزیر اقتصاد قول داده است که تا ۲۵ اردیبهشت این بسته را به مجلس ارائه دهد.

شورای عالی بورس تأکید کرده است که «تا تکمیل این سه شرط، بازار بازگشایی نخواهد شد» و «تعطیلی فعلی در راستای حفظ منافع سرمایه‌گذاران است».

وضعیت شرکت‌های بورسی در دوران تعطیلی (خسارت‌ها و گزارش‌ها)

بر اساس گزارش‌های غیررسمی (که توسط شرکت‌های کارگزاری تهیه شده است)، وضعیت شرکت‌های بورسی به شرح زیر است:

1. صنعت پتروشیمی (۳۵ درصد ارزش بازار)

   صادرات این صنعت به دلیل محاصره دریایی تنگه هرمز ۸۰ درصد کاهش یافته است. شرکت‌های پتروشیمی خلیج فارس، پارس، فجر انرژی، و شازند با کاهش ۵۰ تا ۷۰ درصدی سودآوری مواجه هستند. برخی از آنها (مثل پتروشیمی بوعلی سینا) مجبور به تعطیلی خطوط تولید خود شده‌اند.

2. صنعت فلزات (۲۵ درصد ارزش بازار)

   فولاد مبارکه، فولاد خوزستان، و صنایع مس ایران به دلیل حملات هوایی به خطوط تولید (انفجار کوره‌ها، تخریب پست‌های برق) دچار کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی تولید شده‌اند. همچنین صادرات محصولات فولادی به دلیل ناامنی در خلیج فارس تقریباً به صفر رسیده است.

3. صنعت خودروسازی (۱۰ درصد ارزش بازار)

   ایران خودرو و سایپا با کاهش ۴۰ تا ۶۰ درصدی تولید مواجه هستند (به دلیل کمبود قطعات و آسیب به خطوط مونتاژ). قیمت تمام شده خودرو افزایش یافته، اما فروش (به دلیل رکود) کاهش یافته است.

4. صنعت سیمان (۵ درصد ارزش بازار)

   کارخانه‌های سیمان در استان‌های خوزستان و بوشهر (مثل سیمان فارس و خوزستان) هدف حملات هوایی قرار گرفته و برخی از آنها به طور کامل تعطیل شده‌اند.

5. صنایع غذایی و دارویی (۱۰ درصد ارزش بازار)

   این صنایع کمترین آسیب را دیده‌اند (زیرا به عنوان «کالاهای اساسی» مشمول حمایت دولت هستند). اما افزایش قیمت مواد اولیه (به دلیل نرخ ارز) سودآوری آن ها را کاهش داده است.

نتیجه: میانگین کاهش سودآوری شرکت‌های بورسی در سه ماهه اول ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد برآورد می‌شود. بنابراین، حتی اگر بازار بازگشایی شود، شاخص کل احتمالاً با ریزش ۲۰-۳۰ درصدی روبرو خواهد شد.

سناریوهای بازگشایی بورس (خوش‌بینانه، واقع‌بینانه، بدبینانه)

کارشناسان بازار سرمایه سه سناریو را محتمل می‌دانند:

1. سناریوی اول (خوش‌بینانه – ۲۰٪ احتمال)

   «بازگشایی تدریجی از ۲۲ اردیبهشت» در این سناریو، شورای عالی بورس با افزایش سرمایه صندوق تثبیت بازار (به ۱۰۰ هزار میلیارد تومان) و انتشار کامل اطلاعات شرکت‌ها موافقت می‌کند. بازار از روز سه‌شنبه (۲۲ اردیبهشت) با «دامنه نوسان ۱ درصد» (به جای ۵ درصد طبیعی) بازگشایی می‌شود. شاخص کل در روز اول حدود ۵ درصد ریزش می‌کند و سپس به تدریج تثبیت می‌شود.

2. سناریوی دوم (واقع‌بینانه – ۶۰٪ احتمال)

   «تمدید مجدد تعطیلی تا پایان اردیبهشت» این سناریو محتمل‌ترین است. در این حالت، شورا تصمیم می‌گیرد که به دلیل عدم تحقق کامل الزامات، تعطیلی را تا ۳۱ اردیبهشت تمدید کند. در این مدت، شرکت‌های بورسی مجبور به انتشار اطلاعات شفاف می‌شوند و بانک مرکزی نیز منابع صندوق تثبیت را تأمین می‌کند. بازگشایی بازار در خرداد ۱۴۰۵ انجام خواهد شد.

3. سناریوی سوم (بدبینانه – ۲۰٪ احتمال)

   «تعطیلی تا پایان جنگ» در این سناریو (که احتمال کمی دارد)، اگر جنگ تشدید شود و حملات هوایی به زیرساخت‌های اقتصادی ادامه یابد، شورای عالی بورس ممکن است تصمیم بگیرد که بازار را تا زمان عادی شدن شرایط (احتمالاً تا پاییز ۱۴۰۵) تعطیل نگه دارد. این سناریو برای سرمایه‌گذاران فاجعه‌بار است و اعتماد به بازار سرمایه را برای همیشه از بین می‌برد.

نظر نهایی: سناریوی دوم (واقع‌بینانه) با ۶۰ درصد احتمال، محتمل‌ترین گزینه است.

وضعیت سرمایه‌گذاران و نقدینگی سرگردان (آثار تعطیلی طولانی)

تعطیلی ۷۰ روزه بورس، آثار منفی بر اقتصاد و سرمایه‌گذاران گذاشته است:

• خروج سرمایه از بورس به بازارهای موازی

  از ابتدای تعطیلی بورس، حجم عظیمی از نقدینگی سرگردان (حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان) به سمت بازارهای ارز، طلا، خودرو و مسکن سرازیر شده است. این موضوع یکی از عوامل اصلی جهش قیمت دلار (از ۱۶۵ به ۱۸۸ هزار تومان) و افزایش قیمت سکه و خودرو است.

• نقدینگی بلوکه شده سرمایه‌گذاران خرد

  حدود ۵ میلیون سهامدار خرد (که عمدتاً دهک‌های متوسط و پایین جامعه هستند) سرمایه خود را در بورس بلوکه کرده‌اند و نمی‌توانند آن را نقد کنند. بسیاری از آنها برای تأمین هزینه‌های زندگی (خوراک، درمان، مسکن) به شدت تحت فشار هستند.

• کاهش اعتماد به بازار سرمایه

  تعطیلی طولانی مدت، اعتماد عمومی به بورس را به شدت کاهش داده است. حتی پس از بازگشایی، احتمالاً بسیاری از سرمایه‌گذاران خرد برای همیشه از بازار خارج می‌شوند و به سمت بازارهای سنتی (طلا، ارز، مسکن) می‌روند. این یک ضربه جبران‌ناپذیر به بازار مالی ایران است.

• راهکار پیشنهادی کارشناسان

  «بازگشایی تدریجی با دامنه نوسان ۱ درصد» و «فروش سهام شرکت‌های دولتی (برای تأمین نقدینگی صندوق تثبیت)».

توصیه به سرمایه‌گذاران (خرید، فروش، یا صبر؟)

به سرمایه‌گذاران توصیه می‌شود که بر اساس افق زمانی خود عمل کنند:

۱. سرمایه‌گذاران کوتاه مدت (تا ۳ ماه)

بهتر است «صبر کنند» و هیچ اقدام هیجانی انجام ندهند (نه بخرند، نه بفروشند). قیمت‌ها پس از بازگشایی احتمالاً ریزش خواهد کرد. عجله برای فروش در روزهای اول، فقط ضرر شما را بیشتر می‌کند.

۲. سرمایه‌گذاران میان مدت (۳ تا ۱۲ ماه)

می‌توانند در روزهای اول بازگشایی (بعد از ریزش ۱۰-۱۵ درصدی) «سهام شرکت‌های بنیادی» (مثل پتروشیمی‌های بزرگ، فولاد مبارکه، بانک‌ها) را خریداری کنند. این شرکت‌ها پس از پایان جنگ، سودآوری خود را بازیابی خواهند کرد.

۳. سرمایه‌گذاران بلند مدت (بیش از ۱ سال)

«بازار در حال حاضر در کف قیمتی قرار دارد». اگر نقدینگی دارید، می‌توانید از همین الان (از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت که تعطیل نیستند) وارد بازار شوید.

توصیه نهایی:

 به شایعات در فضای مجازی توجه نکنید. تاریخ دقیق بازگشایی را فقط از سایت سازمان بورس پیگیری کنید. همچنین اگر سهامدار شرکت‌های آسیب دیده (مثل پتروشیمی‌های جنوبی) هستید، برای فروش عجله نکنید؛ صبر کنید تا بسته‌های حمایتی دولت ابلاغ شود.