​لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی

آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:

جواد لگزیان - محور اصلی لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی این است که ریاضی فقط مجموعه‌ای از فرمول‌ها و محاسبات نیست، بلکه روشی برای فکرکردن، زیستن و تربیت انسان متفکر است. نویسنده ابتدا نشان می‌دهد که موفقیت در آموزش ریاضی از خود معلم آغاز می‌شود؛ از طرح درس دقیق، شناخت سبک‌های یادگیری، ایجاد تنوع در کلاس و استفاده از شوخ‌طبعی سنجیده.  در بخش‌های بعدی کتاب لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی، ریاضی به‌عنوان «ماجرای کشف» معرفی شده است؛ جایی که دانش‌آموز با بازی، دست‌ورزی، معما، مسئله‌های بازپاسخ و پیوند با زندگی روزمره درگیر می‌شود و... کتاب لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی (چگونه ریاضی را دوست‌داشتنی کنیم؟)  نوشته شمایل ایران‌نژاد پاریزی را انتشارات آرمان رشد در ۱۰۴ صفحه رهسپار بازار کتاب کرده است. 

ارتباط با انتشارات آرمان رشد

• واحد فروش: 09214381773
• واحد نشر: 09214381774 (پاسخ‌گویی سریع از طریق تمام پیام‌رسان‌های ایرانی)

نگاه نوین به ریاضیات؛ از فرمول تا تفکر

مهم‌ترین دستاورد کتاب «لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی»، تغییر پارادایم از «ریاضی به عنوان مجموعه فرمول» به «ریاضی به عنوان روش تفکر» است. نویسنده به درستی تشخیص داده است که ریشه اصلی ترس و بیزاری دانش‌آموزان از ریاضی، نه در ذات این علم، بلکه در «روش تدریس» آن نهفته است. وقتی ریاضی به صورت انتزاعی و بدون ارتباط با دنیای واقعی تدریس می‌شود، برای دانش‌آموز غیرقابل لمس و ناملموس می‌گردد. او فقط فرمول را حفظ می‌کند، بدون اینکه بداند چرا این فرمول کار می‌کند و کجا باید از آن استفاده کند. کتاب پیشنهاد می‌کند که به جای «آموزش فرمول‌محور»، باید به سراغ «آموزش مسئله‌محور» (Problem-Based Learning) رفت. در این روش، ابتدا یک مسئله واقعی و جذاب به دانش‌آموز ارائه می‌شود (مثلاً: «اگر بخواهیم بزرگترین باغچه را با کمترین حصار درست کنیم، ابعاد آن چگونه باید باشد؟») و سپس دانش‌آموز با کشف و استدلال به فرمول مورد نظر (در این مثال، بهینه‌سازی) می‌رسد. این روش، دانش‌آموز را در مرکز یادگیری قرار می‌دهد و او را از یک «گیرنده منفعل اطلاعات» به یک «کاشف فعال دانش» تبدیل می‌کند. علاوه بر این، نویسنده بر «تفکر انتقادی و خلاق» به عنوان اهداف اصلی آموزش ریاضی تأکید دارد. ریاضیات، شاخه‌ای از فلسفه است که به ما می‌آموزد چگونه استدلال کنیم، چگونه فرضیه بسازیم، چگونه آن را آزمایش کنیم و چگونه به نتیجه برسیم. این مهارت‌ها (تفکر منطقی، حل مسئله، استدلال قیاسی) نه تنها در ریاضی، بلکه در تمام جنبه‌های زندگی (از تصمیم‌گیری مالی تا حل تعارضات خانوادگی) کاربرد دارند. بنابراین، کتاب «لعاب شیرین» در واقع فراتر از یک کتاب آموزش ریاضی، یک کتاب «آموزش تفکر» است.

نقش معلم؛ از یک سخنران به یک تسهیل‌گر

یکی از بخش‌های کلیدی کتاب به «نقش معلم» اختصاص دارد. نویسنده با صراحت می‌گوید: «موفقیت در آموزش ریاضی از خود معلم آغاز می‌شود.» معلم سنتی، کسی است که پشت تریبون می‌ایستد، فرمول را روی تخته می‌نویسد، چند مثال حل می‌کند و سپس از دانش‌آموزان می‌خواهد که تمرینات را انجام دهند. این مدل آموزشی (معلم-محور) برای ریاضیات مدرن که نیازمند تعامل، پرسش و کشف است، کاملاً منسوخ شده است. کتاب «لعاب شیرین» معلم را به عنوان یک «تسهیل‌گر» (Facilitator) معرفی می‌کند، نه یک سخنران. تسهیل‌گر کسی است که محیط یادگیری را آماده می‌کند، منابع لازم را فراهم می‌آورد، سؤالات چالش‌برانگیز مطرح می‌کند، و سپس به دانش‌آموزان اجازه می‌دهد که خودشان به کشف برسند. او در طول فرآیند، راهنمایی می‌کند، بازخورد می‌دهد و در صورت نیاز، کمک می‌کند، اما هرگز پاسخ آماده را بر روی تخته نمی‌نویسد. این روش، اعتماد به نفس دانش‌آموز را افزایش می‌دهد و او را برای یادگیری مادام‌العمر آماده می‌سازد. کتاب همچنین بر مهارت‌های عملی معلم تأکید می‌کند: «طرح درس دقیق»، «شناخت سبک‌های یادگیری» (دیداری، شنیداری، حرکتی)، «ایجاد تنوع در کلاس» (استفاده از بازی، نرم‌افزار، دست‌سازه)، و «استفاده از شوخ‌طبعی سنجیده». شوخ‌طبعی می‌تواند استرس را کاهش دهد، رابطه معلم و دانش‌آموز را صمیمی‌تر کند و کلاس را از فضای خشک و رسمی خارج نماید. اما شوخ‌طبعی باید «سنجیده» باشد، نه توهین‌آمیز و نه خارج از موضوع. یک معلم بذله‌گو، می‌تواند ریاضی را برای همیشه در قلب دانش‌آموز شیرین کند.

مخاطبان کتاب و کاربردهای آن

کتاب «لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی» برخلاف تصور برخی که آن را صرفاً برای معلمان ریاضی می‌دانند، طیف گسترده‌ای از مخاطبان را پوشش می‌دهد:

1. اولین و مهم‌ترین مخاطب، «معلمان ریاضی» در تمام مقاطع (ابتدایی، متوسطه اول و دوم) هستند. این کتاب یک راهنمای عملی و منبع ایده برای طراحی درس، مدیریت کلاس، و استفاده از روش‌های خلاقانه تدریس است. معلمی که این کتاب را بخواند، دیگر هیچ بهانه‌ای برای تدریس سنتی و خشک ندارد.
2. دومین مخاطب، «دانشجو-معلمان» (دانشجویان رشته‌های آموزش ریاضی و علوم تربیتی) هستند. این کتاب می‌تواند به عنوان یک درس ضمن خدمت یا یک منبع کمک درسی برای آنان تلقی شود. آن‌ها با خواندن این کتاب، قبل از ورود به کلاس درس، با چالش‌ها و راهکارهای عملی تدریس ریاضی آشنا می‌شوند.
3. سومین مخاطب، «والدین» هستند. والدینی که می‌خواهند به فرزندان خود در یادگیری ریاضی کمک کنند، اما روش‌های سنتی (حل کردن صفحه به صفحه کتاب) جواب نمی‌دهد. کتاب به والدین نشان می‌دهد که چگونه با بازی، دست‌ورزی و مثال‌های روزمره، عشق به ریاضی را در کودک خود پرورش دهند و از ایجاد ترس و اضطراب جلوگیری کنند.
4. چهارمین مخاطب، «دانش‌آموزان» (به ویژه آنهایی که به ریاضی علاقه ندارند) هستند. البته سبک نگارش کتاب (نیمه تخصصی) ممکن است برای همه دانش‌آموزان (به ویژه مقاطع پایین) مناسب نباشد، اما دانش‌آموزان دبیرستانی و کنکوری می‌توانند از آن الهام بگیرند و نگاه خود را به ریاضی تغییر دهند.
5. پنجمین مخاطب، «مؤلفان و طراحان محتوای آموزشی» هستند که می‌خواهند کتاب‌ها و نرم‌افزارهای آموزشی جذاب‌تری برای ریاضی تولید کنند. انتشارات آرمان رشد با انتشار این کتاب (و سایر کتاب‌های تخصصی آموزشی خود) نشان داده است که به دنبال ارتقای کیفیت آموزش در ایران است.

نقاط قوت کتاب و جایگاه آن در بازار نشر

«لعاب شیرین برای درس به‌ظاهر تلخ ریاضی» دارای نقاط قوت متعددی است که آن را از سایر کتاب‌های مشابه متمایز می‌کند.

1. نخست، «رویکرد عمل‌گرایانه» آن است. کتاب صرفاً به نظریه‌پردازی اکتفا نمی‌کند، بلکه راهکارهای عملی و قابل اجرا در کلاس درس ارائه می‌دهد. معلم می‌تواند فردا صبح یکی از ایده‌های کتاب را در کلاس خود پیاده کند.
2. دوم، «جامعیت» آن است: کتاب هم به نقش معلم می‌پردازد، هم به روش‌های تدریس، هم به محتوای درسی، هم به ابزارهای ارزیابی.
3. سوم، «نثر روان و شفاف» آن است: نویسنده از اصطلاحات تخصصی سنگین پرهیز کرده و مطالب را به زبانی ساده و قابل فهم برای همه (حتی غیرمتخصصان) بیان کرده است.