آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پس از ماهها انتظار و پیگیریهای مستمر دولت چهاردهم، سرانجام وعده بازگشایی کامل اینترنت بینالملل به مرحله اجرا رسید. خبرگزاری فارس گزارش داد که «کاربران سرویسهای پهنباند ثابت شامل فیبر نوری (FTTH)، ویدیاسال (VDSL) و ایدیاسال (ADSL) هماکنون بدون محدودیت به شبکهٔ جهانی اینترنت متصل هستند.» بر اساس این گزارش، امکان استفاده کامل از وبسایتها و خدمات بینالمللی برای کاربران اینترنت ثابت فراهم شده است.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز اعلام کرده است که «اینترنت همراه، امروز (سهشنبه ۵ خرداد) وصل میشود و بازگشایی کامل به وضعیت پیش از دیماه ۱۴۰۴ تا فردا (چهارشنبه) انجام خواهد شد.» بدین ترتیب، بیش از 85 روز قطعی و محدودیت گسترده اینترنت بینالملل، به طور رسمی پایان مییابد. کاربران اینترنت ثابت (خانگی و اداری) از ساعاتی پیش قادر به دسترسی به سرویسهایی مانند یوتیوب (با محدودیت)، و سایر وبسایتهای خارجی شدهاند. با اتصال اینترنت همراه (موبایل) نیز تا فردا (چهارشنبه ۶ خرداد)، تمام کاربران ایرانی (اعم از ثابت و همراه) به سطح دسترسی قبل از دیماه ۱۴۰۴ بازخواهند گشت. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این خبر، مراحل بازگشایی و وضعیت اینترنت در روزهای آینده را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات بازگشایی و وضعیت فعلی
بازگشایی اینترنت بینالملل به صورت «مرحلهای» و «از حوزه ثابت به حوزه همراه» انجام شده است.
جزئیات فنی
- حوزه ثابت (ADSL، VDSL، فیبر نوری): از عصر امروز (سهشنبه ۵ خرداد)، کاربران اینترنت ثابت (خانگی و اداری) قادر به دسترسی به اینترنت بینالملل شدهاند. این اتصال «کامل» است (یعنی محدودیت پروتکلی و قطعی قبلی وجود ندارد). برای اولین بار در ۹۰ روز گذشته، کاربران میتوانند بدون استفاده از فیلترشکن (برای اتصال پایه) به وبسایتهای خارجی دسترسی پیدا کنند.
- حوزه همراه (موبایل): وزارت ارتباطات وعده داده است که اینترنت همراه نیز «امروز (سهشنبه) وصل میشود» و حداکثر تا فردا (چهارشنبه ۶ خرداد) تمام کاربران به اینترنت بینالملل متصل خواهند شد. اپراتورهای همراه (همراه اول، ایرانسل، رایتل) در حال بهروزرسانی تجهیزات خود هستند. دلیل تأخیر در حوزه همراه، «ترافیک بالاتر» و «نیاز به بهینهسازی شبکه» است (چون تعداد کاربران اینترنت همراه بسیار بیشتر از ثابت است).
- وضعیت فیلترینگ: بازگشایی اینترنت به معنای «رفع فیلترینگ» نیست. پلتفرمهای خارجی مانند «اینستاگرام، واتساپ، تلگرام، توییتر (X)، و فیسبوک» همچنان فیلتر هستند و کاربران برای دسترسی به آنها به فیلترشکن نیاز خواهند داشت. با این حال، دسترسی به «جیمیل، گوگل، گوگل مپ، یوتیوب (با محدودیت)، و سایر سرویسهای غیر فیلتر» آزاد شده است.
- وضعیت اینترنت پرو (Internet Pro): با بازگشایی کامل اینترنت بینالملل، «اینترنت پرو» (که به صورت محدود برای برخی کسبوکارها ارائه میشد) منسوخ خواهد شد. تمام کاربران از اینترنت عادی (با همان کیفیت قبل از دیماه) استفاده خواهند کرد.
نقش دولت و رئیسجمهور در بازگشایی
این موفقیت حاصل تلاشهای مستمر دولت چهاردهم (به ریاست «مسعود پزشکیان») و «محمدرضا عارف» (معاون اول) بود. مراحل:
۱. تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی»: در تاریخ ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، رئیسجمهور طی حکمی، مسئولیت این ستاد را به آقای عارف واگذار کرد. هدف: «جمعآوری نظرات دستگاههای مختلف (وزارت ارتباطات، وزارت اطلاعات، سپاه، مجلس، و قوه قضائیه) و خروج از وضعیت بنبست».
۲. برگزاری جلسات فشرده: ظرف تنها ۱۳ روز، سه جلسه کارشناسی و یک جلسه رسمی راهبردی با حضور نمایندگان دستگاههای مسئول برگزار شد. در این جلسات، «گزارش خسارتهای اقتصادی و اجتماعی قطعی اینترنت» (تعطیلی هزاران کسبوکار، مهاجرت نخبگان، کاهش اعتماد عمومی) به نهادهای امنیتی ارائه شد.
۳. رأیگیری و تصویب: در چهارمین جلسه ستاد (۴ خرداد)، «برقراری اتصال اینترنت بینالملل» با ۹ رأی موافق در برابر ۳ رأی مخالف به تصویب رسید. مصوبه برای تأیید نهایی به دفتر رئیسجمهور ارسال شد و پزشکیان بلافاصله با آن موافقت کرد.
۴. ابلاغ به وزارت ارتباطات: پس از تأیید رئیسجمهور، مصوبه به «ستار هاشمی» (وزیر ارتباطات) ابلاغ شد. وزیر ارتباطات در بیانیهای اعلام کرد که «فرایند بازگرداندن اینترنت به وضعیت قبل از دیماه ۱۴۰۴ آغاز شده است.» و امروز، این وعده عملی شد.
تأثیر بازگشایی بر کسبوکارها و اقتصاد دیجیتال
بازگشایی اینترنت یک «خبر فوقالعاده خوب» برای اقتصاد دیجیتال ایران است. طی ۹۰ روز قطعی:
- بیش از ۵۰ درصد استارتاپها و کسبوکارهای آنلاین تعطیل شدند (به دلیل عدم دسترسی به درگاههای پرداخت بینالمللی، سرورهای ابری، و مشتریان خارجی).
- بازار رمزارزها (ارزهای دیجیتال) به طور کامل فلج شد (زیرا معاملات رمزارز نیاز به اینترنت پایدار دارد).
- فریلنسرها در سایتهای بینالمللی مانند Upwork و Fiverr قادر به ادامه کار نبودند.
با بازگشایی اینترنت، انتظار میرود که:
- کسبوکارهای تعطیل شده دوباره فعالیت خود را از سر بگیرند (حداقل ۲ ماه طول میکشد تا به شرایط قبل بازگردند).
- شرکتهای دانشبنیان که به سرورهای ابری خارجی وابسته بودند، بتوانند به تحقیق و توسعه ادامه دهند.
- گردش مالی استارتاپها افزایش یابد و اشتغال در این حوزه رونق گیرد.
با این حال، «فیلترینگ» همچنان یک مانع جدی است. بسیاری از مشتریان خارجی، حاضر به همکاری با شرکتهای ایرانی (به دلیل تحریمها و محدودیتهای اینترنتی) نیستند. رفع کامل فیلترینگ، گام بعدی دولت خواهد بود.
واکنش کاربران و شبکههای اجتماعی
خبر اتصال کامل اینترنت بینالملل با واکنش گسترده کاربران ایرانی در شبکههای اجتماعی (ایتا، تلگرام، توییتر، و اینستاگرام) مواجه شد. هشتگ #بازگشایی_اینترنت و #اینترنت_آزاد در فضای مجازی ترند شده است. برخی کاربران نوشتهاند: «پس از ۹۰ روز، دوباره میتوانم ایمیلهای کاریام را چک کنم.» «فریلنسرها نفس راحتی کشیدند.» «بالاخره میتوانم از گوگل مپ استفاده کنم و گم نشوم!»
با این حال، برخی کاربران نیز انتقاد کردهاند: «چرا فقط اینترنت ثابت؟ اینترنت همراه کی وصل میشود؟» «فیلترینگ اینستاگرام و واتساپ هنوز پابرجاست. این نیمه تمام است.» «واقعاً چرا ۹۰ روز طول کشید تا به این نتیجه برسند؟» برخی کاربران نیز نگران «رد شدن از فیلترشکنها» هستند (یعنی برخی سایتها ممکن است دوباره مسدود شوند). اما وزارت ارتباطات قول داده است که «اینترنت به وضعیت قبل از دیماه بازمیگردد» و محدودیت جدیدی اعمال نخواهد شد.
چشمانداز آینده و گامهای بعدی
با وجود بازگشایی اینترنت، سه چالش اصلی باقی خواهد ماند:
۱. فیلترینگ شبکههای اجتماعی: میلیونها کاربر ایرانی همچنان برای دسترسی به اینستاگرام، واتساپ، و تلگرام به فیلترشکن نیاز خواهند داشت. این وضعیت باعث ادامه «نارضایتی عمومی» و «فشار بر زیرساختهای فیلترشکن» خواهد شد.
۲. احتمال برگشت دوباره محدودیتها: اگر در هفتههای آینده حمله سایبری بزرگی (یا یک بحران امنیتی دیگر) رخ دهد، ممکن است نهادهای امنیتی دوباره خواستار قطع اینترنت شوند. با این حال، با توجه به حضور عارف در رأس ستاد ویژه و تأکید بر «عدم تکرار اشتباهات گذشته»، این سناریو کماحتمال است.
۳. نیاز به شفافسازی درباره «اینترنت ملی»: دولت چهاردهم باید تکلیف «شبکه ملی اطلاعات» را که در دولت سیزدهم با هزینه میلیاردی ساخته شد اما عملاً توسط مردم استفاده نشد، روشن کند. آیا قرار است این شبکه تعطیل شود؟ یا به عنوان یک «شبکه پشتیبان» (برای مواقع اضطراری) حفظ گردد؟
در مجموع، بازگشایی اینترنت یک «پیروزی بزرگ» برای فعالان حقوق دیجیتال، کسبوکارهای آنلاین و عموم مردم است. اما این پایان راه نیست. مبارزه برای «رفع کامل فیلترینگ» و «اینترنت آزاد و بدون سانسور» ادامه خواهد داشت. وزیر ارتباطات نیز وعده داده است که «رفع فیلترینگ» در دستور کار بعدی دولت قرار دارد. امیدواریم که این وعده نیز عملی شود.