آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
سخنگوی دولت با اعلام اینکه «فعلا خبری از افزایش مبلغ کالابرگ نیست»، تأکید کرد که افزایش این مبلغ گرچه جزو مطلوبات دولت است، اما باید خواستهها را با داشتهها هماهنگ کرد. اگر شما جزو دهکهای پایین درآمدی هستید که مشمول دریافت کالابرگ الکترونیکی میشوید یا نگران کاهش قدرت خرید خود در ماههای اخیر میباشید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات آخرین وضعیت کالابرگ، علت عدم افزایش و چشمانداز آینده در ادامه آمده است. سخنگوی دولت در نشست خبری امروز خود با اشاره به مطالبات مردمی برای افزایش مبلغ کالابرگ گفت: «افزایش مبلغ کالابرگ جزو مطلوبات دولت است، اما واقعیت این است که باید خواستهها را با داشتهها هماهنگ کنیم.» وی افزود: «باید در این زمینه، مطلوب را با مقدور هماهنگ کنیم. باید بررسیها انجام شود و امیدوار هستیم که این امر محقق شود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که در هفتههای اخیر، فشار افکار عمومی و نمایندگان مجلس برای افزایش مبلغ کالابرگ (از یک میلیون تومان فعلی به حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان) به شدت افزایش یافته بود. یکی از دلایل اصلی عدم افزایش کالابرگ در حال حاضر، محدودیت منابع مالی دولت و اولویتبندی هزینهها در شرایط جنگی و تحریمی عنوان شده است. کارشناسان اقتصادی معتقدند با توجه به تورم ۳۵ تا ۴۰ درصدی کالاهای اساسی در سه ماهه اول سال ۱۴۰۵، کالابرگ یک میلیون تومانی فعلی عملاً بیش از ۲۵ درصد قدرت خرید خود را از دست داده است.
کالابرگ فعلی چقدر است و چه کسانی مشمول میشوند؟
در حال حاضر مبلغ ماهانه کالابرگ الکترونیکی برای هر نفر یک میلیون تومان است و حدود ۱۱ میلیون نفر از دهکهای اول تا هفتم درآمدی (بر اساس دادههای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی) مشمول دریافت آن هستند. این اعتبار برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی (شامل برنج، روغن، مرغ، تخممرغ، شیر، پنیر، ماکارونی، حبوبات، قند، شکر و چای) از فروشگاههای طرف قرارداد (عمدتاً فروشگاههای زنجیرهای) قابل استفاده است. بر اساس آمارها، حدود ۹۰ درصد مشمولان هر ماه از این اعتبار استفاده میکنند و مبلغ مصرفی ماهانه حدود ۹ هزار میلیارد تومان است. خانوارهای ۴ نفره مشمول، ماهانه ۴ میلیون تومان اعتبار دریافت میکنند که در شرایط فعلی حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد سبد کالاهای اساسی یک خانوار را پوشش میدهد.
چرا دولت قادر به افزایش کالابرگ نیست؟ سه مانع اصلی
سخنگوی دولت به طور غیرمستقیم به سه مانع اصلی برای افزایش کالابرگ اشاره کرده است.
- مانع اول: محدودیت منابع مالی. افزایش هر ۱۰۰ هزار تومان به کالابرگ یک دهک (حدود ۱.۵ میلیون نفر) ماهانه ۱۵۰ میلیارد تومان هزینه دارد. افزایش ۵۰۰ هزار تومانی برای همه مشمولان (۱۱ میلیون نفر) ماهانه ۵,۵۰۰ میلیارد تومان (سالانه حدود ۶۶ هزار میلیارد تومان) هزینه در بر دارد که معادل کل بودجه عمرانی کشور در یک سال است. با کسری بودجه ۴۰۰ همتی (۴۰۰ هزار میلیارد تومانی) دولت در سال ۱۴۰۵، این افزایش عملاً غیرممکن است.
- مانع دوم: اولویتبندی هزینهها در شرایط جنگ. بخش قابل توجهی از بودجه جاری دولت صرف هزینههای نظامی و امنیتی میشود.
- مانع سوم: فشار تورمی. برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش کالابرگ بدون افزایش تولید، خود به منبع جدیدی برای تورم تبدیل میشود.
واکنش نمایندگان مجلس و فشار افکار عمومی
در هفتههای اخیر، حدود ۱۵۰ نماینده مجلس طی نامهای به رئیس جمهور خواستار افزایش مبلغ کالابرگ به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان (۵۰ درصد افزایش) شده بودند. نمایندگان استدلال میکردند که با توجه به افزایش ۳۵ تا ۴۰ درصدی قیمت کالاهای اساسی در سه ماهه اول ۱۴۰۵، مبلغ فعلی کالابرگ پاسخگوی نیاز دهکهای پایین نیست و قدرت خرید آن به شدت کاهش یافته است. در فضای مجازی نیز پویشهایی با هشتگ «کالابرگ_افزایش_یابد» شکل گرفته و میلیونها نفر خواستار اقدام فوری دولت شدهاند. با این حال، سخنگوی دولت با رد قاطع این خواسته، عملاً به نمایندگان و افکار عمومی پاسخ منفی داده است.
چشم انداز آینده؛ آیا در ماههای آینده افزایش مییابد؟
سخنگوی دولت با عبارت «امیدوار هستیم که این امر محقق شود» اندکی امیدواری ایجاد کرده است. اما کارشناسان اقتصادی معتقدند در کوتاهمدت (۳ ماه آینده) افزایش کالابرگ بسیار بعید است. سه شرط برای افزایش وجود دارد:
- شرط اول: بهبود وضعیت بودجه دولت (که وابسته به افزایش قیمت نفت یا کاهش هزینههای جنگ است).
- شرط دوم: تصویب قانونی در مجلس که دولت را ملزم به افزایش کالابرگ با تامین منابع پایدار (مانند افزایش مالیات بر عایدی سرمایه) کند.
- شرط سوم: کاهش تورم کالاهای اساسی به زیر ۱۵ درصد. در میانمدت (پاییز و زمستان ۱۴۰۵) اگر قیمت نفت در بازارهای جهانی بالا بماند (بالای ۹۰ دلار) و شرایط جنگی تثبیت شود، احتمال افزایش تدریجی کالابرگ (مثلاً هر فصل ۱۰ تا ۱۵ درصد) وجود دارد. اما افزایش ۵۰ درصدی یکباره عملاً غیرممکن است.
توصیههای کارشناسی برای بهبود شرایط بدون افزایش مبلغ
کارشناسان رفاه اجتماعی راهکارهایی برای بهبود وضعیت معیشت دهکهای پایین بدون افزایش مستقیم مبلغ کالابرگ ارائه دادهاند.
- راهکار اول: افزایش تعداد فروشگاههای طرف قرارداد (به ویژه فروشگاههای تعاونی و میادین میوه و تره بار) تا قیمتهای واقعیتر (۱۵ تا ۲۰ درصد پایینتر از بازار آزاد) به دست مصرفکننده برسد.
- راهکار دوم: حذف اقلام کممصرف از سبد کالابرگ و اضافه کردن اقلام پرمصرفتر (مانند نان، سیبزمینی، پیاز) که فشار هزینه را بر خانوار کاهش دهد.
- راهکار سوم: هدفمندتر کردن یارانهها (مثلاً افزایش سهم دهکهای اول و دوم و کاهش سهم دهکهای ششم و هفتم).
- راهکار چهارم: ارائه «کوپن کالا» (ارسال رایگان برخی اقلام اساسی به درب منازل مددجویان بهزیستی و کمیته امداد) برای کاهش هزینههای حمل و نقل واسطهها.
- راهکار پنجم: راهاندازی سامانه «فروش فوقالعاده کالاهای اساسی» با قیمت یارانهای (مشابه فروش فوقالعاده مرغ و برنج در ماه رمضان) برای تمام دهکها.
با اجرای این راهکارها میتوان بدون افزایش هزینه دولت، قدرت خرید خانوارهای کمدرآمد را تا ۲۰ درصد افزایش داد.