زمان برگزاری انتخابات شورای شهر و روستا تعیین شد

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

محمدصالح جوکار، رئیس هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات شوراهای اسلامی کشور، از احتمال برگزاری انتخابات شوراها تا پایان تابستان ۱۴۰۵ خبر داد. این تصمیم در صورت تأمین نظر شورای عالی امنیت ملی اجرایی خواهد شد. جوکار در نشست مشترک اعضای هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات شوراهای اسلامی کشور اعلام کرد که هیأت نظارت و ستاد انتخابات کشور آمادگی کامل برای برگزاری انتخابات تا پایان تابستان را دارند. بر اساس اعلام این مقام مسئول، هیأت مرکزی نظارت و ستاد انتخابات کشور برای تصمیم‌گیری در این خصوص، متنی را تنظیم و به دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ارسال خواهند کرد. انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی کشور محسوب می‌شود که هر چهار سال یک بار برگزار می‌گردد. آخرین دوره این انتخابات در سال ۱۴۰۰ برگزار شده بود.

بر اساس قانون، انتخابات شوراها باید در بهار سال ۱۴۰۴ برگزار می‌شد، اما به دلایل مختلف از جمله همزمانی با رویدادهای سیاسی و امنیتی و همچنین شرایط اقتصادی کشور، به تعویق افتاده است. حالا به نظر می‌رسد که دولت و نهادهای نظارتی مصمم هستند که این انتخابات را هر چه سریع‌تر برگزار کنند. تعیین زمان تابستان (مرداد یا شهریور) نشان از عزم جدی برای پایان دادن به بلاتکلیفی دارد. با این حال، تأکید بر «موافقت شورای عالی امنیت ملی» نشان می‌دهد که هنوز چالش‌های امنیتی (احتمالاً تشدید تنش‌های منطقه‌ای با اسرائیل و ناآرامی‌های داخلی) بر سر راه برگزاری انتخابات وجود دارد. شورای عالی امنیت ملی باید ارزیابی کند که آیا فضای کشور برای برگزاری یک انتخابات امن و سالم آماده است یا خیر. فعالان سیاسی و احزاب مختلف منتظر هستند تا زمان دقیق انتخابات اعلام شود تا بتوانند فعالیت‌های انتخاباتی خود را آغاز کنند. همچنین مردم نیز باید منتظر بمانند تا تکلیف برگزاری انتخابات در مهلت قانونی (تا پایان تابستان) مشخص شود.

علت تأخیر در برگزاری انتخابات شوراها

انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا طبق قانون باید هر چهار سال یک بار برگزار شود. آخرین دوره (ششمین دوره) در سال ۱۴۰۰ برگزار گردید. بر این اساس، هفتمین دوره باید در بهار سال ۱۴۰۴ برگزار می‌شد. اما این اتفاق نیفتاد. سه عامل اصلی در این تأخیر نقش داشتند:

1. عامل اول، «همزمانی با رویدادهای سیاسی حساس» از جمله انتخابات ریاست‌جمهوری (که در تیر 1403 برگزار شد) و همچنین تغییر دولت (از دولت ابراهیم رئیسی به دولت پزشکیان). دولت جدید نیازمند زمان برای سازماندهی امور بود.
2. عامل دوم، «ناآرامی‌های اجتماعی و امنیتی» در پاییز و زمستان ۱۴۰۴ (اعتراضات سراسری و واکنش‌های امنیتی). در چنین شرایطی، برگزاری یک انتخابات سراسری (با حضور ده‌ها میلیون نفر پای صندوق‌های رأی) بسیار پرریسک بود. دولت احتمال می‌داد که معترضان از فرصت انتخابات برای تجمعات خیابانی و شعارهای سیاسی علیه نظام استفاده کنند. بنابراین، شورای عالی امنیت ملی تصمیم به تعویق انتخابات گرفت تا فضا آرام شود.
3. عامل سوم، «مشکلات فنی و زیرساختی» از جمله عدم آمادگی ستاد انتخابات کشور برای برگزاری انتخابات تمام الکترونیک (که قبلاً وعده داده شده بود) و همچنین عدم به‌روزرسانی فهرست رأی‌دهندگان. حذف رأی‌گیری با شناسنامه و کارت ملی و جایگزینی آن با احراز هویت از طریق سامانه ملی نیاز به زمان داشت. در مجموع، این سه عامل دست به دست هم دادند تا انتخابات شوراها با بیش از یک سال تأخیر مواجه شود.

نقش شورای عالی امنیت ملی در تعیین زمان انتخابات

جمهوری اسلامی ایران یک نظام «امنیت محور» است. هر تصمیم سیاسی-انتخاباتی که در کشور گرفته می‌شود، باید توسط «شورای عالی امنیت ملی» (شعام) تأیید شود. این شورا بالاترین نهاد تصمیم‌گیری در مورد مسائل امنیتی و سیاست خارجی است و مستقیماً زیر نظر رهبری فعالیت می‌کند. رئیس جمهور، رئیس مجلس، رئیس قوه قضائیه، وزیر اطلاعات، وزیر کشور، وزیر امور خارجه، فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی انتظامی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، و دو نماینده رهبری از اعضای این شورا هستند.

دلیل اصلی ارجاع تصمیم‌گیری به شورای عالی امنیت ملی، «ارزیابی ریسک‌های امنیتی» است. برگزاری انتخابات در ایران فقط یک رویداد سیاسی داخلی نیست؛ بلکه یک رخداد بین‌المللی است که دشمنان جمهوری اسلامی (آمریکا، اسرائیل، گروه‌های معاند خارج از کشور) سعی می‌کنند از آن برای تخریب نظام استفاده کنند (مثلاً با هک سامانه‌های انتخاباتی، انتشار اخبار جعلی، تشویق به تحریم انتخابات، و یا ایجاد آشوب خیابانی). شورای عالی امنیت ملی باید ارزیابی کند که آیا در زمان پیشنهادی (تابستان ۱۴۰۵)، کشور در «وضعیت قرمز» (تهدید امنیتی بالا) قرار دارد یا «وضعیت زرد» (تهدید متوسط). در صورت قرمز بودن، انتخابات باز هم به تعویق می‌افتد.

نکته دیگر، «هماهنگی با برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی» است. طبق قانون، انتخابات شوراها و انتخابات میان‌دوره‌ای معمولاً همزمان برگزار می‌شوند تا در هزینه‌ها صرفه‌جویی شود. در سال ۱۴۰۵، چندین کرسی مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان به دلیل فوت یا استعفای نمایندگان، خالی است و باید انتخابات میان‌دوره‌ای برگزار شود. شورای عالی امنیت ملی در حال بررسی است که آیا برگزاری همزمان این انتخابات (شوراها و میان‌دوره‌ای) در تابستان امکان‌پذیر است یا خیر.

آمادگی ستاد انتخابات و هیأت نظارت برای برگزاری انتخابات

رئیس هیأت مرکزی نظارت تأکید کرده است که «هیأت نظارت و ستاد انتخابات کشور آمادگی کامل دارند که انتخابات را تا پایان تابستان برگزار کنند». این آمادگی شامل چند بخش است:

1. بخش اول، «آمادگی سخت‌افزاری و نرم‌افزاری» یعنی تأمین صندوق‌های رأی (با شفافیت و شمارش الکترونیک)، طراحی و چاپ تعرفه‌های رأی (با علائم امنیتی)، نصب و راه‌اندازی سامانه احراز هویت الکترونیک (که با زیرساخت ملی هویت (سامانه ثنا) لینک شده است)، و برگزاری آزمون‌های پایلوت انتخابات الکترونیک در چند استان. ستاد انتخابات ادعا می‌کند که اکنون زیرساخت فنی برای برگزاری انتخابات در سراسر کشور (در ۳۱ استان) فراهم است.
2. بخش دوم، «آمادگی نیروی انسانی» یعنی آموزش ده‌ها هزار نفر به عنوان مجریان و ناظران انتخابات (اعضای شعب، بازرسان هیأت نظارت، و نیروهای تأمین امنیت). این آموزش‌ها (به صورت مجازی و حضوری) در ماه‌های اخیر انجام شده است. همچنین سازمان ثبت احوال، فهرست رأی‌دهندگان را به‌روز کرده و رأی اولی‌های ۱۸ ساله (متولدین ۱۳۸۷ و اوایل ۱۳۸۸) را به فهرست اضافه کرده است.
3. بخش سوم، «آمادگی سیاسی» یعنی گفتگو با احزاب و گروه‌های سیاسی برای مشارکت حداکثری. در ماه‌های اخیر، وزارت کشور جلسات متعددی با دبیران کل احزاب (اصولگرا، اصلاح‌طلب، اعتدال‌گرا، و مستقل) برگزار کرده است تا آنها را تشویق به ورود به انتخابات و معرفی کاندیدا کند. احزاب اصلاح‌طلب که در سال‌های اخیر نسبت به انتخابات بدبین شده بودند، اکنون تا حدودی قانع شده‌اند که شرکت کنند، مشروط به اینکه امنیت نامزدها و شفافیت فرآیند انتخابات تضمین شود.

چالش‌های پیش روی برگزاری انتخابات در تابستان

با وجود اعلام آمادگی، چالش‌های جدی بر سر راه برگزاری انتخابات در تابستان وجود دارد:

1. اولین چالش، «گرمای شدید هوا» است. تابستان در ایران (به ویژه در استان‌های جنوبی مانند خوزستان، بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان) بسیار گرم است (دمای بالای ۴۵ درجه سانتی‌گراد). حضور شهروندان در صف‌های طولانی پای صندوق‌های رأی (بعضاً بیش از ۱ ساعت) در این گرما می‌تواند منجر به گرمازدگی، سنکوپ (غش کردن)، و حتی مرگ افراد مسن شود. وزارت کشور باید تدابیر ویژه‌ای برای خنک نگه داشتن شعب (نصب کولرهای گازی، توزیع آب آشامیدنی خنک، و...) بیندیشد. اما حتی با این تدابیر، مشارکت مردم در گرمای ظهر احتمالاً پایین خواهد بود.
2. دومین چالش، «همزمانی با اربعین حسینی» (که معمولاً در شهریور یا مهرماه است). میلیون‌ها ایرانی در ماه صفر (شهریور-مهر) خود را برای سفر به کربلا و شرکت در پیاده‌روی اربعین آماده می‌کنند. اگر انتخابات در شهریور برگزار شود، تقاضا برای دریافت گذرنامه، خروج از کشور، و حضور در مرزهای عراق (مهران، شلمچه، چذابه) افزایش می‌یابد. این می‌تواند مدیریت انتخابات را با مشکل مواجه کند (چون نیروهای انتظامی هم باید در مرزها مستقر شوند و هم در شعب رأی‌گیری). همچنین بسیاری از شهروندان (به ویژه جوانان) که قصد سفر به کربلا را دارند، ممکن است در انتخابات شرکت نکنند. بنابراین، احتمالاً شورای عالی امنیت ملی ترجیح می‌دهد که انتخابات قبل از شروع ماه صفر (یعنی اواسط مرداد) برگزار شود تا با اربعین تداخل پیدا نکند.
3. سومین چالش، «ناآرامی‌های احتمالی در پاییز». برخی تحلیلگران معتقدند که دشمنان جمهوری اسلامی قصد دارند ناآرامی‌های جدیدی را در پاییز ۱۴۰۵ (همزمان با سالگرد اعتراضات دی ۱۴۰۴) ایجاد کنند. بنابراین، دولت ترجیح می‌دهد که انتخابات را در تابستان (قبل از شروع فضای پرتنش پاییزی) برگزار کند تا از تبدیل شدن انتخابات به یک عرصه سیاسی-امنیتی پرهیز شود. به عبارت دیگر، «زمان‌بندی قبل از بحران» یک اصل استراتژیک است.

چشم‌انداز آینده و تأثیر بر فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

اگر شورای عالی امنیت ملی با برگزاری انتخابات در تابستان موافقت کند، یک رقابت سیاسی فشرده (حدود ۲ ماه) از اواخر خرداد تا مرداد آغاز خواهد شد. احزاب و گروه‌های سیاسی باید ظرف این مدت، کاندیداهای خود را معرفی کنند، تبلیغات میدانی و مجازی (با رعایت قوانین) انجام دهند، مناظره‌های تلویزیونی برگزار کنند، و مردم را به پای صندوق‌های رأی بکشانند. این یک فرصت طلایی برای احزاب اصلاح‌طلب است که پس از سال‌ها حاشیه‌نشینی، دوباره در عرصه سیاسی حاضر شوند. همچنین شوراهای شهر و روستا نقش مهمی در مدیریت شهری (به ویژه در کلانشهرها مانند تهران، اصفهان، شیراز، مشهد، تبریز) دارند. نتیجه انتخابات تعیین می‌کند که شهرداران بعدی توسط کدام شوراها انتخاب شوند.

با این حال، اگر انتخابات به پاییز یا زمستان ۱۴۰۵ نیز موکول شود (که بعید به نظر می‌رسد)، بلاتکلیفی ادامه می‌یابد و اعتماد عمومی به نظام سیاسی کاهش می‌یابد. مردم و فعالان سیاسی منتظر یک «تاریخ قطعی» و «شفاف» هستند. تأخیر بیش از حد، این گمانه را تقویت می‌کند که شاید دولت قصد دارد انتخابات را به طور کلی لغو کند یا آن را به بعد از سال ۱۴۰۶ موکول نماید. اما با توجه به اظهارات رئیس هیأت نظارت، به نظر می‌رسد که اراده جدی برای برگزاری انتخابات در سال ۱۴۰۵ وجود دارد.

در نهایت، نقش مردم در انتخابات شوراها بسیار حیاتی است. شوراها بازوان اجرایی مدیریت شهری هستند و می‌توانند در مورد آلودگی هوا، ترافیک، حمل و نقل عمومی، فضای سبز، جمع‌آوری زباله، صدور مجوزهای کسب و کار، و... تصمیم‌گیری کنند. مشارکت پایین در انتخابات شوراها، به معنای واگذاری تصمیم‌گیری به افرادی است که ممکن است تخصص و تعهد کافی نداشته باشند. بنابراین، به شهروندان توصیه می‌شود که در انتخابات شرکت کنند و با رأی خود، بهترین گزینه‌ها را برای مدیریت شهر و روستای خود انتخاب کنند. خبرهای تکمیلی درباره زمان دقیق برگزاری انتخابات پس از اعلام نظر شورای عالی امنیت ملی، منتشر خواهد شد.