آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
پلیس راهور فراجا در اقدامی که به بهبود فرآیند صدور گواهینامه رانندگی منجر میشود، مدت اعتبار کارتکس آموزش و آزمون رانندگی را از دو سال به چهار سال افزایش داد. سخنگوی فراجا با اعلام این خبر گفت: در سالهای گذشته برخی متقاضیان به دلایل مختلف (از جمله مشکلات شخصی، مالی، خانوادگی، یا عدم توانایی در یادگیری سریع) موفق نمیشدند در بازه دو ساله تعیینشده مراحل آموزش و آزمون را تکمیل کنند. این دسته از متقاضیان پس از انقضای کارتکس، ناچار بودند مجدداً برای دریافت کارتکس جدید هزینه پرداخت کنند (حدود ۲۰۰ هزار تومان) و روند آموزش را از صفر آغاز نمایند. این موضوع باعث نارضایتی گسترده و اتلاف وقت و هزینه میشد. با افزایش مدت اعتبار کارتکس به چهار سال، این مشکل برطرف شده و فرصت بیشتری در اختیار متقاضیان قرار خواهد گرفت. متقاضیانی که به هر دلیلی نتوانند در دو سال اول گواهینامه بگیرند، دو سال دیگر (بدون نیاز به پرداخت هزینه مجدد) فرصت خواهند داشت.
کارتکس (کارت آموزش رانندگی) سندی است که توسط آموزشگاههای رانندگی برای هر متقاضی صادر میشود و مدت اعتبار آن نشاندهنده فرصت مجاز برای طی کردن دوره آموزش عملی و نظری و شرکت در آزمونهای مربوطه است. افزایش اعتبار کارتکس به ویژه برای مشاغلی که به گواهینامه نیاز دارند (مانند رانندگان تاکسی، وانت بار، کامیون) و یا افرادی که به دلیل سفر، بیماری یا اشتغال به تحصیل قادر به شرکت منظم در کلاسها نیستند، بسیار مفید خواهد بود. این مصوبه از ابتدای تیرماه ۱۴۰۵ اجرایی میشود و شامل حال تمام کارتکسهایی که از این تاریخ به بعد صادر میشوند، خواهد بود. کارتکسهای قبلی که هنوز اعتبار دارند، همچنان با همان مدت (۲ سال) معتبر هستند. سخنگوی فراجا همچنین اعلام کرد که هزینه صدور کارتکس تغییری نکرده و متقاضیان همچنان همان مبلغ قبلی (حدود ۲۰۰ هزار تومان) را پرداخت میکنند، اما با این تفاوت که به جای ۲ سال، ۴ سال از خدمات آن بهرهمند میشوند.
کارتکس چیست و چرا افزایش اعتبار آن ضروری بود؟
کارتکس آموزش رانندگی یا «کارت آموزش رانندگی»، سندی است که توسط آموزشگاههای رانندگی (آموزشگاههای برگزار کننده دورههای رانندگی) برای هر هنرجو صادر میشود. این کارت شامل اطلاعاتی مانند: نام و نام خانوادگی، کد ملی، نوع گواهینامه مورد درخواست (پایه ۳، پایه ۲، پایه ۱، موتورسیکلت)، و تاریخ شروع و پایان مجاز برای طی کردن دوره است. هنرجو بدون کارتکس نمیتواند در کلاسهای عملی (پشت فرمان) شرکت کند. کارتکس همچنین برای ثبتنام در آزمون آیین نامه راهنمایی و رانندگی و آزمون عملی (شهری) الزامی است.
دلیل اصلی ضرورت افزایش اعتبار کارتکس از ۲ به ۴ سال، «نرخ بالای مردودی» در آزمون عملی رانندگی (شهری) است. آمار پلیس راهور نشان میدهد که حدود ۴۰ درصد از هنرجویان در اولین تلاش موفق به قبولی در آزمون عملی نمیشوند و باید چندین بار در آزمون شرکت کنند. هر بار شرکت در آزمون نیاز به هماهنگی با آموزشگاه و انتظار برای نوبت دارد (گاهی ۲ تا ۳ ماه). بنابراین، برخی هنرجویان ۶ ماه تا یک سال فقط درگیر فرآیند آزمون عملی هستند. همچنین، بسیاری از هنرجویان به دلیل شاغل بودن (شرکت در کلاسهای یک روز در میان) یا به دلیل سفرهای شغلی و تحصیلی، نمیتوانند ظرف ۲ سال تمام جلسات آموزشی (۲۵ جلسه عملی) را تکمیل کنند.
عامل دیگر، «مشکلات مالی» است. برخی هنرجویان (به ویژه قشر کمدرآمد) توانایی پرداخت یکجا هزینه آموزشگاه را ندارند و به صورت اقساطی پرداخت میکنند. اگر در حین پرداخت اقساط، کارتکس منقضی شود، آموزشگاه مجاز به ادامه کلاسها نیست و هنرجو باید دوباره هزینه کامل ثبتنام (حدود ۴ تا ۶ میلیون تومان) را بپردازد (که باعث تحمیل ضرر مالی سنگین میشود). افزایش اعتبار به ۴ سال، این فشار مالی را نیز کاهش میدهد.
نحوه محاسبه اعتبار کارتکس و تفاوت آن برای انواع گواهینامه
اعتبار کارتکس برای انواع مختلف گواهینامه یکسان نیست. بر اساس مصوبه جدید:
- گواهینامه پایه ۳ (سواری): ۴ سال اعتبار (از تاریخ صدور کارتکس).
- گواهینامه پایه ۲ (وانت و کامیونت سبک): ۴ سال اعتبار.
- گواهینامه پایه ۱ (کامیون و تریلر): ۳ سال اعتبار (به دلیل پیچیدگی آموزش و نیاز به تمرین بیشتر، اعتبار کمتر است).
- گواهینامه موتورسیکلت: ۲ سال اعتبار (به دلیل سادگی آموزش).
اما نکته مهم: اعتبار کارتکس به معنای «آماده بودن آموزشگاه برای آموزش» نیست. اگر هنرجویی ۲ سال تمام در کلاسها شرکت نکند و فقط کارتکس را داشته باشد، آموزشگاه موظف نیست که به او (بدون هماهنگی قبلی) آموزش بدهد. هنرجو باید حتماً با آموزشگاه خود هماهنگ کند و در صورت نیاز، «تمدید قرارداد» نماید (با پرداخت هزینه اضافه). کارتکس فقط مجوز شرکت در کلاس و آزمون است، نه تضمین برای تمدید خودکار قرارداد. برای هنرجویانی که در طول ۴ سال موفق به قبولی نشوند (که بسیار نادر است)، هیچ تمدید دیگری وجود ندارد. آنها باید دوباره از صفر ثبتنام کنند و کل فرآیند (هزینه آموزش، هزینه کتاب، هزینه آزمون) را از نو بپردازند. اما با توجه به اینکه میانگین زمان یادگیری رانندگی برای اکثر افراد ۳ تا ۶ ماه است (نه ۴ سال)، این موارد نادر است و عمدتاً برای افرادی رخ میدهد که دچار بیماری طولانی مدت یا مهاجرت شدهاند.
تأثیر این تصمیم بر آموزشگاههای رانندگی
افزایش اعتبار کارتکس از ۲ به ۴ سال، برای آموزشگاههای رانندگی یک خبر دو لبه است. از یک سو، آموزشگاهها از این تصمیم استقبال میکنند، زیرا نارضایتی مشتریان (به دلیل انقضای زودهنگام کارتکس) کاهش مییابد و اعتماد عمومی به صنعت آموزش رانندگی افزایش مییابد. همچنین آموزشگاهها مجبور نخواهند بود با هنرجویان عصبانی و ناراضی که کارتکس آنها منقضی شده، برخورد کنند.
از سوی دیگر، آموزشگاهها نگران کاهش درآمد خود از محل «هزینه صدور مجدد کارتکس» هستند. قبلاً، هر هنرجویی که در ۲ سال موفق به قبولی نمیشد (حدود ۱۰ درصد هنرجویان)، مجبور بود دوباره هزینه صدور کارتکس (حدود ۲۰۰ هزار تومان) و همچنین هزینه تمدید قرارداد (حدود ۳۰۰ هزار تومان) را پرداخت کند. با افزایش اعتبار به ۴ سال، این درآمد از بین میرود. برآورد اتحادیه آموزشگاههای رانندگی تهران نشان میدهد که این تصمیم باعث کاهش سالانه حدود ۱۰ میلیارد تومانی درآمد آموزشگاهها خواهد شد. اما رئیس اتحادیه آموزشگاههای رانندگی تهران، در واکنش به این نگرانیها گفت: «ما از این تصمیم استقبال میکنیم. رضایت مشتری و اعتماد اجتماعی، از سود کوتاهمدت مهمتر است. همچنین با افزایش اعتبار کارتکس، احتمالاً تعداد هنرجویان جدید افزایش مییابد (چون مردم انگیزه بیشتری برای ثبتنام خواهند داشت)، که این میتواند کاهش درآمد ناشی از حذف هزینه تمدید را جبران کند.» به نظر میرسد این پیشبینی درست باشد.
تجربیات بینالمللی و مقایسه با سایر کشورها
در بسیاری از کشورهای جهان، مدت اعتبار کارتکس (یا معادل آن) بسیار بیشتر از ایران است (و حتی گاهی بدون محدودیت). به عنوان مثال:
- آلمان: کارتکس به مدت ۵ سال اعتبار دارد (و پس از آن قابل تمدید با پرداخت هزینه جزئی).
- فرانسه: کارتکس به مدت ۷ سال اعتبار دارد.
- انگلستان: کارتکس محدودیت زمانی ندارد و تا زمانی که هنرجو در آزمون عملی قبول شود، معتبر است.
- ترکیه: کارتکس به مدت ۳ سال اعتبار دارد.
- امارات متحده عربی: کارتکس به مدت ۲ سال اعتبار دارد (مشابه ایران قبل از اصلاحیه).
ایران با افزایش اعتبار به ۴ سال، از ترکیه و امارات جلو زد و به آلمان و فرانسه نزدیک شد. اما همچنان با انگلیس (بدون محدودیت) فاصله دارد. چرا انگلیس محدودیت ندارد؟ زیرا در آنجا، هنرجو ابتدا تئوری را میآموزد، سپس گواهینامه موقت (Provisional License) میگیرد (که ۱۰ سال اعتبار دارد)، و سپس هر زمان که آماده شد، در آزمون عملی شرکت میکند (حتی اگر ۵ سال بعد). این رویکرد بسیار انعطافپذیر است.
اما چرا ایران تا الان چنین سیاستی را اجرا نمیکرد؟
دو دلیل اصلی:
- اول، «محدودیت ظرفیت آموزشگاهها». در ایران، آموزشگاههای رانندگی ظرفیت محدودی دارند و اگر کارتکسها اعتبار طولانی داشته باشند، هنرجویان قدیمی (که هنوز موفق به قبولی نشدهاند) صف طولانی ایجاد میکنند و هنرجویان جدید نمیتوانند ثبتنام کنند.
- دوم، «عدم تمایل آموزشگاهها به نگهداری سوابق قدیمی» (بایگانی). برخی آموزشگاهها سوابق هنرجویان را پس از ۲ سال حذف میکنند. با افزایش به ۴ سال، آنها باید سیستم بایگانی خود را بهبود بخشند.
توصیههای کاربردی به متقاضیان گواهینامه
با توجه به افزایش اعتبار کارتکس به ۴ سال، متقاضیان گواهینامه باید هوشمندانه عمل کنند تا از این فرصت حداکثر استفاده را ببرند. توصیهها:
- آموزشگاه معتبر انتخاب کنید: متأسفانه بسیاری از آموزشگاههای رانندگی کیفیت پایینی دارند و تمرکز آنها فقط بر دریافت شهریه است. قبل از ثبتنام، حتماً نظرات هنرجویان قبلی در گوگل مپ یا اینستاگرام را بخوانید. آموزشگاههای معروف و بزرگ (مانند آموزشگاه رانندگی پارسیان، آریان، و تعلیم در تهران) معمولاً کیفیت بهتری دارند.
- برنامه منظم برای کلاسها داشته باشید: حتی اگر کارتکس ۴ سال اعتبار دارد، نباید آموزش را به تأخیر بیندازید. آمار نشان میدهد هر چه فاصله بین کلاسها بیشتر باشد، یادگیری کندتر و هزینه بیشتر میشود. سعی کنید کلاسهای عملی را حداکثر ظرف ۶ ماه به پایان برسانید.
- آزمون آیین نامه را زود انجام دهید: آیین نامه راهنمایی و رانندگی (کتاب ۴۰۰ صفحهای) را به طور کامل مطالعه کنید (حداقل ۳ بار). در آزمون آنلاین شرکت کنید (سایتهای متعددی وجود دارند). بعد از قبولی در آیین نامه (نمره حداقل ۲۸ از ۳۰)، برای آزمون عملی آماده شويد.
- آزمون عملی را جدی بگیرید: ۴۰ درصد هنرجویان در اولین آزمون عملی مردود میشوند. دلایل اصلی: استرس، عدم تسلط بر پارک دوبل، عدم توجه به جلو، و سرعت غیرمجاز. حتماً قبل از آزمون، چندین جلسه تمرینی اضافی (حداقل ۵ جلسه) با مربی خود داشته باشید.
- از فرصت ۴ ساله برای اخذ گواهینامههای بالاتر استفاده کنید: اگر گواهینامه پایه ۳ دارید و میخواهید به پایه ۲ ارتقا دهید، میتوانید این کار را در همان بازه ۴ ساله و بدون نیاز به کارتکس جدید انجام دهید. فقط کافی است یک دوره ۱۰ جلسهای اضافی در آموزشگاه بگذرانید و سپس در آزمون عملی پایه ۲ شرکت کنید. بسیاری از هنرجویان از این فرصت استفاده نمیکنند.