​تماس‌های خانگی رایگان شد: مکالمات درون‌شهری و بین‌شهری بدون هزینه!

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

شرکت مخابرات ایران در اقدامی بی‌سابقه، تماس‌های تلفن ثابت را برای مشترکان خانگی به طور کامل رایگان کرد. بر این اساس، مکالمات درون‌شهری و بین‌شهری (هر نقطه کشور به هر نقطه دیگر) از ابتدای خرداد ماه ۱۴۰۵ بدون هیچ هزینه اضافی محاسبه می‌شود. این تصمیم در حالی اعلام می‌شود که از ابتدای خرداد ماه، آبونمان تلفن ثابت به طور میانگین ۴۵ درصد افزایش یافته بود. بسیاری از مشترکان از این افزایش گلایه داشتند، اما حالا شرکت مخابرات با رایگان کردن تماس‌ها، تا حدی این افزایش را توجیه کرده است.

بر اساس تعرفه‌های جدید، مشترکان خانگی تلفن ثابت ماهانه فقط مبلغ آبونمان را پرداخت می‌کنند (که بسته به منطقه و نوع خط متفاوت است) و دیگر بابت تعداد دقیقه مکالمه، بهای جداگانه‌ای محاسبه نمی‌شود. به عبارت دیگر، از این پس مشترکان می‌توانند بدون نگرانی از هزینه، هر مقدار که تمایل دارند با تلفن ثابت صحبت کنند؛ چه با همسایه (درون‌شهری) و چه با اقوام در شهرهای دیگر (بین‌شهری).

شرکت مخابرات اعلام کرده است که این طرح به صورت پایلوت از ابتدای خرداد در استان تهران آغاز شده و به تدریج تا پایان تابستان در تمام استان‌های کشور اجرایی خواهد شد. رایگان شدن تماس‌های تلفن ثابت در شرایطی رخ می‌دهد که استفاده از تلفن‌های همراه و پیام‌رسان‌های مبتنی بر اینترنت (مانند واتساپ، تلگرام و ایتا) سال‌هاست که بازار مکالمات سنتی را کساد کرده است. کارشناسان معتقدند این اقدام شرکت مخابرات، یک «حرکت دفاعی» برای حفظ مشترکان تلفن ثابت و جلوگیری از انصراف آنها از خطوط ثابت است. با توجه به افزایش آبونمان، بسیاری از مشترکان قصد داشتند خط خود را قطع کنند. با رایگان شدن تماس‌ها، شاید خانواده‌ها دوباره به سمت تلفن ثابت روی بیاورند. کیفیت صدای تلفن ثابت هنوز از تلفن همراه بهتر است و قطعی و اختلال ندارد. همچنین امنیت مکالمات تلفن ثابت (در مقایسه با پیام‌رسان‌های اینترنتی) بسیار بالاتر است.

تحلیل اقتصادی طرح؛ آبونمان در مقابل تعرفه مکالمه

نظام تعرفه‌گذاری شرکت مخابرات ایران در سال‌های اخیر بر اساس مدل «آبونمان + تعرفه مکالمه» بوده است. یعنی مشترک ماهانه مبلغ ثابتی (آبونمان) و به ازای هر دقیقه مکالمه (درون‌شهری یا بین‌شهری) نیز مبلغ جداگانه‌ای پرداخت می‌کرد. این مدل برای شرکت مخابرات درآمدزایی خوبی داشت، اما برای مشترکان (به ویژه کسانی که زیاد صحبت می‌کنند) بسیار گران بود. به عنوان مثال، یک خانواده تهرانی که با اقوام خود در مشهد صحبت می‌کرد، ماهانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان فقط بابت مکالمه بین‌شهری پرداخت می‌کرد. با طرح جدید، شرکت مخابرات درآمد خود را تنها از محل «آبونمان» تأمین می‌کند و مکالمه را به عنوان یک «خدمت رایگان» ارائه می‌دهد. به عبارت دیگر، شرکت مخابرات از یک مدل «حجمی» به یک مدل «مشترک‌محور» (Subscription-based) مهاجرت کرده است. این مدل در صنعت‌های دیگر (مانند نتفلیکس، اسپاتیفای، و حتی اپراتورهای تلفن همراه در برخی کشورها) بسیار رایج است. مشترک ماهانه مبلغ ثابتی می‌پردازد و سپس از تمام خدمات به صورت نامحدود (unlimited) استفاده می‌کند.

اما سوال اصلی این است: آیا افزایش ۴۵ درصدی آبونمان می‌تواند کاهش درآمد حاصل از تعرفه مکالمه را جبران کند؟ پاسخ: بله، برای مشترکانی که مکالمه بالایی دارند، شرکت مخابرات متضرر می‌شود. اما برای مشترکانی که کم صحبت می‌کنند (خانوارهایی که فقط خط تلفن ثابت را برای دریافت تماس نگه داشته‌اند)، شرکت مخابرات سود بیشتری می‌کند. میانگین وزنی نشان می‌دهد که شرکت مخابرات در مجموع متضرر نمی‌شود، زیرا تعداد مشترکان کم‌مکالمه بسیار بیشتر از مشترکان پرمکالمه است. اما برای دیده شدن طرح به عنوان یک «خدمت ارزشمند»، شرکت مخابرات هزینه کرده است.

تأثیر رقابت با اپراتورهای تلفن همراه و پیام‌رسان‌های اینترنتی

در دهه گذشته، استفاده از تلفن ثابت در ایران کاهش چشمگیری داشته است. دلایل متعددی دارد:

1. اول، «گسترش تلفن همراه». تقریباً هر ایرانی (از ۸ سال تا ۸۰ سال) یک گوشی هوشمند دارد و هزینه مکالمه با تلفن همراه (با توجه به تعرفه‌های رقابتی اپراتورها) بسیار کمتر از تلفن ثابت است.
2. دوم، «گسترش پیام‌رسان‌های اینترنتی». واتساپ، تلگرام، ایتا، بله، سروش، روبیکا و ... امکان تماس صوتی و تصویری رایگان از طریق اینترنت را فراهم کرده‌اند. بسیاری از خانواده‌ها حتی خط تلفن ثابت را از خانه جمع کرده‌اند.

با رایگان کردن تماس‌ها، شرکت مخابرات سعی دارد تا مشتریان خود را حفظ کند و حتی شاید مشترکان جدید جذب کند. خانواده‌هایی که تلفن ثابت ندارند، ممکن است با دیدن این تبلیغ (تماس‌های رایگان) دوباره خط بگیرند. به ویژه سالمندانی که با تلفن همراه مشکل دارند (صفحه کوچک، دکمه‌های حساس، شارژ نامنظم) و ترجیح می‌دهند با تلفن ثابت صحبت کنند. همچنین مشاغل خانگی (مانند دفاتر خدمات کامپیوتری، موسسات آموزشی کوچک) که نیاز به ارتباط تلفنی مداوم دارند، ممکن است به جای تلفن همراه (که هزینه مکالمه بالایی دارد) به سمت تلفن ثابت بازگردند. اما باید توجه داشت که تلفن ثابت هنوز یک نقطه ضعف بزرگ دارد: «عدم قابلیت حمل» (portability). شما نمی‌توانید تلفن ثابت را با خود در سفر یا محل کار ببرید. در مقابل، تلفن همراه همیشه همراه شماست. بنابراین، تلفن ثابت هرگز نمی‌تواند جایگزین کامل تلفن همراه شود. اما می‌تواند به عنوان یک مکمل (برای مکالمات طولانی خانگی) عمل کند.

تحلیل فنی؛ کیفیت تماس و پایداری شبکه

یکی از مزایای بزرگ تلفن ثابت نسبت به تلفن همراه، «کیفیت صدای بسیار بالاتر» (HD Voice) و «عدم قطعی و نویز» است. شبکه تلفن ثابت مبتنی بر کابل‌های مسی و فیبر نوری است که پهنای باند اختصاصی و پایدار دارد. در مقابل، شبکه تلفن همراه مبتنی بر امواج رادیویی است که تحت تأثیر عواملی مانند فاصله تا دکل، تداخل امواج، ترافیک شبکه، و شرایط آب و هوایی قرار دارد. بسیاری از کاربران شکایت دارند که تماس با تلفن همراه در شلوغی ظهر یا در مناطق کوهستانی قطع می‌شود یا کیفیت پایین می‌آید. با رایگان شدن تماس‌ها، شرکت مخابرات باید تضمین کند که کیفیت شبکه کاهش نخواهد یافت. افزایش ترافیک (به دلیل رایگان شدن) می‌تواند منجر به اشباع سوئیچ‌ها و کاهش کیفیت شود. شرکت مخابرات باید سرمایه‌گذاری جدی روی «به‌روزرسانی سوئیچ‌های قدیمی» (که برخی از آنها ۳۰ سال قدمت دارند) و «توسعه شبکه فیبر نوری» انجام دهد. همچنین باید در پست‌های تقویتی، تجهیزات جدید نصب کند تا ظرفیت شبکه افزایش یابد.

از سوی دیگر، رایگان شدن تماس‌ها می‌تواند به «کاهش مصرف اینترنت» نیز کمک کند. بسیاری از کاربران برای تماس‌های طولانی بین‌شهری از واتساپ و ایتا استفاده می‌کنند که مصرف دیتا دارد (حدود ۱ مگابایت در دقیقه). با رایگان شدن تلفن ثابت، کاربران می‌توانند بدون مصرف دیتا و بدون نگرانی از قطعی اینترنت، تماس برقرار کنند. این موضوع به ویژه برای کاربرانی که اینترنت محدود دارند (مثلاً بسته‌های ۱۰ یا ۲۰ گیگابایتی) بسیار مفید است.

مقایسه با سایر کشورها و مدل‌های تعرفه‌گذاری

مدل «آبونمان + تماس رایگان» در بسیاری از کشورهای جهان (به ویژه اروپا و آمریکا) سال‌هاست که اجرا می‌شود. به عنوان مثال، شرکت مخابراتی «بریتیش تلکام» (BT) در انگلستان، بسته‌های «تماس نامحدود» (Unlimited Calls) را به همراه آبونمان ماهانه ارائه می‌دهد. در این مدل، مشترک ماهانه ۲۰ تا ۳۰ پوند پرداخت می‌کند و می‌تواند به تمام شماره‌های ثابت و همراه انگلستان (و گاهی اروپا) بدون محدودیت تماس بگیرد. این مدل برای خانوارهای پرجمعیت و مشاغل کوچک بسیار محبوب است. در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس (امارات، عربستان، قطر)، مدل متفاوت است: تعرفه مکالمه بسیار پایین (چند سنت در دقیقه) و آبونمان سالانه کم (حدود ۲۰ تا ۵۰ دلار). اما در این کشورها، اپراتورهای تلفن همراه بسیار قوی هستند و تلفن ثابت عمدتاً در ادارات و هتل‌ها استفاده می‌شود، نه در منازل.

در ترکیه، شرکت ترک تلکام (Türk Telekom) مدل ترکیبی ارائه می‌دهد: مشترک می‌تواند از بین سه بسته یکی را انتخاب کند: «بسته اقتصادی» (آبونمان کم + تعرفه مکالمه)، «بسته استاندارد» (آبونمان متوسط + ۵۰۰ دقیقه مکالمه رایگان ماهانه)، و «بسته نامحدود» (آبونمان بالا + مکالمه نامحدود). ایران با اجرای مدل «آبونمان + تماس رایگان»، به سمت استانداردهای جهانی حرکت کرده است. اما نکته مهم، «قیمت آبونمان» است. آبونمان در ایران (حدود ۲۲ هزار تومان در ماه برای خطوط خانگی در مراکز استان) در مقایسه با اروپا (۲۰ تا ۳۰ یورو) بسیار ارزان است. بنابراین، طرح رایگان تماس‌ها یک «یارانه پنهان» از سوی شرکت مخابرات به مشترکان است.

چشم‌انداز آینده و توصیه به مشترکان

با توجه به رایگان شدن تماس‌ها، پیش‌بینی می‌شود که شرکت مخابرات در کوتاه‌مدت (یک تا دو سال) با دو مشکل مواجه شود. مشکل اول: «افزایش ترافیک شبکه» و «نیاز به سرمایه‌گذاری جدید». اگر مشترکان بیش از حد از تلفن ثابت استفاده کنند (مثلاً ساعتها صحبت کنند)، سوئیچ‌های تلفن (که ظرفیت محدودی دارند) ممکن است دچار اشباع و اختلال شوند. شرکت مخابرات باید برنامه‌ای برای افزایش ظرفیت شبکه داشته باشد. مشکل دوم: «کاهش درآمد حاصل از تعرفه مکالمه» که پیش‌بینی می‌شد. اما با افزایش ۴۵ درصدی آبونمان، این کاهش تا حد زیادی جبران شده است.

از سوی دیگر، مشترکان باید از این فرصت استفاده کنند. اگر خانواده‌ای اقوام نزدیک در شهر دیگر دارد، می‌تواند هر شب با تلفن ثابت تماس بگیرد و بدون نگرانی از هزینه، ساعت‌ها صحبت کند. همچنین کسب‌وکارهای خانگی (مانند فروشگاه‌های اینترنتی، دفاتر مشاوره، موسسات آموزشی) می‌توانند از تلفن ثابت برای تماس با مشتریان خود در سراسر کشور استفاده کنند. این یک مزیت رقابتی بزرگ است.

توصیه می‌شود مشترکانی که از تلفن ثابت استفاده نمی‌کنند، اما خط خود را نگه داشته‌اند (به دلیل هزینه کم قطع و وصل مجدد)، ابتدا افزایش آبونمان را محاسبه کنند. اگر مبلغ افزایش یافته (حدود ۷ هزار تومان در ماه) برایشان قابل قبول است، خط را حفظ کنند؛ چرا که در آینده ممکن است از آن استفاده کنند. همچنین از هم‌اکنون برای دریافت «بسته فیبر نوری» شرکت مخابرات اقدام کنند (که کیفیت تماس بسیار بالاتری دارد). به یاد داشته باشید که تلفن ثابت در زمان قطعی اینترنت و شبکه‌های اجتماعی (که گاهی رخ می‌دهد) یک «شاهرگ حیاتی ارتباطی» است. قطعاً ارزش نگهداری دارد.