آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازار سرمایه این روزها بسیار داغ است! نقدینگی سرگردان، دلار و طلا که یکی درمیان بالا و پایین میروند. گاهی یک خبر اینچنینی هم، دوباره جان میدهد تالار شیشهای را. عرضه اولیه «ذرت» همان خبر است. شرکت زرین ذرت شاهرود، بعد از مدتها انتظار، رسماً اعلام آمادگی کرده تا سهامش را بین مردم پخش کند. نه هر مردم، اما دست کم بین آنهایی که کد سهامداری دارند و دل به بورس بستهاند. خودِ نامش نویدبخش است؛ زرین ذرت شاهرود. انگار نه انگار که حرف از کشاورزی و دانههای طلایی است، از صنعت خوراک دام و طیور، از زنجیرهای که غذای ما را تأمین ميکند. حالا این شرکت میخواهد سهامش را در بازار دوم فرابورس ایران عرضه کند. برای این کار، مجوز گرفته از هیأت پذیرش، آن هم در آذر ماه سال قبل. اما عرضه را گذاشته برای روزهای آخر خرداد ۱۴۰۵. یعنی شنبه همین هفته.
ماجرا از این قرار است که سهامدار عمده شرکت، سهامش را میگذارد روی تابلو. نه همه را، نه حتی نصفش را. فقط ۹ درصد از کل سهام شرکت را. یعنی دویست و هفت میلیون و نهصد هزار سهم. این عدد در کنار کل سهام شرکت که دو میلیارد و سیصد و ده میلیون سهم است، شاید خیلی به نظر نرسد. اما برای یک شروع، کافیست. مخصوصاً وقتی بدانید که عرضه اولیه در دو مرحله انجام میشود؛ اول برای حرفهایها، دوم برای تکتک شما.
مرحله اول مختص صندوقهای سرمایهگذاری سهام، مختلط و درآمد ثابت است. یک جور حراج خصوصی میان بازیگران درشت. ۶۹ میلیون و سیصد هزار سهم در این مرحله چیده شده، با قیمت پایه ۱۳۲۵۴ ریال. یعنی حدود ۱۳۲۵ تومان به ازای هر سهم. حداکثر هر کد معاملاتی میتواند ۸۷۰ هزار سهم بخرد. این اعداد برای کسانی که بورس را حرفهای دنبال میکنند، حکم شکار فرصت را دارد. اما آنچه برای مردم عادی جذاب است، مرحله دوم است. ۱۳۸ میلیون و ششصدهزار سهم دیگر، با همان قیمت کشفشده از حراج مرحله اول، در اختیار سایر سرمایهگذاران (همان من و شما) قرار میگیرد. فقط با یک تفاوت کوچک؛ حداکثر هر کد معاملاتی، چه حقیقی، چه حقوقی، فقط ۲۸۰ سهم میتواند بخرد. انگار که میان سفرهای بزرگ، هر کس فقط یک لقمه بردارد. نه بیشتر، نه کمتر.
قیمت نهایی را در مرحله اول مشخص میکنند. حراجی که در روز عرضه برگزار میشود، با دستورالعمل ناظر بازار. بعد همان قیمت، مبنا قرار میگیرد برای فروش به دیگران. یعنی شما اگر میخواهید سهم بخرید، باید بنشینید و نتیجه آن رقابت تنگاتنگ میان صندوقها را تماشا کنید. شاید قیمت برود بالا، شاید هم پایین بماند. این ریسک هر عرضه اولیهای است. شرکت توسعه صنایع بهشهر متعهد شده که این سهام را در بازار پخش کند. کارگزاری بانک ملی ایران هم به عنوان مشاور، فرایند را مدیریت میکند. شرکت تامین سرمایه سپهر هم متعهد خرید شده، یعنی اگر کسی نخرد، آنها میخرند. صندوق سرمایهگذاری اختصاصی بازارگردانی گروه توسعه بهشهر هم قرار است نوسان قیمت را بعد از عرضه کنترل کند. این یعنی پشت این سهام، یک تیم حرفهای ایستاده است.
برای شما که کد بورسی دارید و تا حالا سود عرضههای اولیه را چشیدهاید، «ذرت» میتواند یک فرصت دوباره باشد. با سرمایهگذاری محدود (چون حداکثر ۲۸۰ سهم میتوانید بخرید)، ولی شاید با سود قابل قبول. برای آنهایی که تازه وارد هستند، وقتش رسیده که کد بگیرند و خود را برای شنبه آماده کنند. در ادامه، هر آنچه باید از این عرضه اولیه بدانید را برایتان نوشتهایم. اعداد و ارقام، جزئیات حراج، و نکاتی که کمتر کسی به شما میگوید.
چرا «ذرت»؟ نگاهی به جایگاه شرکت زرین ذرت شاهرود در صنعت خوراک ایران
شرکت زرین ذرت شاهرود فقط یک واحد تولیدی ساده نیست. این شرکت یکی از حلقههای مهم زنجیره تأمین خوراک دام، طیور و آبزیان در ایران است. محصول اصلی آن «کنجاله ذرت» و «گلوتن» است، یعنی همان مواد اولیهای که خوراک مرغها و دامها را تشکیل میدهد. در سالهای اخیر با رشد جمعیت و افزایش مصرف پروتئین، تقاضا برای این محصولات همیشه بالا بوده. اما سوال اینجاست که آیا این تقاضا به سودآوری شرکت تبدیل شده؟ صورتهای مالی هنوز منتشر نشده، اما همین که شرکت موفق شده مجوز پذیرش در فرابورس را بگیرد، یعنی حداقل شرایط حداقلی سودآوری و شفافیت را داشته.
نکته مهم دیگر، نرخ خوراک دام در بازار آزاد است. با حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت نهادهها، حاشیه سود شرکتهای تولیدکننده خوراک دام به شدت تحت فشار قرار گرفته. از طرف دیگر، دولت هنوز برای برخی محصولات استراتژیک مثل مرغ، قیمت دستوری تعیین میکند. این یعنی ممکن است شرکت زرین ذرت شاهرود مجبور باشد محصول خود را به مرغداران با قیمتی کمتر از نرخ تورمی بفروشد. سرمایهگذاران باید قبل از خرید، حتماً گزارش تفسیری هیأت مدیره را مطالعه کنند تا ببینند شرکت چطور میخواهد از این تنگنا خارج شود. در کنار همه این ها، نماد «ذرت» یک نماد کشاورزی-صنعتی است. در بازار سرمایه ایران، این گروه معمولاً نوسانات کمتری نسبت به گروههای دیگر مثل خودروییها یا بانکیها دارند. برای سرمایهگذارانی که به دنبال ریسک کمتر هستند، شاید گزینه جذابی باشد. اما باز هم باید منتظر ماند و دید قیمت کشف شده در حراج مرحله اول چقدر خواهد بود. اگر قیمت پایین بماند، سود خوبی عاید خریداران مرحله دوم میشود. اگر بالا برود، دیگر آن سود قبلی را نخواهند داشت.
روش ترکیبی چه تفاوتی با عرضههای معمولی دارد؟
اکثر عرضههای اولیه در بورس تهران و فرابورس به روش «کتاب ساختن» یا «قیمت ثابت» انجام میشود. اما اینجا پای یک روش جذاب تر به میان آمده: ترکیبی. یعنی هم حراج داریم، هم قیمت ثابت. اما مهمترین نکته این است که حراج در مرحله اول فقط برای صندوقهاست نه برای عموم. این یعنی قیمت پایه ۱۳۲۵۴ ریال ممکن است در رقابت تنگاتنگ صندوقها، تا چند هزار ریال بالاتر برود. بعد، همین قیمت نهایی به عنوان مبنا برای فروش به مردم عادی در مرحله دوم تعیین میشود. مزیت این روش برای سهامدار عمده (شرکت توسعه صنایع بهشهر) این است که میتواند قیمت بهتری برای سهامش بگیرد. برای صندوقها هم مزیت دارد چون میتوانند سهم بیشتری (تا ۸۷۰ هزار سهم) بخرند و سبد خود را متنوع کنند. اما برای مردم عادی، یک خطر وجود دارد: اگر صندوقها قیمت را بیش از حد بالا ببرند، شما در مرحله دوم مجبورید سهام را با همان قیمت بالا بخرید. آن وقت سود عرضه اولیه که معمولاً در روزهای اول بعد از عرضه به دست میآید، از بین میرود یا تبدیل به ضرر میشود.
با این حال، تجربه عرضههای مشابه در فرابورس نشان داده که معمولاً قیمت کشف شده در حراج صندوقها، بالاتر از قیمت پایه اما پایینتر از ارزش ذاتی سهام بوده. یعنی هنوز جا برای رشد وجود دارد. اما این «معمولاً» ضمانتی ندارد. سرمایهگذاران باید روز شنبه با دقت روند حراج را دنبال کنند و اگر قیمت از یک حدی بالاتر رفت، شاید بهتر باشد از خرید در مرحله دوم صرفنظر کنند. صبر گاهی از پول بیشتر میارزد.
سقف ۲۸۰ سهمی؛ فلسفه عدالت یا بازی با اعداد؟
یکی از جنجالیترین بخشهای هر عرضه اولیه، سقف خرید برای هر کد معاملاتی است. در اینجا برای مرحله دوم، عدد ۲۸۰ سهم تعیین شده. این عدد از کجا آمده؟ ظاهراً از تقسیم تعداد کل سهام مرحله دوم (۱۳۸,۶۰۰,۰۰۰) بر یک تخمین از تعداد کدهای فعال بورسی که در عرضه شرکت میکنند. هدف این است که سهام به دست تعداد بیشتری از مردم برسد، نه اینکه چند نفر بزرگ همه را بخرند. این همان عدالت در توزیع است.
اما ۲۸۰ سهم با قیمت احتمالی مثلاً ۱۵۰۰ تومانی (که بالاتر از قیمت پایه ۱۳۲۵ ریال است)، یعنی حدود ۴۲۰ هزار تومان سرمایه. این رقم برای خیلی از مردم قابل تأمین است و شاید برای بعضی دیگر هم ناچیز باشد. نکته مهم این است که شما نمیتوانید بیشتر از این بخرید. یعنی اگر پول بیشتری دارید، نمیتوانید از آن در این عرضه استفاده کنید. این برخلاف روش کتاب ساختن است که هر کس هر چقدر پول دارد میتواند سفارش بدهد و بعد سهمبندی میشود. نکته کلیدی دیگر، ممنوعیت ورود سفارش تکراری است. اطلاعیه تأکید کرده که هر خریدار فقط مجاز به ورود یک سفارش به سامانه معاملاتی است. یعنی شما نمیتوانید اول یک سفارش کوچک ثبت کنید، بعد ببینید قیمت چطور شد، بعد دوباره سفارش جدید بدهید. در لحظه باید تصمیم نهایی را بگیرید. برای همین توصیه میشود که از الان قیمت مورد نظرتان را مشخص کنید و در روز عرضه، بدون تردید اقدام کنید. تردید در عرضه اولیه، یعنی از دست دادن فرصت.
نقش متعهدین و بازارگردان؛ چه کسی پشت «ذرت» ایستاده است؟
یک عرضه اولیه موفق فقط به تقاضای مردم بستگی ندارد. پشت صحنه، تیم سنگینی از متخصصان ایستادهاند. اولین نفر، متعهد عرضه است؛ شرکت توسعه صنایع بهشهر. این شرکت وظیفه دارد که سهام را در بازار پخش کند و در قبال آن کارمزد بگیرد. بعد مشاور عرضه است، کارگزاری بانک ملی ایران که فرایند قانونی و عملیاتی را مدیریت میکند. سپس متعهد خرید: شرکت تامین سرمایه سپهر. این شرکت قول داده که اگر سهام در مرحله اول و دوم خریدار نداشت، خودش بخرد. این یک تضمین برای سهامدار عمده است که سهامش زمین نمیماند.
و اما بازارگردان
صندوق سرمایهگذاری اختصاصی بازارگردانی گروه توسعه بهشهر. این صندوق بعد از عرضه اولیه، وارد عمل میشود. وظیفه دارد با خرید و فروش در تابلوی «ذرت»، نوسانات شدید قیمت را کنترل کند. یعنی اگر یک روز خبر بدی بیاید و همه بخواهند بفروشند، بازارگردان میآید و میخرد تا قیمت سقوط نکند. بالعکس، اگر تقاضای بیرویه شد، بازارگردان میفروشد تا حباب ایجاد نشود. وجود بازارگردان قوی، اعتماد سرمایهگذاران را جلب میکند.
پس اینجا با یک تیم حرفهای روبروییم. هم متعهد خرید داریم، هم بازارگردان. یعنی ریسک نقدشوندگی و ریسک نوسان شدید تا حد زیادی پوشش داده شده. با این حال، این تضمینی برای سودآوری نیست. بنیاد شرکت، سودآوری واقعی آن، و شرایط اقتصاد کلان است که تعیین میکند «ذرت» یک ماه بعد از عرضه، بالای قیمت اولیه معامله میشود یا پایین آن.
استراتژی خرید؛ برای عرضه «ذرت» چه باید کرد؟
اگر شما یک سرمایهگذار تازهکار هستید، اول از همه مطمئن شوید که کد معاملاتی فعال دارید. اگر ندارید، فردا (چهارشنبه و پنجشنبه) آخرین فرصت است برای ثبت نام در کارگزاریها. شنبه دیگر دیر است. مرحله دوم عرضه در همان روز شنبه و همزمان با اعلام قیمت کشف شده از مرحله اول انجام میشود. شما باید در سامانه معاملاتی کارگزاری خود، سفارش خرید ثبت کنید. حداکثر ۲۸۰ سهم، با قیمتی که ناظر بازار اعلام میکند. توصیه میشود به جای اینکه پایینتر از قیمت پایه سفارش دهید (به این امید که ارزانتر بخرید)، سفارش خود را در قیمت پایه یا کمی بالاتر ثبت کنید. چون در عرضههای اولیه، معمولاً همه سفارشهای پایینتر از قیمت نهایی، حذف میشوند. برای سرمایهگذاران حرفهای که کد حقوقی یا صندوق دارند، مرحله اول جذاب است. حداکثر ۸۷۰ هزار سهم، یعنی سرمایه حدود یک میلیارد و دویست میلیون تومانی با قیمت پایه. این برای صندوقها عدد قابل توجهی است. اما در حراج، باید دقت کنید که بیش از ارزش ذاتی سهم، قیمت ندهید. تحلیل بنیادی شرکت قبل از حراج الزامی است. همچنین هر کد فقط یک سفارش میتواند وارد کند، پس باید از همین حالا استراتژی خود را مشخص کنید.