آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در تازهترین تحولات تنشآمیز در منطقه خلیج فارس، فرماندهی مرکزي ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که نیروهای آمریکایی بامداد امروز (جمعه) در واکنش به حمله روز گذشته ایران به یک کشتی تجاری در تنگه هرمز، حملات هوایی گستردهای را علیه مواضعی در جنوب ایران انجام دادهاند. این حملات که انبارهای موشک و پهپاد و همچنین تأسیسات راداری ساحلی ایران را هدف قرار داده، نقض آشکار آتشبس شکننده میان تهران و واشنگتن محسوب میشود. بر اساس بیانیه سنتکام، این اقدام در پاسخ به حمله روز پنجشنبه (پنجم تیر) ایران به کشتی باری «ام/وی اور لاولی» با پرچم سنگاپور صورت گرفته است که در حال خروج از تنگه هرمز و حرکت در امتداد سواحل عمان بود. این کشتی با یک پهپاد انتحاری یکطرفه مورد هدف قرار گرفته که سنتکام آن را «اقدام تجاوزکارانه غیرموجه» و «نقض آشکار آتشبس» توصیف کرده است.
حمله هوایی آمریکا در حالی رخ میدهد که آتشبس میان تهران و واشنگتن که با میانجیگری کشورهای منطقه به دست آمده بود، از همان ابتدا شکننده و بیثبات توصیف میشد. بسیاری از ناظران مستقل معتقد بودند که هر گونه تنش جدید در منطقه میتواند این آتشبس را به طور کامل از بین ببرد و منطقه را وارد مرحله جدیدی از بیثباتی کند. سنتکام در بیانیه خود تأکید کرده که این حملات در «پاسخی قدرتمند» به اقدام ایران انجام شده و نیروهای آمریکایی برای تضمین پایبندی به تمامی بندهای توافق با ایران، در منطقه حاضر و هوشیار خواهند بود. این بیانیه همچنین بر اهمیت حفظ آزادی ناوبری در تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین شاهراههای تجارت جهانی تأکید کرده است.
در سوی مقابل، مقامات ایران هنوز به طور رسمی به این حملات واکنش نشان ندادهاند، اما منابع نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کردهاند که این اقدام «بدون پاسخ» نخواهد ماند. این تهدید، نگرانیها را درباره تشدید تنشها در منطقه و احتمال وقوع درگیریهای گستردهتر افزایش داده است. کشتی «ام/وی اور لاولی» که در زمان حمله در حال خروج از تنگه هرمز و حرکت در امتداد سواحل عمان بود، یک کشتی باری با پرچم سنگاپور است که توسط یک شرکت کشتیرانی بینالمللی اداره میشود. این حمله، دومین حمله به کشتیهای تجاری در منطقه در ماههای اخیر محسوب میشود و نگرانیها را درباره امنیت دریانوردی در خلیج فارس افزایش داده است.
کارشناسان نظامی و سیاسی معتقدند که این حملات میتواند به یک چرخه تنشآمیز جدید در منطقه منجر شود و تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنشها را با شکست مواجه کند. با توجه به اینکه هر دو طرف از توانایی نظامی بالایی برخوردار هستند، هرگونه اشتباه محاسباتی میتواند عواقب جبرانناپذیری برای امنیت منطقه داشته باشد. حالا باید دید که واکنش ایران به این حملات چه خواهد بود و آیا این تنشها میتواند به یک درگیری نظامی گستردهتر در منطقه منجر شود یا اینکه دیپلماسی بار دیگر بر تنشها غلبه خواهد کرد. آنچه مسلم است، تنگه هرمز بار دیگر به کانون تنشهای بینالمللی تبدیل شده و آینده آن در هالهای از ابهام قرار دارد.
جزئیات حمله و اهداف نظامی
بر اساس بیانیه سنتکام، حملات هوایی آمریکا با استفاده از جنگندههای نظامی انجام شده و انبارهای موشک و پهپاد و همچنین تأسیسات راداری ساحلی ایران را در جنوب این کشور هدف قرار داده است. این اهداف به طور خاص برای تضعیف توانایی ایران در انجام حملات دریایی و پهپادی انتخاب شدهاند و نشان از برنامهریزی دقیق نظامی آمریکا برای پاسخ به حمله به کشتی تجاری دارد.
انتخاب این اهداف نشان میدهد که آمریکا به دنبال تنبیه ایران برای حمله به کشتی تجاری است و در عین حال سعی دارد از گسترش دامنه درگیری جلوگیری کند. با این حال، هدف قرار دادن تأسیسات راداری ساحلی میتواند توانایی ایران در کنترل تنگه هرمز را تحت تأثیر قرار دهد و به طور بالقوه به تشدید تنشها در منطقه منجر شود. سنتکام در بیانیه خود تأکید کرده که این حملات در «پاسخی قدرتمند» به اقدام ایران انجام شده و نیروهای آمریکایی برای تضمین پایبندی به تمامی بندهای توافق با ایران، در منطقه حاضر و هوشیار خواهند بود. این بیانیه همچنین بر اهمیت حفظ آزادی ناوبری در تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین شاهراههای تجارت جهانی تأکید کرده است.
واکنش ایران و تهدید به پاسخ
مقامات ایران هنوز به طور رسمی به این حملات واکنش نشان ندادهاند، اما منابع نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کردهاند که این اقدام «بدون پاسخ» نخواهد ماند. این تهدید، نگرانیها را درباره تشدید تنشها در منطقه و احتمال وقوع درگیریهای گستردهتر افزایش داده است و میتواند به یک چرخه تنشآمیز جدید در منطقه منجر شود.
سپاه پاسداران که مسئولیت تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز را بر عهده دارد، پیش از این نیز تهدید کرده بود که در صورت هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، به شدت پاسخ خواهد داد. اما هرگونه پاسخ نظامی میتواند امنیت کشتیهای تجاری و نظامی در منطقه را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. کارشناسان نظامی معتقدند که واکنش سپاه به این حملات میتواند به دو شکل باشد:
- پاسخ نظامی مستقیم به اهداف آمریکایی در منطقه
- تشدید حملات به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز
هر کدام از این سناریوها میتواند به تشدید تنشها و تبدیل منطقه به یک میدان درگیری جدید منجر شود و امنیت بینالمللی را به خطر بیندازد.
تأثیر بر آتشبس شکننده تهران و واشنگتن
حملات آمریکا به مواضع ایران در حالی رخ میدهد که آتشبس شکننده میان تهران و واشنگتن برقرار است. این آتشبس که با میانجیگری کشورهای منطقه و با هدف کاهش تنشها در خلیج فارس به دست آمده بود، از همان ابتدا شکننده و بیثبات توصیف میشد و بسیاری از ناظران مستقل معتقد بودند که هر گونه تنش جدید میتواند آن را به طور کامل از بین ببرد.
سنتکام اقدام ایران در حمله به کشتی تجاری را «نقض آشکار آتشبس» توصیف کرده و با این حملات، عملاً به جمهوری اسلامی نشان داده است که هرگونه نقض آتشبس با پاسخ نظامی قاطع روبرو خواهد شد. این پیام میتواند به عنوان یک بازدارنده برای ایران عمل کند، اما در عین حال، میتواند به تشدید تنشها و افزایش بیاعتمادی بین دو طرف منجر شود. حالا باید دید که آیا این حملات میتواند به بازگشت به میز مذاکره و احیای آتشبس منجر شود یا اینکه این تنشها به یک درگیری نظامی گستردهتر در منطقه تبدیل خواهد شد. آنچه مسلم است، آینده آتشبس در هالهای از ابهام قرار دارد و هرگونه حرکت اشتباه میتواند عواقب جبرانناپذیری برای امنیت منطقه داشته باشد.
تأثیر بر امنیت دریانوردی و اقتصاد جهانی
تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین شاهراههای تجارت جهانی، مسئولیت انتقال حدود ۳۰ درصد از نفت جهان و حجم عظیمی از کالاهای تجاری را بر عهده دارد. هرگونه تنش در این منطقه میتواند بر قیمت نفت و اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد و به افزایش نااطمینانی در بازارهای بینالمللی منجر شود. حمله به کشتی تجاری و سپس حملات آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی در جنوب خاک ایران، نگرانیها را درباره امنیت دریانوردی در خلیج فارس افزایش داده است.
شرکتهای کشتیرانی بینالمللی ممکن است با توجه به این تنشها، مسیرهای خود را تغییر دهند یا از عبور از تنگه هرمز خودداری کنند که این موضوع میتواند به افزایش هزینههای حمل و نقل و اختلال در زنجیره تأمین جهانی منجر شود. کارشناسان اقتصادی معتقدند که ادامه این تنشها میتواند به افزایش قیمت نفت و انرژی در جهان منجر شود و اقتصاد کشورهایی که به واردات نفت وابسته هستند را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین میتواند به افزایش تورم و کاهش رشد اقتصادی در سطح جهانی منجر شود که پیامدهای آن برای همه کشورها، از جمله ایران، جدی خواهد بود.
سناریوهای محتمل در آینده
با توجه به تنشهای اخیر، سه سناریو برای آینده این بحران قابل تصور است:
- سناریوی اول، کاهش تنشها و بازگشت به آتشبس است که در صورت خویشتنداری هر دو طرف و میانجیگری کشورهای منطقه، امکانپذیر است. در این سناریو، ایران و آمریکا با حفظ آتشبس، به دنبال کاهش تنشها از طریق کانالهای دیپلماتیک خواهند بود.
- سناریوی دوم، تشدید تنشها و درگیریهای محدود است. در این سناریو، ایران ممکن است به حملات آمریکا پاسخ دهد و به کشتیهای تجاری یا نظامی در منطقه حمله کند. آمریکا نیز ممکن است با حملات گستردهتر به مواضع ایران پاسخ دهد که این موضوع میتواند به یک درگیری محدود اما پرتنش در منطقه منجر شود.
- سناریوی سوم، گسترش دامنه درگیری و تبدیل آن به یک جنگ منطقهای است. این سناریو که بدترین حالت ممکن است، میتواند عواقب جبرانناپذیری برای امنیت منطقه و اقتصاد جهانی داشته باشد. با این حال، با توجه به هزینههای بالای چنین جنگی برای هر دو طرف، به نظر میرسد که هر دو طرف به دنبال جلوگیری از وقوع این سناریو باشند و به دنبال راهحلهای دیپلماتیک برای کاهش تنشها باشند.