​نمره یک از ده به داور ازبک / بدترین داور جام جهانی معرفی شد

شب گذشته در یکی از حساسترین دیدارهای مرحله یک‌هشتم نهایی جام جهانی ۲۰۲۶، اتفاقی رخ داد که نه‌تنها نتیجه مسابقه، بلکه اعتبار قضاوت فوتبال را زیر سوال برد. داوری که قرار بود نماد بی‌طرفی و اجرای عدالت در مستطیل سبز باشد، با عملکردی فراتر از تصور، تبدیل به سوژه داغ تمام رسانه های معتبر جهان شد. ایلگیز تانتاشف، داور ۴۲ ساله ازبکستانی که قضاوت دیدار فرانسه و پاراگوئه را بر عهده داشت، چنان نمایش عجیبی از سردرگمی و ناهماهنگی ارائه داد که روزنامه سرشناس اکیپ فرانسه، او را شایسته نمره تاریخی یک از ده دانست. نمره‌ای که در تاریخ ارزیابی های این روزنامه از یورو ۲۰۱۶ به‌بعد، تنها سابقه دو بار آن هم برای داوران لیگ فرانسه ثبت شده است.

نکته تأمل‌برانگیز اینجاست که تانتاشف در حالی سوت خود را به صدا درمی‌آورد که فیفا پیش از شروع جام، دستورالعملی شفاف برای همه داوران صادر کرده بود؛ مبنی بر اینکه بازی روان و بدون وقفه های بی‌مورد پیش برود. اما او با تفسیر سلیقه‌ای از این دستور، راه را برای خشن‌ترین بازی ممکن هموار کرد و عملاً مشوق تیمی شد که به جای فوتبال، زورآزمایی فیزیکی را سرلوحه کار خود قرار داده بود. تیم پاراگوئه که در کل بازی تنها ۱۰۸ پاس سالم به ثبت رساند، به وضوح برنامه‌ریزی کرده بود که با اتلاف وقت، تمارض های مکرر و خطاهای خشن، ریتم بازی فرانسه را برهم بزند. شگفتا که داور ازبک در برابر این همه تخلف آشکار، نه‌تنها برخورد بازدارنده‌ای نداشت، بلکه با کارت زردهای بی‌مورد به بازیکنان فرانسوی، عملاً به تیم خشن پاراگوئه چراغ سبز نشان داد.

یکی از تلخ‌ترین صحنه های این بازی مربوط به دقیقه ۱۹ بود که بردلی بارکولا یک کارت زرد کاملاً غیرمنصفانه دریافت کرد. این تصمیم، طعم تلخ بی‌عدالتی را از همان دقایق ابتدایی به کام بازیکنان فرانسه نشاند و آنها را در یک موقعیت روحی دشوار قرار داد. اما ماجرا به همینجا ختم نشد و در ادامه، اشتباهات پیاپی این داور، آتش اعتراض‌ها را شعله‌ورتر کرد. شاید مهم‌ترین صحنه، خطای پنالتی آشکار روی دزیره دوئه بود که تانتاشف به شکلی غیرقابل باور آن را نادیده گرفت. اگر کمک‌داور ویدئویی (VAR) ورود نمی‌کرد و این صحنه را به او گوشزد نمی‌کرد، چه‌بسا تک‌گل امباپه در دقیقه ۷۰ هرگز به ثمر نمی‌رسید و سرنوشت یک دیدار حساس جام جهانی به خاطر یک اشتباه فاحش داوری تغییر می‌کرد.

اما اوج تناقض‌گویی های این قضاوت، به وقت های تلف‌شده بازی بازمی‌گردد. جایی که او در دقیقه ۹۷، به خاطر یک خطای جزئی و غیرعمد، کارت زرد سوم را به بازیکنان فرانسه نشان داد و در مقابل، پاراگوئه‌ای‌ها با وجود ۱۳ خطا و رفتارهای زننده متعدد، سفیدپوش از زمین خارج شدند. این رفتار دوگانه، اعتبار قضاوت او را یکسره نابود کرد. روزنامه اکیپ در تحلیل خود تأکید کرده که این نمره تاریخی، ریشه در جانبداری یا توطئه ندارد؛ بلکه صرفاً به خاطر ناتوانی کامل این تیم داوری در محافظت از بازیکنان و اجرای اصول بنیادین فوتبال است. حالا باید دید فیفا چه واکنشی به این عملکرد فاجعه‌بار نشان خواهد داد و آیا این داور ازبکستانی، آخرین سوت خود را در این جام به صدا درآورده است یا خیر.

ایلگیز تانتاشف در این دیدار نشان داد که درک درستی از مدیریت بازی های حساس و فیزیکی ندارد. یکی از اصول اولیه داوری در مسابقات بین‌المللی، تشخیص خطاهای تاکتیکی از خطاهای خشن و برخورد متناسب با آنهاست. اما او در این مسابقه، هر دو نوع خطا را با یک چوب راند و عملاً خط قرمزی برای بازیکنان خشن ترسیم نکرد. پاراگوئه‌ای‌ها با آگاهی از این ضعف، از همان دقایق ابتدایی بر شدت برخوردهای فیزیکی خود افزودند و با اتلاف وقت های حساب‌شده، جذابیت بازی را نابود کردند.

چنین رویکردی نه‌تنها به نفع فوتبال نیست، بلکه امنیت جانی بازیکنان را نیز به خطر می‌اندازد. کارشناسان داوری معتقدند که تانتاشف باید با کارت زرد به‌موقع، نظم را به زمین بازمی‌گرداند اما او بی‌دلیل در دقایق ابتدایی به بارکولا کارت داد و سپس در بقیه بازی، سوت خود را در برابر خطاهای آشکار پاراگوئه قفل کرد. این تضاد آشکار در برخورد با دو تیم، بزرگ‌ترین نقطه ضعف قضاوت او بود و نشان داد که یک داور بین‌المللی نباید تحت تأثیر جو بازی یا تاکتیک های تیمی حریف قرار بگیرد. وقتی یک تیم عمداً به دنبال خشن کردن بازی است، وظیفه داور این است که با قاطعیت و هوشمندی، اجازه ندهد این استراتژی به نتیجه برسد، اما تانتاشف عملاً خودش به این استراتژی دامن زد.

روزنامه اکیپ که یکی از معتبرترین نشریات ورزشی جهان محسوب می شود، از سال ۲۰۱۶ یعنی از زمان برگزاری یورو، به صورت سیستماتیک عملکرد داوران را نمره‌دهی می‌کند. در تمام این سال ها، تنها دو بار نمره یک از ده به داوران داده شده بود؛ هر دو بار در مسابقات داخلی فرانسه و هر دو برای استفانی فراپار و متیو ورنیس. حالا تانتاشف به عنوان سومین داور تاریخ و اولین داور بین‌المللی که چنین نمره شرم‌آوری دریافت می‌کند، نام خود را در این فهرست سیاه به ثبت رسانده است.

نکته جالب اینجاست که نمره یک از ده در سیستم نمره‌دهی اکیپ، به معنای عملکرد کاملاً غیرقابل قبول و حتی فاجعه‌بار است؛ نمره‌ای که معمولاً برای تیم‌هایی که کاملاً تسلیم شده‌اند یا بازیکنانی که وحشتناک بازی کرده‌اند، در نظر گرفته می شود. اما برای یک داور که نماد عدالت است، این نمره یک فاجعه تمام‌عیار محسوب می شود. خبرنگاران اکیپ تأکید داشتند که این نمره را بر اساس جانبداری ندادند، چراکه تانتاشف تعصب خاصی به سمت تیمی نداشت؛ بلکه او به سود فوتبال کار نکرد و نتوانست از بازیکنان خسته و آسیب‌دیده محافظت کند. این نمره تاریخی، زنگ خطری برای فیفا و کمیته داوران است تا در انتخاب داوران برای مراحل بالاتر تجدید نظر کنند و اجازه ندهند چنین عملکرد ضعیفی، اعتبار یک تورنمنت بزرگ را خدشه‌دار کند.

یکی از مهم‌ترین جنبه‌هایی که در تحلیل داوری معمولاً نادیده گرفته می شود، تأثیر تصمیمات داور بر روحیه و روان تیم‌هاست. در این بازی، کارت زرد بی‌موقع بارکولا در دقیقه ۱۹، یک شوک روانی به بازیکنان فرانسه وارد کرد. آنها احساس کردند که هر حرکتشان ممکن است با جریمه روبرو شود و این ترس، قفل بازی تهاجمیشان را شکست. از سوی دیگر، پاراگوئه‌ای‌ها که می‌دیدند خطاهای خشنشان بدون پاسخ می‌ماند، با جرئت بیشتری به برخوردهای فیزیکی ادامه دادند و حتی به تمارض های طولانی و اتلاف وقت های چنددقیقه‌ای روی آوردند. این نابرابری روانی، عملاً بازی را از حالت طبیعی خارج کرد و فرانسه را در یک موقعیت دشوار قرار داد؛

تیمی که باید برنده می‌شد اما با یک داور همراه و تیمی خشن و وقت‌کش روبرو بود. حتی پس از اینکه VAR پنالتی فرانسه را گرفت و امباپه گل پیروزی را به ثمر رساند، باز هم این حس بی‌عدالتی در ذهن بازیکنان فرانسه باقی ماند و آنها تا دقیقه آخر با استرس بازی کردند. کارت زرد سوم در دقیقه ۹۷ برای یک خطای جزئی، تنها این حس را تشدید کرد و نشان داد که تانتاشف تا آخرین لحظه هم از تناقض‌گویی هایش دست نکشید. یک داور خوب باید با تصمیمات به‌موقع و منصفانه، فضای بازی را آرام و عاری از تنش نگه دارد، اما تانتاشف با قضاوت ضعیف خود، بر تنش‌ها افزود و بازی را به حاشیه کشاند.

در این بازی، تنها نکته مثبت، عملکرد صحیح سیستم کمک‌داور ویدئویی (VAR) بود که توانست اشتباه فاحش تانتاشف در نادیده گرفتن پنالتی روی دزیره دوئه را اصلاح کند. بدون این دخالت به‌موقع، احتمالاً بازی با همان نتیجه بدون گل به پایان می‌رسید و فرانسه با یک تصمیم غلط از جام حذف می‌شد. این اتفاق بار دیگر ثابت کرد که VAR به عنوان یک ابزار کمکی، تا چه میزان می تواند از عدالت در فوتبال محافظت کند و جلوی فاجعه های بزرگ را بگیرد. با این حال، سوال اساسی اینجاست که آیا ما باید به سیستمی متکی باشیم که فقط خطاهای آشکار را اصلاح می‌کند اما از اشتباهات تاکتیکی و مدیریتی یک داور در طول ۹۰ دقیقه جلوگیری نمی‌کند؟

VAR نمی‌تواند کارت های ناعادلانه یا رفتار دوگانه یک داور را تصحیح کند؛ این وظیفه‌ای است که فقط بر عهده داور اصلی است. تانتاشف در این بازی نشان داد که حتی با وجود VAR، یک داور ضعیف می تواند تأثیر مخربی بر کیفیت بازی بگذارد. شاید وقت آن رسیده که فیفا به فکر سیستم‌های دقیق‌تری برای ارزیابی داوران پیش از بازی های حساس باشد و به جای تکیه بر سابقه، عملکرد واقعی آنها را در بازی های قبلی مورد سنجش قرار دهد. اگر VAR نبود، شاید امروز ما شاهد یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات تاریخی داوری در جام جهانی بودیم؛ اشتباهی که می‌توانست سرنوشت یک تیم بزرگ را تغییر دهد.

عملکرد فاجعه‌بار تانتاشف، نه‌تنها باعث خشم هواداران و کارشناسان فرانسوی شد، بلکه رسانه های سراسر جهان را به واکنش واداشت. از نشریات اسپانیایی گرفته تا شبکه های انگلیسی و حتی رسانه های آمریکای جنوبی، همگی این قضاوت را یکی از بدترین نمونه‌های داوری در تاریخ جام جهانی توصیف کردند. این اتفاق می تواند آینده داوری ازبکستان در عرصه بین‌المللی را تحت‌الشعاع قرار دهد و اعتماد فیفا به داوران این کشور را کاهش دهد. تا پیش از این، ازبکستان با داورانی چون روشن ایرماتوف، اعتبار خوبی در داوری آسیا داشت اما تانتاشف با این نمایش، تمام زحمات سال های اخیر را یک‌شبه بر باد داد.

بسیاری از کارشناسان معتقدند که فیفا باید در انتخاب داوران برای مراحل حذفی جام جهانی، دقت بیشتری به خرج دهد و تنها به معرفی از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا اکتفا نکند. از سوی دیگر، این اتفاق یک درس بزرگ برای همه داوران جوان است که قضاوت در مسابقات بزرگ، فراتر از سوت زدن و اعلام خطاست؛ آنها باید مدیریت بازی، روانشناسی تیم ها و حساسیت لحظات را به خوبی درک کنند. تانتاشف با وجود سن و سال و تجربه نسبتاً خوب، در بزرگ‌ترین آزمون دوران حرفه‌ای خود مردود شد و حالا باید منتظر عواقب این عملکرد ضعیف از سوی فیفا باشد؛ چه به صورت محرومیت از قضاوت در مراحل بعدی جام و چه کاهش اعتماد به او در مسابقات بین‌المللی آینده.