آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
همزمان با تشدید تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا، یکی از موضوعاتی که بار دیگر در کانون توجه رسانهها و افکار عمومی قرار گرفته، تلاشهای جمهوری اسلامی برای خرید جنگندههای پیشرفته از روسیه است. این روزها، اخبار و شایعات فراوانی درباره خرید جنگندههای سوخو توسط ایران در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی دستبهدست میچرخد. اما سؤال اساسی این است: آیا ایران واقعاً جنگندههای سوخو را خریده و تحویل گرفته است یا این اخبار، بیش از آنکه واقعی باشند، در فضای جنگ روانی منتشر میشوند؟
پرونده تلاش ایران برای خرید جنگندههای روسی، سالها پیش با مطرح شدن احتمال خرید سوخو-۳۰ آغاز شد. اما در سالهای اخیر، این پرونده با جدیت بیشتری دنبال شده است. به ویژه از سال ۲۰۲۱، گزارشهایی درباره سفارش جنگندههای سوخو-۳۵ توسط ایران منتشر شد که نشان از تغییر رویکرد ایران در تأمین نیازهای هوایی خود داشت. با این حال، تاکنون هیچ نشانهی قطعی و قابل راستیآزمایی از تحویل عملیاتی این جنگندهها منتشر نشده است. مقامهای جمهوری اسلامی، بارها از خرید و نهاییشدن قرارداد با روسیه سخن گفتهاند، اما اظهارات آنها همواره مبهم و فاقد جزئیات دقیق بوده است. در مقابل، برخی منابع خبری و تحلیلگران نظامی، نسبت به تحقق این قرارداد و زمان تحویل جنگندهها، ابراز تردید کردهاند و آن را مشروط به عوامل متعددی میدانند.
یکی از مهمترین اسنادی که در این زمینه منتشر شده، اسناد لورفتهای است که ایران را با کد مشتری «۳۶۴» بهعنوان سفارشدهنده ۴۸ فروند سوخو-۳۵ معرفی میکند. بر اساس این اسناد، زمان تحویل جنگندهها بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ پیشبینی شده است. با این حال، ادعاهای تازهتری که از تکمیل تعدادی از این جنگندهها و نگهداری آنها در روسیه خبر میدهند، هنوز به طور مستقل تأیید نشدهاند. به نظر میرسد که تأخیر در تحویل این جنگندهها، دلایل مختلفی داشته باشد. جنگ اوکراین که منابع نظامی روسیه را به شدت تحت فشار قرار داده، محدودیت ظرفیت صنایع نظامی این کشور، تحریمهای بینالمللی علیه روسیه و ایران، و همچنین ملاحظات سیاسی و راهبردی، از جمله عواملی هستند که میتوانند روند تحویل این جنگندهها را با کندی مواجه کنند.
تجربهی تأخیر چندساله در تحویل سامانهی پدافندی اس-۳۰۰ به ایران، نشان میدهد که حتی وجود یک قرارداد نظامی قطعی با روسیه، لزوماً به معنای تحویل سریع و بیچالش تجهیزات نیست. این تجربه، یک درس مهم برای تحلیلگران و ناظران است که نباید با خوشبینی محض به این قراردادها نگاه کنند. حتی اگر ایران در نهایت دهها فروند سوخو-۳۵ دریافت کند، این جنگندهها بهتنهایی نمیتوانند نیروی هوایی فرسوده و قدیمی ایران را متحول کنند. نبود سامانههای مکمل مانند هواپیماهای آواکس، تانکرهای سوخترسان و شبکه یکپارچه نبرد هوایی، در کنار مشکلات آموزشی و لجستیکی، باعث میشود تأثیر این خرید، محدودتر از چیزی باشد که در برخی روایتهای رسانهای مطرح میشود.
بررسی اسناد و مدارک موجود درباره قرارداد سوخو-۳۵
اسناد لورفتهای که ایران را با کد مشتری «۳۶۴» بهعنوان سفارشدهنده ۴۸ فروند سوخو-۳۵ معرفی میکند، یکی از مهمترین مدارک در این پرونده است. این اسناد، که در سالهای اخیر به بیرون درز کرده، نشان از عزم جدی ایران برای نوسازی نیروی هوایی خود دارد. با این حال، این اسناد به تنهایی نمیتوانند نشاندهندهی تحویل قطعی جنگندهها باشند و نیاز به شواهد میدانی و راستیآزمایی بیشتری دارند.
عوامل مؤثر بر تأخیر در تحویل جنگندهها
جنگ اوکراین و فشار بر صنایع دفاعی روسیه، یکی از مهمترین عوامل تأخیر در تحویل جنگندههای سوخو-۳۵ به ایران است. روسیه برای تأمین نیازهای جنگ خود در اوکراین، به تولید انبوه تجهیزات نظامی نیاز دارد و این موضوع، اولویتهای تولیدی این کشور را تغییر داده است. همچنین، تحریمهای بینالمللی علیه روسیه و ایران، بر انتقال فناوری و تجهیزات نظامی تأثیر گذاشته و روند تحویل را با مشکل مواجه کرده است.
محدودیتهای عملیاتی و لجستیکی نیروی هوایی ایران
نیروی هوایی ایران، با وجود چند دهه قدمت، به شدت فرسوده و نیازمند نوسازی اساسی است. حتی با دریافت دهها فروند سوخو-۳۵، این جنگندهها بهتنهایی نمیتوانند این نیرو را متحول کنند. نبود سامانههای مکمل مانند هواپیماهای آواکس برای شناسایی و کنترل آسمان، تانکرهای سوخترسان برای افزایش برد عملیاتی، و همچنین شبکه یکپارچه نبرد هوایی، باعث میشود که توان عملیاتی این جنگندهها به شدت محدود شود.
مقایسه با تجربه خرید اس-۳۰۰ و درسهای آن
خرید سامانهی پدافندی اس-۳۰۰ از روسیه، یک تجربهی مشابه برای ایران است. این سامانه، سالها پس از امضای قرارداد و با تأخیر قابلتوجهی تحویل ایران شد. این تجربه، نشان میدهد که حتی وجود قراردادهای نظامی با روسیه، تضمینکنندهی تحویل سریع تجهیزات نیست و عوامل سیاسی، اقتصادی و نظامی متعددی میتوانند در روند تحویل تأثیرگذار باشند.
سناریوهای آینده و تأثیر بر موازنه قدرت در منطقه
در صورت تحویل جنگندههای سوخو-۳۵ به ایران، این اقدام میتواند تا حدی موازنهی قدرت در منطقه را تغییر دهد و به ایران توانایی بیشتری در دفاع از حریم هوایی خود بدهد. با این حال، با توجه به محدودیتهای ذکر شده، این تغییرات احتمالاً محدود و تدریجی خواهد بود. همچنین، این اقدام میتواند واکنشهای منفی از سوی کشورهای منطقه و متحدان آنها، به ویژه اسرائیل، را در پی داشته باشد و به تشدید تنشها در منطقه دامن بزند.