آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
روز جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵، شبکه اینترنت ثابت شرکت ترکنت (TurkNet) با یک اختلال گسترده مواجه شد. این حادثه که کاربران این شرکت را در شهرهای مختلف ترکیه، از جمله استانبول، آنکارا و ازمیر، برای چند ساعت از اینترنت محروم کرد، دسترسی به برنامه و پنل پشتیبانی خود شرکت را نیز مختل ساخت. با انتشار خبر این قطعی، برای بسیاری از کاربران ایرانی این پرسش مطرح شد که آیا اختلال گسترده اینترنت در همسایه غربی ایران میتواند ارتباطی با وضعیت اینترنت ایران، مسیرهای منطقهای انتقال داده یا حملات سایبری داشته باشد؟ گزارشهای کاربران ترکنت از حوالی ظهر جمعه به سرعت افزایش یافت و شرکت ترکنت ساعت ۱۲:۴۹ به وقت ترکیه، وقوع قطعی گسترده در شبکه خود را تأیید کرد. سازمان مستقل نتبلاکس نیز با بررسی دادههای زنده شبکه اعلام کرد که ترکنت با یک اختلال در مقیاس سراسری روبرو شده است [citation:7]. با این حال، عبارت «قطعی سراسری اینترنت ترکیه» که در برخی رسانهها و شبکههای اجتماعی به کار رفت، چندان دقیق نیست؛ آنچه رخ داد، قطعی سراسری در شبکه یک اپراتور بود، نه قطع کامل اینترنت همه ترکیه.
ترکنت ساعت ۱۶:۱۶ به وقت ترکیه اعلام کرد که دسترسی کاربران پس از مداخله تیمهای فنی به تدریج برقرار شده است. این شرکت علت حادثه را «بروز وضعیتی پیشبینینشده در سامانههای هدایت ترافیک اینترنت» عنوان کرد که نشان میدهد منشأ اولیه مشکل احتمالاً در بخش مرکزی مسیریابی یا مدیریت ترافیک شبکه ترکنت قرار داشته است. با این حال، شرکت هنوز گزارش فنی جامعی منتشر نکرده و مشخص نیست که مشکل دقیقاً ناشی از خطای نرمافزاری، تنظیمات نادرست مسیریابی، خرابی تجهیزات یا عامل دیگری بوده است. اهمیت شبکه اینترنت ترکیه برای ایرانیان، پس از ماهها قطع و محدودیت اینترنت بینالملل در ایران بیشتر شده است. در دوره خاموشی دیجیتال ایران، حتی گزارشهایی از سفر کوتاه برخی شهروندان به شهر وان ترکیه برای دسترسی به اینترنت آزاد منتشر شد. با وجود بازگشایی نسبی اینترنت در ایران، محدودیتها، فیلترینگ و نگرانی درباره احتمال قطع دوباره اینترنت بینالملل همچنان ادامه دارد و این حادثه، بار دیگر آسیبپذیری اتکا به یک اپراتور یا مسیر ارتباطی واحد را نشان داد.
از نظر فنی، حضور دو شبکه در یک مرکز تبادل به معنای وابستگی اینترنت ایران به ترکنت یا حتی وجود ارتباط مستقیم میان آن دو نیست. اختلال داخلی ترکنت نیز لزوماً به شبکه شرکت ارتباطات زیرساخت یا کل اینترنت ایران سرایت نمیکند. اثر غیرمستقیم تنها در موارد محدودی محتمل است: کاربران ایرانی ساکن یا مسافر ترکیه که مشترک اینترنت ترکنت بودهاند؛ وبسایتها، سرورها یا خدمات ایرانی که مستقیماً روی نشانیهای شبکه ترکنت میزبانی میشوند؛ کاربران ایرانی که از سرورهای فیلترشکن یا VPN مستقر در شبکه ترکنت استفاده میکنند؛ و کسبوکارهایی که مسیر ارتباطی آنها با یک مرکز داده در ترکیه از شبکه ترکنت عبور میکند.
ترکنت در اطلاعیه خود هیچ اشارهای به حمله سایبری، خرابکاری، محدودیت دولتی یا نقش یک کشور خارجی نکرد. بنابراین، در شرایط فعلی نمیتوان حمله سایبری را بهطور قطعی رد کرد؛ اما نسبتدادن این حادثه به ایران یا هر عامل خارجی دیگری نیز صرفاً گمانهزنی بدون سند خواهد بود. هیچ بیانیه رسمی، گزارش فنی یا داده مستقلی منتشر نشده که نشان دهد ایران، نهادهای جمهوری اسلامی یا گروهی مرتبط با ایران در این قطعی نقش داشتهاند. با توجه به اهمیت اینترنت ترکیه برای کاربران ایرانی و کسبوکارهای آنلاین، این حادثه نشان میدهد که اتکا به یک اپراتور یا مسیر ارتباطی واحد، حتی در کشوری با اینترنت بازتر، میتواند کاربران و کسبوکارها را آسیبپذیر کند. با این حال، بر اساس شواهد فعلی، این حادثه یک اختلال فنی در شبکه ترکنت بوده و هیچ ارتباط مستقیمی میان آن و ایران تأیید نشده است.
بررسی فنی حادثه و علت احتمالی اختلال
بر اساس اعلام شرکت ترکنت، علت این حادثه «بروز وضعیتی پیشبینینشده در سامانههای هدایت ترافیک اینترنت» بوده است. این توضیح نشان میدهد که منشأ اولیه مشکل احتمالاً در بخش مرکزی مسیریابی یا مدیریت ترافیک شبکه ترکنت قرار داشته است. محدود ماندن مشکل اصلی به شبکه ترکنت و عدم گزارش اختلال همزمان در شبکههای اصلی دیگر مانند ترکسل، وودافون و ترکتلکام، احتمال وقوع یک نقص داخلی در شبکه این شرکت را تقویت میکند.
تأثیر حادثه بر کاربران ایرانی و کسبوکارهای آنلاین
اهمیت شبکه اینترنت ترکیه برای ایرانیان، پس از ماهها قطع و محدودیت اینترنت بینالملل در ایران بیشتر شده است. اثر غیرمستقیم این حادثه در موارد محدودی محتمل بوده است: کاربران ایرانی ساکن یا مسافر ترکیه که مشترک اینترنت ترکنت بودهاند؛ وبسایتها، سرورها یا خدمات ایرانی که مستقیماً روی نشانیهای شبکه ترکنت میزبانی میشوند؛ کاربران ایرانی که از سرورهای فیلترشکن یا VPN مستقر در شبکه ترکنت استفاده میکنند؛ و کسبوکارهایی که مسیر ارتباطی آنها با یک مرکز داده در ترکیه از شبکه ترکنت عبور میکند.
تحلیل گمانهزنیها درباره ارتباط با ایران
تا زمان تنظیم این خبر، هیچ بیانیه رسمی، گزارش فنی یا داده مستقلی منتشر نشده که نشان دهد ایران، نهادهای جمهوری اسلامی یا گروهی مرتبط با ایران در این قطعی نقش داشتهاند. نتبلاکس نیز فقط وقوع اختلال در شبکه ترکنت را تأیید کرده و درباره منشأ خارجی یا حمله سایبری اظهارنظری نکرده است. فضای پرتنش منطقه و افزایش حملات سایبری باعث میشود هر اختلال بزرگی بهسرعت با گمانهزنیهای سیاسی همراه شود، اما همزمانی زمانی یا نزدیکی جغرافیایی، بهتنهایی دلیل فنی محسوب نمیشود.
اهمیت استراتژیک ترکیه در ترانزیت اینترنت منطقه
ترکیه یکی از گرههای مهم تبادل ترافیک اینترنت در منطقه است. مرکز تبادل اینترنت DE-CIX استانبول، شبکههایی از ترکیه، ایران، قفقاز و خاورمیانه را به یکدیگر متصل میکند. اطلاعات عمومی PeeringDB نیز نشان میدهد شبکه ترکنت با شماره AS12735 و شرکت ارتباطات زیرساخت ایران با شماره AS49666 در این مرکز تبادل حضور دارند. با این حال، حضور دو شبکه در یک مرکز تبادل به معنای وابستگی اینترنت ایران به ترکنت یا حتی وجود ارتباط مستقیم میان آن دو نیست. اختلال داخلی ترکنت نیز لزوماً به شبکه شرکت ارتباطات زیرساخت یا کل اینترنت ایران سرایت نمیکند.
درسهای این حادثه برای کاربران و کسبوکارهای ایرانی
این حادثه نشان میدهد که اتکا به یک اپراتور، سرور خارجی یا مسیر ارتباطی واحد، حتی در کشوری با اینترنت بازتر، میتواند کاربران و کسبوکارها را آسیبپذیر کند. برای کاربران و کسبوکارهای ایرانی که از مسیرهای ارتباطی ترکیه استفاده میکنند، این رویداد ضرورت تنوعبخشی به مسیرهای ارتباطی و استفاده از چندین ارائهدهنده خدمات را آشکار میسازد. با این حال، بر اساس شواهد فعلی، این حادثه یک اختلال فنی در شبکه ترکنت بوده و هیچ ارتباط مستقیمی میان آن و ایران تأیید نشده است.