آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
در غافلگیری برای ناظران و ساکنان محلی، هبتالله آخندزاده، رهبر پنهانکار طالبان که به ندرت در انظار عمومی ظاهر میشود، روز شنبه در خیابانهای قندهار دیده شد. به گفته منابع محلی، او سوار بر یک خودروی زرهی و در میان تدابیر شدید امنیتی، برای حاضران دست تکان داد . این اولین حضور عمومی او پس از ماههاست و نشاندهنده یک تحرک بیسابقه از سوی رهبری است که همواره از هرگونه ردپای دیجیتالی و حضور فیزیکی در میان مردم گریزان بوده است. این خبر در حالی منتشر میشود که آخندزاده، دومین رهبر امارت اسلامی افغانستان، به عنوان شخصی شناخته میشود که به ندرت در انظار عمومی ظاهر میشود و ردپای دیجیتالی بسیار اندکی دارد . او بیشتر به خاطر صدور فتواهایش در امور مربوط به طالبان شناخته شده است و برخلاف بسیاری از رهبران طالبان، تجربه مستقیم جنگی نداشته است . این ویژگیها، حضور او در خیابانهای قندهار را به یک رویداد غیرمنتظره و قابل تأمل تبدیل کرده است.
منابع محلی گزارش دادهاند که مسیر عبور او از پیش توسط نیروهای طالبان پاکسازی شده بود و افراد امنیتی نیز موتور حامل رهبر طالبان را همراهی میکردند. این سطح از تدابیر امنیتی، نشان از اهمیت ویژه این حرکت و نگرانیهای شدید امنیتی پیرامون رهبر طالبان دارد. قندهار که به عنوان پایتخت مذهبی طالبان شناخته میشود، همواره مرکز ثقل قدرت این گروه بوده است و حضور آخندزاده در این شهر، پیامهای روشنی برای هواداران و مخالفان دارد. هبتالله آخندزاده که از عالمان اهل تسنن است، از سال ۲۰۱۶ رهبری طالبان را به دست گرفت و پس از پیروزی این گروه بر نیروهای مورد حمایت ایالات متحده در سال ۲۰۲۱، به قدرت رسید . با این حال، برخلاف بسیاری از رهبران سیاسی، او کمتر در انظار عمومی ظاهر میشود و تنها از طریق فایلهای صوتی از سخنرانیهایش با مردم ارتباط برقرار میکند . این ویژگیها، حضور نادر او را به یک ابزار قدرتمند برای نمایش قدرت و کنترل بر اوضاع تبدیل کرده است.
در همین حال، برخی منابع ادعا کردهاند که آخندزاده در یک حمله انتحاری در سال ۲۰۱۹ در پاکستان کشته شده و فردی که امروز به عنوان رهبر طالبان شناخته میشود، در واقع برادرش هدایتالله است. اگرچه این ادعاها بهطور مستقل تأیید نشدهاند، اما سابقه طالبان در پنهانکردن مرگ رهبرانش، از جمله ملا عمر، این گمانهزنیها را تقویت میکند . سفرهای محدود آخندزاده و پنهانکاریهای اطلاعاتی پیرامون او، به این ابهامات دامن زده است. ناظران معتقدند که نمایش قدرت در قندهار، پیامهای روشنی به جناحهای مختلف طالبان دارد. در ماههای اخیر، گزارشهایی از تنشهای درونگروهی بین هسته سخت قندهار به رهبری آخندزاده و جبهه اجرایی کابل به رهبری چهرههایی مانند سراجالدین حقانی و ملا یعقوب منتشر شده است . برخی گزارشها حتی از درخواست اعضای کابینه برای کنارهگیری آخندزاده و برگزاری انتخابات داخلی حکایت دارد . در چنین فضایی، نمایش قدرت در خیابانهای قندهار، میتواند به عنوان یک پاسخ قاطع به این فشارها تلقی شود.
این نخستین باری نیست که تصاویر یا گزارشهایی از حضور آخندزاده در خارج از مقر خود در قندهار منتشر میشود. پیش از این نیز گزارشهایی از سفر او به شمال افغانستان و ایجاد یک نیروی ویژه تحت فرمان مستقیم او منتشر شده بود . با این حال، حضور عمومی و موجدار او در خیابانهای شهر، نشان از یک تغییر در رویکرد رسانهای و امنیتی طالبان دارد که میتواند به منظور تقویت روحیه هواداران و ارسال پیام قدرت به مخالفان داخلی و خارجی انجام شده باشد. در نهایت، باید دید که آیا این حضور عمومی، سرآغازی بر تغییر رویه رهبر پنهانکار طالبان خواهد بود یا اینکه این یک نمایش نادر از قدرت در بحبوحه تنشهای داخلی و چالشهای بینالمللی است. آنچه مسلم است، این است که خیابانهای قندهار، شاهد یک رویداد بیسابقه از سوی رهبری بود که میتواند تأثیرات قابل توجهی بر معادلات قدرت در افغانستان داشته باشد.
اهمیت استراتژیک قندهار و نمایش قدرت
ظهور هبتالله آخندزاده در قندهار، پیامهای روشنی در مورد مرکز ثقل قدرت طالبان دارد. قندهار به عنوان زادگاه رهبر طالبان و پایتخت مذهبی این گروه، همواره نماد هویت و قدرت هسته سخت حاکمیت بوده است . با انتخاب این شهر برای حضور عمومی، آخندزاده به طور ضمنی تأکید کرده است که تصمیمات نهایی از این شهر صادر میشود و جبهه اجرایی در کابل، تابع اراده قندهار است. تدابیر امنیتی شدید و پاکسازی مسیر عبور، نشان از سطح بالای تهدیدات علیه رهبر طالبان دارد.
با توجه به حملات قبلی داعش خراسان و گروههای مخالف، این اقدامات امنیتی برای حفظ جان آخندزاده ضروری به نظر میرسد. همچنین، همراهی موتور حامل او توسط نیروهای امنیتی، نشان از یک عملیات برنامهریزیشده و هماهنگ دارد که این سطح از هماهنگی، خود نمایشی از توان نظامی طالبان است. این اقدام که "سوار بر موتر زرهی" انجام شده، فراتر از یک حضور معمولی است. این تصویر، هم برای هواداران داخلی و هم برای دشمنان خارجی، پیام قدرت و بقای رهبری را ارسال میکند. در شرایطی که برخی گزارشها از شکافهای داخلی و حتی درخواست کنارهگیری آخندزاده حکایت دارند، این حضور را باید پاسخی قاطع به این چالشها تلقی کرد .
شکافهای درونگروهی و پاسخ آخندزاده
گزارشهای منتشرشده از تنشهای درونگروهی در طالبان، به ویژه بین هسته سخت قندهار و جبهه اجرایی کابل، در ماههای اخیر افزایش یافته است . چهرههایی مانند سراجالدین حقانی و ملا یعقوب، بارها نسبت به پیامدهای اقتصادی و امنیتی انزوای دیپلماتیک هشدار دادهاند و خواستار تغییر در سیاستهای سختگیرانه شدهاند. برخی گزارشها حتی از درخواست اعضای کابینه برای کنارهگیری آخندزاده و برگزاری انتخابات داخلی حکایت دارد.
ظهور عمومی آخندزاده در قندهار، میتواند پاسخی قاطع به این فشارها باشد. او با این اقدام، نشان داده است که همچنان در رأس قدرت قرار دارد و هیچکس نمیتواند اقتدار او را به چالش بکشد. همچنین، این حضور میتواند به عنوان یک اقدام برای تقویت روحیه هوادارانش در قندهار و سرکوب هرگونه نافرمانی تلقی شود. این حرکت، در واقع یک "اعلام حضور" قدرتمندانه در بحبوحه آشوبهای درونی است. با این حال، این نمایش قدرت، ممکن است تنشها را نیز تشدید کند. جبهه اجرایی کابل، ممکن است این اقدام را یک "بلهقولانه" و انکار هرگونه اصلاحات تلقی کند و بر مواضع خود برای تغییر در ساختار رهبری پافشاری کند. در این صورت، شکافهای درونگروهی میتواند به یک بحران جدی تبدیل شود که آینده طالبان را تهدید کند.
رهبری پنهان؛ هویت و ابهامات
هبتالله آخندزاده به عنوان شخصیتی شناخته میشود که به ندرت در انظار عمومی ظاهر میشود و "تنها ردپای دیجیتالی" از او در قالب فایلهای صوتی است . این پنهانکاری، در کنار سابقه طالبان در پنهانکردن مرگ رهبرانش (مانند ملا عمر)، باعث شده است که برخی منابع به شدت در مورد هویت واقعی او تردید داشته باشند. برخی منابع حتی ادعا میکنند که فردی که امروز به عنوان رهبر شناخته میشود، در واقع برادر آخندزاده است. این ابهام، خود به یک ابزار استراتژیک برای طالبان تبدیل شده است.
پنهانکاری، هم از رهبر در برابر حملات محافظت میکند و هم فضایی از رمز و راز را ایجاد میکند که میتواند اقتدار و نفوذ او را در میان پیروانش افزایش دهد. با این حال، این ابهام در شرایط بحرانی، میتواند به یک نقطه ضعف نیز تبدیل شود، زیرا اعتماد و مشروعیت رهبری را زیر سوال میبرد. ظهور عمومی اخیر، میتواند یک گام برای مقابله با این ابهامات باشد. با نشان دادن چهره خود به مردم، آخندزاده میتواند هر گونه گمانهزنی در مورد مرگ یا جانشینی را به چالش بکشد. با این حال، با توجه به سابقه پنهانکاری، باید دید که آیا این یک تغییر رویه دائمی خواهد بود یا صرفاً یک اقدام مقطعی برای مقابله با بحرانهای کنونی.
پیامدهای امنیتی و منطقهای
ظهور عمومی آخندزاده در قندهار، پیامدهای امنیتی و منطقهای مهمی دارد. از یک سو، این اقدام میتواند روحیه هواداران طالبان را تقویت کند و به عنوان یک نمایش قدرت در برابر تهدیدات داخلی و خارجی تلقی شود. از سوی دیگر، ممکن است باعث افزایش حملات از سوی گروههای مخالف مانند داعش خراسان شود که همواره به دنبال هدف قرار دادن رهبران ارشد طالبان هستند. در سطح منطقهای، این حرکت میتواند به عنوان یک پیام به همسایگان، به ویژه پاکستان و ایران، تلقی شود که طالبان بر ساختار قدرت خود مسلط است و قصد ندارد به زودی در مورد سیاستهای خود مماشات کند.
تنشهای مرزی اخیر با پاکستان بر سر خط دیورند و چالشهای مدیریت منابع آبی، نیازمند یک اراده واحد از سوی رهبری طالبان است که این حضور میتواند آن را به نمایش بگذارد. با این حال، اگر این حضور نتواند شکافهای درونگروهی را التیام بخشد و نارضایتی از سیاستهای سختگیرانه را کاهش دهد، ممکن است به افزایش بیثباتی و تشدید تنشها در منطقه منجر شود. جامعه جهانی نیز همچنان بر فشار خود برای تغییر سیاستهای طالبان، به ویژه در مورد حقوق زنان، ادامه میدهد و این نمایش قدرت ممکن است به جای کاهش فشارها، به انزوای بیشتر طالبان دامن بزند .
مقایسه با حضورهای قبلی و تغییر رویه
پیش از این نیز گزارشهایی از سفرهای محدود آخندزاده به شمال افغانستان و تشکیل یک نیروی ویژه تحت فرمان مستقیم او منتشر شده بود . با این حال، حضور عمومی و موجدار او در خیابانهای قندهار، یک تغییر محسوس در رویکرد رسانهای و امنیتی طالبان است. این اقدام، نشان میدهد که طالبان به دنبال تغییر روایت خود از یک رهبری پنهان و اسرارآمیز به یک رهبری ملموس و قابل رویت است. این تغییر رویه ممکن است در پاسخ به چالشهای داخلی و بینالمللی باشد.
با توجه به فشارها بر آخندزاده برای تغییر سیاستهایش، این حضور میتواند به عنوان یک "کارت بازی" برای نشان دادن مشروعیت و محبوبیتش استفاده شود. همچنین، با نزدیک شدن به سالگردهای مهم، این اقدام میتواند بخشی از یک کمپین تبلیغاتی برای تقویت روحیه هواداران باشد. با این حال، باید دید که آیا این یک تغییر رویه دائمی است یا صرفاً یک اقدام مقطعی برای مقابله با بحرانهای کنونی. اگر طالبان به دنبال مشروعیتسازی بینالمللی است، لازم است که رویه خود را نه فقط در حضورهای تشریفاتی، بلکه در سیاستهای داخلی و خارجی خود تغییر دهد. این حضور نادر، اگرچه خبرساز است، اما برای تغییر تصویر جهانی طالبان کافی نیست.