آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در یک چرخش ديپلماتیک بی‌سابقه، ایالات متحده آمریکا، سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم خارج کرد. این تصمیم که روز گذشته به طور رسمی اعلام شد، به بیش از چهار دهه تحریم و انزوای بین‌المللی علیه دمشق پایان می‌دهد. سوریه از سال ۱۹۷۹، یعنی از زمان ریاست‌جمهوری جیمی کارتر، در این فهرست قرار داشت و تحت شدیدترین تحریم‌های اقتصادی و سیاسی واشنگتن قرار گرفته بود. حالا، پس از ۴۶ سال، این برچسب از روی دمشق برداشته شده است.
این تصمیم، در حالی اتخاذ شده که سوریه پس از بیش از یک دهه جنگ داخلی و بحران انسانی، به تدریج به سمت بازسازی و بازگشت به جامعه بین‌المللی گام برمی‌دارد. هرچند که کاخ سفید هنوز بیانیه رسمی درباره دلایل این اقدام منتشر نکرده است. تحلیلگران، این اقدام را نتیجه یک ارزیابی جدید از وضعیت سوریه و احتمالاً در راستای کاهش تنش‌ها در غرب آسیا می‌دانند. برخی نیز آن را اقدامی برای تسهیل کمک‌های بشردوستانه و بازسازی زیرساخت‌های تخریب‌شده این کشور تفسیر کرده‌اند.
وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای کوتاه، اعلام کرد که این تصمیم پس از بررسی‌های دقیق و تأیید تغییرات در رویکرد سوریه در قبال تروریسم اتخاذ شده است. هرچند که دمشق هنوز به طور رسمی به این اقدام واکنش نشان نداده است. این تغییر، می‌تواند گامی مهم برای عادی‌سازی روابط سوریه با کشورهای غربی و بازگشت آن به اتحادیه عرب و سایر نهادهای بین‌المللی باشد. همچنین، احتمالاً تأثیر مستقیمی بر روند بازسازی اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در این کشور خواهد داشت. با این حال، برخی از کارشناسان نسبت به عواقب امنیتی این تصمیم ابراز نگرانی کرده‌اند و معتقدند که ممکن است این اقدام، پیام‌های متناقضی به گروه‌های تروریستی منطقه ارسال کند. از سوی دیگر، متحدان منطقه‌ای آمریکا مانند اسرائیل و ترکیه نیز واکنش‌های متفاوتی به این خبر نشان داده‌اند.
بررسی تاریخی فهرست حامیان تروریسم و جایگاه سوریه در آن
فهرست کشورهای حامی تروریسم (State Sponsors of Terrorism) که توسط وزارت خارجه آمریکا تنظیم می‌شود، شامل کشورهایی است که واشنگتن آنها را به حمایت مادی یا تسهیل فعالیت‌های تروریستی متهم می‌کند. سوریه از سال ۱۹۷۹ به دلیل حمایت از گروه‌های فلسطینی و حضور در جبهه مقاومت علیه اسرائیل، در این فهرست قرار گرفته بود. این جایگاه، نه تنها محدودیت‌های شدید اقتصادی برای دمشق ایجاد کرد، بلکه مانعی بزرگ بر سر راه روابط دیپلماتیک این کشور با غرب و بسیاری از نهادهای مالی بین‌المللی بود. خروج از این فهرست، می‌تواند سرآغازی بر پایان انزوای سیاسی سوریه و بازگشت تدریجی آن به مدار همکاری‌های بین‌المللی باشد.
دلایل احتمالی آمریکا برای این تغییر سیاست
چند عامل می‌تواند پشت پرده این تصمیم واشنگتن باشد. نخست، فشارهای بین‌المللی برای تسهیل کمک‌های انسانی به سوریه، به ویژه پس از زلزله ویرانگر سال ۲۰۲۳ و بحران آوارگان. دوم، تغییر استراتژی آمریکا در غرب آسیا از «مهار همه‌جانبه» به «مدیریت تنش‌ها» و تمرکز بر چالش‌های بزرگ‌تری مانند نفوذ چین و روسیه. سوم، احتمالاً واشنگتن به دنبال تضعیف نفوذ ایران در سوریه با پیشنهاد یک مسیر جایگزین برای بازسازی دمشق است. با این حال، نگرانی‌هایی نیز وجود دارد که این اقدام، می‌تواند به عنوان یک امتیاز بی‌تأثیر در قبال تغییرات واقعی در رفتار سوریه باشد.
واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به این تصمیم
واکنش‌ها به این تصمیم، به سرعت در فضای سیاسی منطقه پخش شده است. اسرائیل که همواره نسبت به هرگونه عادی‌سازی روابط با سوریه حساس بوده، ابراز نگرانی کرده و خواستار شفاف‌سازی بیشتر آمریکا در این باره شده است. ترکیه نیز که در سال‌های اخیر روابط پیچیده‌ای با دمشق داشته، این اقدام را «گامی دیرهنگام اما مثبت» ارزیابی کرده است. در مقابل، برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که به تدریج روابط خود را با سوریه عادی‌سازی می‌کنند، از این اقدام استقبال کرده‌اند. روسیه و چین نیز از این تصمیم به عنوان «حرکتی در مسیر درست» یاد کرده‌اند، هرچند که آنها همچنان بر لزوم رفع کامل تحریم‌ها تأکید دارند.
تأثیر اقتصادی و تجاری خروج سوریه از فهرست سیاه
یکی از مهم‌ترین پیامدهای این تصمیم، تأثیر آن بر اقتصاد فلج‌شده سوریه است. با خارج شدن از فهرست حامیان تروریسم، موانع اصلی بر سر راه سرمایه‌گذاری خارجی، صادرات نفت و مواد معدنی، و همچنین دسترسی به سیستم مالی جهانی (SWIFT) تا حد زیادی کاهش می‌یابد. این امر می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاری‌های خصوصی و دولتی از کشورهای عربی و حتی اروپایی برای بازسازی زیرساخت‌های تخریب‌شده کمک کند. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که تحریم‌های ثانویه (مانند تحریم‌های «سزار») همچنان پابرجا هستند و خروج از این فهرست، به معنای پایان کامل محدودیت‌ها نیست.
پیامدهای سیاسی و امنیتی برای آینده غرب آسیا
از منظر ژئوپلیتیک، این تصمیم می‌تواند معادلات قدرت در منطقه را تغییر دهد. آمریکا با این اقدام، عملاً به نفوذ ایران در سوریه ضربه زده و به دنبال ایجاد یک توازن جدید بین بازیگران منطقه است. همچنین، این اقدام می‌تواند به عنوان یک پیش‌زمینه برای مذاکرات گسترده‌تر درباره آینده سیاسی سوریه و خروج نیروهای خارجی (از جمله آمریکا و ترکیه) از خاک این کشور باشد. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که این اقدام، ممکن است به افزایش تنش‌ها با اسرائیل منجر شود و حتی بهانه‌ای برای حملات پیش‌دستانه علیه اهداف ایرانی در سوریه فراهم کند. به هر حال، آینده منطقه، بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات واشنگتن و واکنش‌های تهران و آنکارا گره خورده است.