آسیانیوز ایران؛ سرویس رمز ارز:
وقتی صحبت از استخراج رمزارز می‌شود، اغلب ذهن‌ها به سودهای کلان و فناوری‌های نوین می‌رود؛ اما در پشت این سودهای رویایی، یک واقعیت تلخ برای اقتصاد ایران پنهان است: مصرف بی‌حساب برق یارانه‌ای توسط مزارع غیرمجاز. عضو هیأت رئیسه مجلس با اعلام یک آمار تکان‌دهنده، پرده از ابعاد جدیدی از این پدیده برداشته است؛ بیش از ۱۳ هزار مزرعه‌ی استخراج رمزارز غیرمجاز در گوشه و کنار کشور فعال هستند و هر روز، حجم عظیمی از برق ارزان را می‌بلعند.
بر اساس اظهارات سلیمی، در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۶۷ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز کشف و ضبط شده است و تنها در چهار ماه اخیر، بیش از ۱۲ هزار و ۵۱۱ دستگاه جدید شناسایی شده‌اند؛ ارقامی که نشان از عمق این بحران دارد. اما فاجعه تنها به تعداد دستگاه‌ها ختم نمی‌شود؛ به گفته‌ی این نماینده مجلس، هر دستگاه ماینر به دلیل دریافت برق با نرخ یارانه‌ای، چیزی در حدود ۴۵ میلیون تومان درآمد دارد و این یعنی یک هدررفت عظیم سرمایه‌ی ملی.
این پدیده، اگرچه برای برخی افراد سودآور است، اما برای کل کشور یک فاجعه‌ی اقتصادی محسوب می‌شود؛ چرا که برق یارانه‌ای که باید صرف تولید، اشتغال و معیشت مردم شود، در این مزارع به باد می‌رود. سلیمی تأکید کرده است که ساماندهی این وضعیت، نه تنها می‌تواند باعث صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف برق شود، بلکه می‌تواند به عنوان یک منبع درآمد برای دولت نیز عمل کند؛ به شرط آنکه نظارت‌ها و برخوردها جدی‌تر از گذشته باشد.
هرچند که در سال‌های اخیر، برخوردهایی با مزارع غیرمجاز صورت گرفته، اما به نظر می‌رسد که این اقدامات، همچنان با حجم گسترده‌ی این مزارع، همخوانی ندارد و نیاز به عزمی ملی و برنامه‌ای جامع برای مهار این پدیده وجود دارد. در این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این بحران؛ از آمار مزارع و ماینرها گرفته تا میزان مصرف برق، سود حاصل از استخراج، اقدامات نظارتی و راهکارهای عملی برای مقابله با این معضل پرداخته‌ایم. با ما همراه باشید تا از پشت‌پرده‌ی این ماجرای پرسود اما ویرانگر مطلع شوید.
ابعاد کمی بحران؛ ۱۳ هزار مزرعه و ۲۶۷ هزار ماینر
آمار ارائه‌شده توسط عضو هیأت رئیسه مجلس، ابعاد گسترده‌ی این بحران را به تصویر می‌کشد. بیش از ۱۳ هزار مزرعه‌ی غیرمجاز، به این معناست که تقریباً در اکثر استان‌های کشور، شاهد فعالیت این مزارع هستیم و این نشان از یک شبکه‌ی گسترده و سازمان‌یافته دارد. همچنین کشف ۲۶۷ هزار دستگاه ماینر در سال گذشته و ۱۲ هزار و ۵۱۱ دستگاه در چهار ماه اخیر، حاکی از آن است که با وجود برخوردهای قضایی و انتظامی، همچنان افراد زیادی به این کار روی می‌آورند و انگیزه‌ی اقتصادی آن، از ریسک کشف و جریمه، بیشتر است. این حجم از فعالیت غیرمجاز، عملاً به معنای یک اقتصاد موازی در حوزه‌ی انرژی است که سالانه میلیاردها تومان از منابع ملی را هدر می‌دهد.
برق ارزان، موتور محرک استخراج غیرمجاز
یکی از مهم‌ترین عوامل گسترش این پدیده، قیمت بسیار پایین برق در ایران است. برق یارانه‌ای که با هزینه‌ی تمام‌شده‌ی بسیار بالاتری تولید و توزیع می‌شود، در اختیار این مزارع قرار می‌گیرد و استخراج رمزارز را به یک فعالیت بسیار سودآور تبدیل می‌کند. به گفته‌ی سلیمی، هر دستگاه ماینر حدود ۴۵ میلیون تومان درآمد دارد که این رقم، با توجه به هزینه‌ی ناچیز برق مصرفی، سود خالصی سرشار را برای فعالان این حوزه به ارمغان می‌آورد. این شکاف قیمتی، باعث می‌شود که حتی با وجود جریمه‌های سنگین و خطر کشف، بسیاری از افراد به این کار روی آورند و عملاً اقتصاد کشور را در این حوزه با چالش جدی مواجه کنند.
فشار بر شبکه‌ی برق و خاموشی‌ها
مصرف بالای برق توسط مزارع غیرمجاز، به ویژه در فصل‌های گرم سال که مصرف خانگی نیز به اوج خود می‌رسد، فشار مضاعفی بر شبکه‌ی برق کشور وارد می‌آورد و یکی از عوامل اصلی ناترازی و خاموشی‌های گسترده در سال‌های اخیر بوده است. هر دستگاه ماینر به طور متوسط معادل چندین خانوار مصرف برق دارد و وقتی این دستگاه‌ها در مقیاس ۲۶۷ هزار دستگاه (در سال گذشته) جمع می‌شوند، رقم باورنکردنی از مصرف انرژی را رقم می‌زنند که می‌توانست به جای استخراج رمزارز، در بخش‌های مولد اقتصاد مانند صنایع تولیدی و کشاورزی به کار گرفته شود.
اقدامات نظارتی و قضایی؛ آیا کافی است؟
با وجود اعلام آمارهای بالا، وزارت نیرو و نیروی انتظامی در سال‌های اخیر، اقدامات گسترده‌ای برای شناسایی و برخورد با مزارع غیرمجاز انجام داده‌اند. با این حال، به نظر می‌رسد که این اقدامات، همچنان با حجم این پدیده همخوانی ندارد و نیازمند یک برنامه‌ی جامع‌تر و هماهنگ‌تر است. برخی کارشناسان معتقدند که برخورد قضایی با این مزارع، اگرچه بازدارنده است، اما به دلیل سودآوری بالای این فعالیت، بدون اصلاح قیمت برق و شفاف‌سازی فرآیند استخراج، نمی‌تواند به طور کامل مشکل را حل کند و نیاز به یک عزم ملی در این زمینه وجود دارد.
راهکارهای عملی برای مقابله با این بحران
کارشناسان اقتصادی برای حل این معضل، چند راهکار عملی ارائه می‌دهند. نخست، اصلاح قیمت برق برای استخراج‌کنندگان رمزارز است؛ به گونه‌ای که هزینه‌ی برق، بخش قابل توجهی از سود آنها را پوشش دهد و استخراج غیرمجاز را از صرفه‌ی اقتصادی بیندازد. دوم، شفاف‌سازی فرآیند استخراج و صدور مجوزهای قانونی برای مزارع مجاز است که بتوانند با نظارت دولت و با قیمت برق واقعی، فعالیت کنند. سوم، تقویت سیستم‌های پایش و شناسایی هوشمند مصارف غیرمجاز است که با استفاده از فناوری‌های نوین، امکان شناسایی سریع‌تر و دقیق‌تر این مزارع را فراهم کند. اجرای این راهکارها، می‌تواند علاوه بر کاهش مصرف برق، به افزایش درآمد دولت و کاهش خاموشی‌ها نیز کمک کند.