آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی: اینترنتی که با وعده دسترسی متفاوت عرضه می‌شود، در روز پنجشنبه ۱۴ آبان برای شماری از کاربران در ساده‌ترین کارکرد یک پیام‌رسان هم کار نکرده است. تعدادی از مخاطبان «آسیانیوز ایران» با ارسال پیام یا تماس با روابط عمومی این رسانه گفته‌اند پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵، واتس‌اپ روی اتصال موسوم به «اینترنت پرو» آن‌ها کار نمی‌کند. خبرنگاران این رسانه نیز بروز این مشکل را در مشاهدات خود تأیید کرده‌اند.
از اختلال امروز چه می‌دانیم؟
موضوع گزارش، ناتوانی کاربران گزارش‌دهنده در استفاده از واتس‌اپ (WhatsApp) روی اینترنت پرو است. گزارش‌های رسیده، وقوع مشکل را در این موارد تأیید می‌کند؛ اما هنوز داده کافی برای تعیین تعداد کل کاربران آسیب‌دیده، گستره جغرافیایی، همه اپراتورهای درگیر یا ساعت دقیق شروع و پایان اختلال در دست نیست. وضعیت ادامه یا رفع این مشکل در لحظه انتشار، مستقلاً تأیید نشده است. بنابراین نمی‌توان از این مشاهدات، قطع سراسری واتس‌اپ در ایران یا اختلال همه مشترکان اینترنت پرو را نتیجه گرفت.
- زمان گزارش‌شده: پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۵ نوامبر ۲۰۲۶.
- بستر گزارش‌شده: اتصال‌هایی که مخاطبان و خبرنگاران از آن با عنوان اینترنت پرو یاد می‌کنند.
- وضعیت تأیید: اصل مشکل در مشاهدات خبرنگاران تأیید شده؛ علت فنی و دامنه کامل آن هنوز روشن نیست.
در منابع عمومی بررسی‌شده تا زمان تنظیم این گزارش، توضیح رسمی مشخصی از اپراتورها، وزارت ارتباطات یا متا درباره همین اختلال امروز پیدا نشده است. بدون اندازه‌گیری معتبر و پاسخ روشن ارائه‌دهندگان، نسبت‌دادن مشکل به فیلترینگ تازه، تصمیم مشخص یک نهاد یا اختلال جهانی واتس‌اپ، زودهنگام است.
اینترنت پرو؛ وعده پایداری با دسترسی گزینشی
اینترنت پرو در ماه‌های گذشته به نمادی از بحث دسترسی نابرابر تبدیل شده است. ایران‌اینترنشنال در گزارشی به تاریخ ۸ اسفند ۱۴۰۴، با استناد به بررسی روزنامه شرق، از عرضه سرویسی برای گروهی محدود با تبلیغ دسترسی بین‌المللی بدون فیلتر و قطعی نوشت. در همان گزارش، هزینه فعال‌سازی دو میلیون و ۱۷۸ هزار تومان و بهای هر گیگابایت ترافیک پلتفرم‌های فیلترشده ۴۰ هزار تومان ذکر شده بود. این ارقام، شرح همان پیشنهاد تاریخی‌اند و تعرفه امروز همه ارائه‌دهندگان محسوب نمی‌شوند.
موضع اعلام‌شده مقام‌ها نیز باید کنار این سابقه دیده شود. محمدحافظ حکمی، مشاور وزیر ارتباطات، در گفت‌وگوی منتشرشده دیجیاتو در ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، اینترنت پرو را حاصل رایزنی اپراتورها با نهادهای متولی از جمله مرکز ملی فضای مجازی و یک راهکار کسب‌وکاری معرفی کرد؛ او گفت وزارت ارتباطات طراح این پروژه نیست. این توضیح درباره منشأ طرح، پاسخ فنی به مشکل گزارش‌شده امروز نیست.
در گزارش پیشین «آسیانیوز ایران» درباره محدودیت تبلیغ و عرضه اینترنت پرو در شرایط بحران نیز وعده موقتی‌بودن این دسترسی ویژه مطرح شده بود. پرسش پابرجا این است که معیار برخورداری، حدود دسترسی، تعهد کیفیت و مسئول پاسخ‌گو دقیقاً چیست و مشترک از چه راهی می‌تواند آن را بررسی کند؟
سیم‌کارت سفید و هزینه‌ای که به مردم منتقل می‌شود
«سیم‌کارت سفید» در بحث عمومی به دسترسی ویژه و معاف از بخشی از محدودیت‌ها گفته می‌شود. نباید همه سرویس‌های پرو، خطوط موسوم به سفید و پیشنهادهای فروش واسطه‌ها را از نظر فنی و قراردادی یکسان فرض کرد. وجه مشترک مورد انتقاد، تقسیم شهروندان به گروه‌هایی با امکان متفاوت برای رسیدن به اطلاعات و خدمات جهانی است.
رادیوفردا در برنامه‌ای به تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، با حضور روزنامه‌نگار و گروه فیلتربان، پیامدهای اجتماعی این تقسیم دسترسی را بررسی کرد. یورونیوز فارسی نیز در گزارش ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ درباره گرانی فیلترشکن‌ها و اینترنت ویژه، از فشار محدودیت ارتباط بر کسب‌وکارهای آنلاین و دشواری تأمین هزینه دسترسی نوشت. این پیشینه، دلیل قطعی اختلال امروز نیست؛ اما توضیح می‌دهد چرا از کار افتادن یک پیام‌رسان برای کاربران، فقط یک دردسر فنی کوتاه‌مدت تلقی نمی‌شود.
در تجربه چنین بازاری، هزینه اتصال معمولی می‌تواند با هزینه خرید ابزار رفع محدودیت جمع شود؛ با این حال مبلغ این هزینه برای همه کاربران یکسان نیست و آمار مستقلی از هزینه امروز مشترکان گزارش‌دهنده در اختیار این رسانه نیست. پرداخت بیشتر نیز به‌خودی‌خود تضمین دسترسی پایدار، امنیت بیشتر یا پاسخ‌گویی بهتر نیست.
نگاه تحریریه؛ حق ارتباط نباید امتیاز خریدنی باشد
از نگاه تحریریه «آسیانیوز ایران»، سیاست سانسور و فیلترینگ جمهوری اسلامی و تبدیل دسترسی به امتیاز گزینشی، با حق برابر شهروندان برای گردش آزاد اطلاعات در تعارض است. وقتی یک خدمت روزمره برای عموم محدود می‌شود و راه دسترسی متفاوت با شرایط شغلی، اداری یا توان پرداخت گره می‌خورد، نابرابری دیجیتال به نابرابری اقتصادی و اجتماعی افزوده می‌شود. نقد این سیاست متوجه تصمیم‌گیران و سازوکار توزیع دسترسی است، نه شهروندانی که برای حفظ کار و ارتباط خود به این خدمات متوسل شده‌اند.
معیار کیفیت اینترنت، اتصال قابل اتکا و پاسخ‌گویی برای همه است؛ نه نام یک بسته یا امتیاز ویژه برای گروهی محدود.
ارائه‌دهندگان و نهادهای مسئول باید درباره سه پرسش مشخص شفاف باشند:
- علت و دامنه اختلال گزارش‌شده چیست و کدام خدمات تحت تأثیر قرار گرفته‌اند؟
- تعهد اعلام‌شده درباره پایداری این سرویس چه بوده و زمان رفع مشکل چگونه به مشترک اطلاع داده می‌شود؟
- مسیر ثبت شکایت و بررسی جبران خدمت نامطلوب چیست؟
اگر امروز با همین مشکل روبه‌رو شده‌اید، در بخش دیدگاه‌ها زمان تقریبی، نام اپراتور و نوع مشکل را بنویسید؛ شماره تلفن، شناسه حساب، کد ورود و اطلاعات شخصی خود یا دیگران را منتشر نکنید. این جزئیات می‌تواند به روشن‌ترشدن دامنه اختلال کمک کند.
پرسش‌های رایج: