آسیانیوز ایران / یزد ؛
نشست خبری و رویداد «نهال‌های پهلوانی یزد» با حضور فعالان
رسانه‌ای، مربیان ورزش باستانی و مدیران مرتبط برگزار شد تا ابعاد تازه‌ای از حضور
کودکان مبتلا به سندرم داون و توان‌خواه در گودهای زورخانه و چالش‌های پیش‌روی آن‌ها
به تصویر کشیده شود. این رویداد که بازتاب‌دهنده یکی از بدیع‌ترین حرکت‌های ورزشی
و اجتماعی در استان است، بر محور تلفیق آیین‌های پهلوانی با توانبخشی بهزیستی تمرکز
داشت.
گزارش مربی؛ از آغاز با ۴ نفر تا
فهرست انتظار ۵۰ نفره
آقای مرتضی توانگر،
مربی پیشکسوت و مربی گروه کودکان سندرم داون و توان‌خواه در ورزش باستانی و
زورخانه‌ای، در این نشست با ارائه گزارشی از شکل‌گیری این حرکت اظهار داشت: «این
طرح از سال گذشته با حضور تنها چهار نفر از کودکان سندرم داون آغاز شد. هدف این
بود که با بهره‌گیری از نظم، قانون‌مندی، ادب، تواضع و منش پهلوانی حاکم بر
زورخانه، این کودکان بستر مناسبی برای رشد اجتماعی پیدا کنند و نوع نگاه جامعه و
خانواده‌ها به توانمندی‌های آن‌ها تغییر کند.»
وی با اشاره به گسترش چشمگیر این گروه افزود: «امروز لیست بچه‌های
ما به پنج نفر می‌رسد و لیست دومی شامل پنجاه نفر دیگر نیز شناسایی و نام‌نویسی
شده‌اند که در انتظار ورود به برنامه‌های تمرینی هستند. بازه سنی این ورزشکاران از
سنین کودکی تا ۳۷ سال را در بر می‌گیرد و تمرینات حرفه‌ای در سانس‌های مشخص (حدود
سه ساعت و نیم در روز، از عصر تا غروب) با همراهی خانواده‌ها برگزار می‌شود.»
توانگر با گلایه صریح از موانع اداری و چالش‌های پیش‌رو تصریح
کرد: «در حالی که تلاش‌های فراوانی برای ثبت رسمی تشکل (سمن) صورت گرفته، بروکراسی
سنگین اداری، قوانین دست‌وپاگیر و برخی نگاه‌های سنتی و تنگ‌نظرانه، دست‌و‌بال ما
را بسته است. همچنین کمبود فضای فیزیکی مناسب در زورخانه، خطراتی را برای بچه‌ها
به همراه دارد و اگر فضای بزرگ‌تری در اختیار داشتیم، این فرشتگان زمینی با آرامش
و امنیت بیشتری به ورزش می‌پرداختند.»
وی همچنین با یادآوری خاطرات تلخ و شیرین این مسیر، به یکی از
ورزشکاران این گروه اشاره کرد که پس از سانحه و رحلت، با اهدای عضو به عنوان
نخستین ورزشکار پهلوانی و زورخانه‌ای اهداکننده عضو در کشور نام گرفت.
چشم‌انداز پیشکسوتان و اهالی زورخانه
محمد هاشم روغنی، رئییس هبات ورزش های زورخانه ای استان یزد ، نیز در این نشست با تمجید از این حرکت ماندگار گفت:
«ورزش زورخانه‌ای آیین‌محور است و ریشه در تاریخ و فرهنگ غنی ما دارد. هیچ ورزشی
به اندازه گود زورخانه با پرورش توأمان جسم، اخلاق، دستگیری از نیازمندان و تواضع
آمیخته نیست. حضور این کودکان در زورخانه، معجزه‌ای است که نه تنها روحیه بچه‌ها و
خانواده‌هایشان را متحول کرده، بلکه نگاه جامعه را به مقوله معلولیت دگرگون ساخته
است.»
وی با تأکید بر لزوم حمایت همه‌جانبه نهادها و خیرین از این
ورزشکاران افزود: «خانواده‌های این کودکان با عشق و بدون چشم‌داشت پای کار آمده‌اند؛
اما برطرف کردن موانع اداری، تأمین هزینه‌های تجهیزات و ایجاد فضاهای استاندارد،
نیازمند اراده جدی مسئولان است.»
نگاه بهزیستی؛ آمارها، حمایت‌ها و
خدمات توانبخشی
دکتر ناصر صباغ‌زادگان، رئیس بهزیستی شهرستان یزد، نیز در این نشست با تقدیر از
زحمات مربیان و خانواده‌ها بر اهمیت ورزش در توانبخشی توان‌خواهان تأکید کرد و
گفت: «در سازمان بهزیستی، ورزش همواره به عنوان یکی از ابزارهای اصلی توانمندسازی
معلولان شناخته می‌شود و خوشبختانه این اتفاق مبارک در خصوص کودکان سندرم داون در
زورخانه‌ها به بهترین شکل ممکن رقم خورده است.»
وی با اشاره به آمارهای حوزه معلولیت در شهرستان یزد خاطرنشان
کرد: «در حال حاضر حدود ۱۵,۳۰۰ نفر معلول تحت پوشش سازمان بهزیستی در شهرستان یزد
داریم و بر اساس آمارهای بین‌المللی، حدود ۴ درصد تا ۴.۲ درصد جمعیت (معادل نزدیک
به ۲۵,۰۰۰ نفر) نیازمند خدمات توانبخشی هستند که بخشی از آن‌ها به دلایل مختلف به
صورت مستقیم مراجعه نکرده‌اند.»
دکتر صباغ‌زادگان در ادامه افزود: «در حوزه اختلالات ذهنی،
حدود ۳,۷۰۰ نفر تحت پوشش داریم که در مراکز روزانه و شبانه‌روزی خدمات می‌گیرند.
سه مرکز روزانه آموزشی و توانبخشی و چندین کارگاه تولیدی و حمایتی در شهر یزد فعال
هستند. بهزیستی در حد اعتبارات خود، بخش عمده‌ای از هزینه‌های خدمات آموزشی،
کاردرمانی، بیمه تکمیلی و تجهیزات توانبخشی این عزیزان را پوشش می‌دهد و برای
تسهیل فعالیت‌های ورزشی و اجتماعی این گروه نیز از هیچ تلاشی دریغ نخواهد کرد.»
واکاوی و تحلیل :
اول: واکاوی جامعه‌شناختی تلفیق
«سندرم داون» با آیین پهلوانی
ورزش زورخانه‌ای در فرهنگ ایرانی فراتر از یک رشته ورزشی صرف،
یک نهاد مدنی و تربیتی مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی، جوانمردی و دستگیری از ضعفاست.
ورود کودکان سندرم داون و توان‌خواه به این گود، مرزهای سنتیِ ورزش را جابه‌جا
کرده و تعریف جدیدی از کارکردهای اجتماعی زورخانه ارائه می‌دهد. این رویداد نشان
می‌دهد که چگونه می‌توان با استفاده از پتانسیل‌های بومی و سنت‌های ریشه‌دار، به
جای جداسازی توان‌خواهان، آن‌ها را به متن جامعه تزریق کرد. آیین‌های گود زورخانه
به دلیل ساختار نظم‌پذیر و ریتمیک خود، تأثیر شگرفی بر تمرکز، تعادل حرکتی و بهبود
مهارت‌های ارتباطی این کودکان دارد.
از منظر جامعه‌شناختی، این طرح ساختارهای کلیشه‌ای و انگ‌زننده
نسبت به افراد دارای معلولیت را به چالش می‌کشد. هنگامی که جامعه شاهد حضور
افتخارآفرین این کودکان در لباس پهلوانی است، نگاه ترحم‌آمیز جای خود را به احترام
و پذیرش اجتماعی می‌دهد. این‌گونه اقدامات، انسجام اجتماعی را تقویت کرده و نشان
می‌دهد که ورزش‌های سنتی ظرفیت بالقوه‌ای برای تبدیل شدن به پایگاه‌های فراگیر
عدالت اجتماعی دارند.
با این حال، تداوم این مسیر نیازمند گذار از اقدامات سلیقه‌ای
به برنامه‌ریزی‌های ساختاری است. جامعه‌شناسان بر این باورند که چنین طرح‌هایی اگر
با حمایت‌های پایدار نهادهای عمومی پیوند نخورند، ممکن است در بلندمدت تحت تأثیر
خستگی مربیان یا مشکلات مالی متوقف شوند؛ لذا مستندسازی و نهادینه‌سازی این تجارب
از اهمیت حیاتی برخوردار است.
دوم: کالبدشکافی چالش‌های اداری و
موانع ساختاری (سمن‌ها و بروکراسی)
یکی از محورهای برجسته و بحرانی مطرح‌شده در این نشست، گلایه
صریح مربیان از موانع بروکراسی اداری و چالش‌های ثبت رسمی تشکل‌های مردمی (سمن‌ها)
بود. در حالی که گروه‌های مردمی و داوطلب با بالاترین انگیزه پای کار آمده‌اند تا
خلاءهای حمایتی دولت را پر کنند، قوانین خشک و آیین‌نامه‌های دست‌وپاگیر اداری
مانع از رشد و توسعه سریع این فعالیت‌ها می‌شود. این تضاد میان پویایی میدان عمل و
انجماد ساختارهای اداری، یکی از آسیب‌های جدی در حوزه کنشگری اجتماعی است.
چالش دیگر، عدم تطابق آیین‌نامه‌های اجرایی دستگاه‌ها با
نیازهای خاص و بدیع این‌گونه گروه‌هاست. هنگامی که یک ابتکار نوین مانند ورزش
باستانی کودکان سندرم داون شکل می‌گیرد، سیستم‌های اداری به جای تسهیل‌گری، با
استناد به بخشنامه‌های سنتی، موانعی چون محدودیت‌های فضا، مجوزهای پیچیده و عدم
تخصیص به‌موقع بودجه را ایجاد می‌کنند. این امر ضرورت بازنگری در قوانین حمایتی و
ایجاد پنجره‌های واحد خدمات‌رسانی برای سمن‌های حوزه توان‌خواهان را آشکار می‌سازد.
برای غلبه بر این موانع، مدیران دستگاه‌های اجرایی باید رویکرد
خود را از «نظارت بازدارنده» به «حمایت تسهیل‌گر» تغییر دهند. تعامل نزدیک بین
بهزیستی، ورزش و جوانان، شهرداری و تشکل‌های مردمی می‌تواند راه را برای رفع این
موانع هموار کند، مشروط بر آن که اراده‌ای واقعی برای تفویض اختیار به نهادهای
مدنی وجود داشته باشد.
سوم: ابعاد حمایتی و مس مسئولیت
اجتماعی نهادهای دولتی (بهزیستی و ورزش)
نقش نهادهای دولتی مانند سازمان بهزیستی و اداره کل ورزش و
جوانان در پشتیبانی از این رویدادها، فراتر از یک وظیفه سازمانی، مصداق بارز تحقق
مسئولیت اجتماعی است. آمارهای ارائه شده در نشست حاکی از آن است که بیش از ۱۵ هزار
معلول تحت پوشش در شهرستان یزد و نیاز ده‌ها هزار نفر به خدمات توانبخشی، بار
سنگینی بر دوش خانواده‌ها و سیستم حمایتی می‌گذارد. در این میان، حمایت از برنامه‌های
ورزشی و توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) می‌تواند هزینه‌های کلان درمان و نگهداری
را به شدت کاهش دهد.
با این وجود، اعتبارات محدود دولتی پاسخگوی تمامی نیازهای
هزینه‌بر کاردرمانی، تجهیزات و فضای فیزیکی نیست. اینجاست که مدل‌های مشارکتی
(همکاری خانواده‌ها، خیرین، سمن‌ها و نهادهای دولتی) اهمیت می‌یابد. انتظار می‌رود
سازمان‌های مسئول به جای اکتفا به کمک‌های مقطعی، ردیف‌های حمایتی پایداری را برای
توسعه فضاهای ورزشی ویژه معلولان در نظر بگیرند.
همچنین، هم‌افزایی میان ورزش و جوانان و بهزیستی باید در عمل
خود را نشان دهد؛ از جمله در اختیار قرار دادن سالن‌ها و زورخانه‌های استاندارد به
صورت رایگان یا با یارانه دولتی برای این گروه از ورزشکاران. تحقق این امر نیازمند
مصوبات شورای اسلامی شهر و استانداری برای حمایت ویژه از ورزش توان‌خواهان است.
چهارم: روان‌شناسی خانواده و کاهش
آسیب‌های روحی مادران توان‌خواهان
تولد و نگهداری از کودکان سندرم داون و توان‌خواه، فشار روحی،
عاطفی و اقتصادی فراوانی را بر دوش خانواده‌ها، به‌ویژه مادران می‌گذارد. احساس
انزوا، اضطراب آینده فرزند و برخوردهای ناوارد جامعه، سلامت روان خانواده را به
شدت تهدید می‌کند. رویداد «نهال‌های پهلوانی» و تمرینات مستمر گروهی، فراتر از
ابعاد ورزشی، یک پناهگاه امن روانی برای خانواده‌ها فراهم کرده است.
گزارش‌های مربیان نشان می‌دهد که حضور مادران در کنار فرزندان
در محیط زورخانه و مشاهده پیشرفت‌های ملموس آن‌ها، موجی از امید، انگیزه و آرامش
روحی را به ارمغان آورده است. وقتی مادری می‌بیند فرزند توان‌خواه او آداب معاشرت،
نظم و مهارت‌های حرکتی را فرا می‌گیرد و در جامعه پذیرفته می‌شود، احساس ناامیدی
جای خود را به افتخار و شادابی می‌دهد.
این دستاورد روان‌شناختی اثبات می‌کند که سرمایه‌گذاری در ورزش
توان‌خواهان، در واقع سرمایه‌گذاری بر روی بهداشت روان جامعه و خانواده‌هاست.
توسعه چنین برنامه‌هایی می‌تواند شاخص‌های کیفیت زندگی خانواده‌های دارای فرزند
معلول را به طور چشمگیری ارتقا دهد و از آسیب‌های اجتماعی ناشی از انزوای خانوادگی
جلوگیری کند.
پنجم : چشم‌انداز آینده، رسالت رسانه‌ها
و استراتژی‌های توسعه‌ای
رسانه‌ها در این میان نقشی کلیدی و راهبردی بر عهده دارند.
روایتگری درست، ژورنالیستی و عمیق از رنج‌ها، تلاش‌ها و دستاوردهای «نهال‌های
مهرداد» می‌تواند نگاه عمومی جامعه را تغییر دهد و مسئولان را وادار به پاسخگویی و
اقدام عملی کند. روزنامه‌نگاری سئو و محتوانگارانه در این زمینه باید فراتر از
پوشش خبری ساده رفته و مطالبات حقوقی این قشر را به گفتمان غالب شهری تبدیل کند.
برای آینده این طرح، تدوین یک سند توسعه جامع ورزشی برای توان‌خواهان
در استان یزد ضروری است. ایجاد خانه‌های ورزش زورخانه‌ای ویژه معلولان، برگزاری
جشنواره‌های ملی و منطقه‌ای، تخصیص بودجه‌های مشخص از سوی صنایع و معادن استان در
قالب مسئولیت اجتماعی (CSR)، و راه‌اندازی کمپین‌های حمایت مردمی از
جمله راهکارهای استراتژیک برای پایایی این نهال‌هاست.
اگر امروز به داد این نهال‌ها نرسیم و موانع اداری و فضایی آن‌ها
را برطرف نکنیم، فردا شاهد پژمرده شدن استعدادهایی خواهیم بود که می‌توانستند پرچم‌داران
افتخار استان و کشور در میادین ملی و بین‌المللی باشند. مسئولیت امروز رسانه‌ها و
مدیران، تبدیل این‌گونه حرکات مردمی به یک جریان پایدار و ساختاریافته است.
جمع‌بندی
نشست خبری و رویداد «نهال‌های پهلوانی یزد» جلوه‌ای درخشان از
پیوند میان سنت‌های اصیل پهلوانی و توانبخشی مدرن بهزیستی بود. این رویداد ثابت
کرد که کودکان سندرم داون و توان‌خواه با برخورداری از فرصت برابر و مربیان دغدغه‌مند،
می‌توانند قله‌های افتخار را فتح کنند. با این حال، گلایه‌های به‌حق مربیان از
موانع بروکراسی اداری، کمبود فضای فیزیکی و مشکلات مالی، زنگ خطری برای مدیران
استان است تا با تسهیل مجوزهای سمن‌ها و تأمین زیرساخت‌های لازم، از این فرشتگان
زمینی حمایت عملی کنند. بهزیستی و ورزش و جوانان نیز با اذعان به این چالش‌ها، بر
عزم خود برای تقویت همکاری‌ها تأکید کردند تا نهال‌های مهرداد در گود زورخانه‌های
یزد به درختان تنومند پهلوانی تبديل شوند.