آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
بارشهای سیلآسا و برفهای سنگین در نقاط مختلف کشور، شبکه مواصلاتی ایران را تحت تأثیر جدی قرار داده است. این شرایط جوی نامساعد باعث شده تا بسیاری از جادههای اصلی و فرعی کشور در وضعیت قرمز قرار بگیرند. پلیس راهور ناجا به طور رسمی فهرستی از محورهای مسدود شده را اعلام کرده است. این فهرست شامل ۷ مسیر مهم و حیاتی در استانهای مختلف است که تردد در آنها به دلیل خطرات جانی شدید، ممنوع اعلام شده است.
این مسدودی تنها مختص یک منطقه خاص نیست. از شمال غرب کشور گرفته تا جنوب شرق و مرکز ایران، جادههایی وجود دارند که به دلیل بارش برف، باران، یخزدگی و احتمال رانش زمین، در وضعیت اضطراری به سر میبرند. در استانهای شمال غرب مانند اردبیل، محور پونل-خلخال به دلیل بارش برف و کولاک مسدود است. این جاده ارتباطی مهم بین دو استان است که اکنون به کلی قطع شده است. در جنوب کشور و استان هرمزگان نیز دو محور حیاتی بندرلنگه-پارسیان و جاسک-میناب به دلیل بارشهای شدید و احتمال سیلاب ناگهانی، غیرقابل تردد اعلام شدهاند. این مسیرهای ساحلی برای تأمین مایحتاج مناطق دورافتاده بسیار مهم هستند.
سیستان و بلوچستان نیز از این شرایط مستثنی نیست. محور دلگان-زهکلوت به دلیل بارشها و احتمال وقوع سیل در مناطق بیابانی، مسدود اعلام شده است. این مسیر ارتباطی برای روستاهای دورافتاده این استان حیاتی است. در مرکز کشور و استان اصفهان نیز دو محور گلپایگان-گردنه شاهولایت و هنده-رضاآباد به دلیل بارش برف و یخزدگی شدید مسدود هستند. این جادههای کوهستانی در شرایط عادی نیز خطرناک هستند و اکنون با توجه به شرایط جوی، تردد در آنها به شدت پرخطر است. استان کرمان نیز با مسدودی محور جیرفت-بلوک مواجه است. این مسدودی نشان میدهد که تقریباً هیچ منطقهای از کشور از تأثیرات این شرایط جوی گسترده در امان نمانده است. این گزارش به تحلیل عمیق این وضعیت و ارائه راهنمای سفر ایمن میپردازد.
تحلیل جغرافیایی و استراتژیک محورهای مسدود شده
محورهای مسدود شده، از نظر جغرافیایی تنوع قابل توجهی دارند و این نشان از گستردگی سیستم بارشی فعال در کشور است. از مناطق سردسیر و کوهستانی شمال غرب (پونل-خلخال) تا جادههای ساحلی گرم و خشک جنوب (بندرلنگه-پارسیان) همگی تحت تأثیر قرار گرفتهاند. این پراکندگی نشان میدهد که پدیدههای جوی کنونی، تنها مختص یک اقلیم خاص نیست و میتواند همه مناطق را درنوردد. از نظر استراتژیک، این محورها اغلب نقش «شریانهای حیاتی منطقای» را بازی میکنند. برای مثال، محور جاسک-میناب، تنها راه ارتباطی زمینی مطمئن برای بخش بزرگی از شرق هرمزگان و تأمین مایحتاج ساکنان است. مسدودی آن، میتواند مشکلات لجستیکی و اقتصادی جدی ایجاد کند. محور دلگان-زهکلوت نیز تنها مسیر دسترسی به بسیاری از روستاهای دورافتاده سیستان و بلوچستان است که مسدودی آن به معنای قطع ارتباط این مناطق با مرکز استان است. این مسدودیها همچنین بر جریانهای اقتصادی و گردشگری تأثیر مستقیم میگذارد. محور گلپایگان-گردنه شاهولایت یک مسیر کوهستانی و در عین حال یکی از راههای دسترسی به مناطق زیبای طبیعی است. مسدودی آن نه تنها بر تردد روزمره، که بر صنعت گردشگری محلی نیز ضربه میزند. این نشان میدهد که اختلال در شبکه راهها، تنها یک مشکل ترافیکی نیست، بلکه یک چالش چندبعدی اقتصادی و اجتماعی است.
بررسی عوامل جوی و طبیعی مؤثر در مسدودی هر محور
دلایل مسدودی هر محور با توجه به جغرافیای آن متفاوت است. در محورهای شمال غرب و مرکزی مانند پونل-خلخال و گلپایگان-گردنه شاهولایت، عامل اصلی بارش برف سنگین و کولاک است. این پدیده باعث کاهش دید به صفر، انباشت برف روی جاده و ایجاد پشتههای برفی میشود. همچنین، یخزدگی سطح جاده پس از بارش برف یا باران و کاهش دما، مهمترین عامل لغزندگی و افزایش تصادفات است. در محورهای جنوبی مانند بندرلنگه-پارسیان و جاسک-میناب، عامل تهدیدکننده اصلی بارشهای شدید و ناگهانی باران است. این بارشها در مناطق خشک و نیمهخشک به دلیل عدم نفوذپذیری سریع خاک، به سرعت به روانآب تبدیل شده و باعث وقوع سیلابهای آنی میشوند. این سیلابها میتوانند به راحتی پلها را تخریب و مسیر جاده را با گل و لای و آوار بپوشانند. در مورد محوری مانند دلگان-زهکلوت در سیستان و بلوچستان، ترکیبی از خطرات وجود دارد. از یک سو بارشهای شدید و سیلاب، و از سوی دیگر احتمال فرسایش کنارههای جاده و رانش زمین در دامنههای ناپایدار. در مناطق کوهستانی نیز علاوه بر برف، خطر سقوط بهمن در شیبهای تند مجاور جاده وجود دارد که تهدیدی جدی محسوب میشود. تصمیم به مسدودی، بر اساس ارزیابی همین مخاطرات چندگانه گرفته میشود.
تحلیل عملکرد پلیس راهور و مدیریت بحران در چنین شرایطی
اقدام پلیس راهور در اعلام بهموقع و شفاف فهرست محورهای مسدود، یک اقدام پیشگیرانه و حیاتی است. این کار از دو جهت اهمیت دارد: نخست، پیشگیری از به دام افتادن شهروندان در مسیرهای خطرناک که میتواند به فاجعههای انسانی بینجامد. دوم، کمک به تمرکز عملیات امداد و نجات بر روی راههای باز و قابل کنترل. پلیس راهور در این شرایط معمولاً گشتهای ویژه خود را افزایش میدهد تا هم بر اجرای دستور مسدودی نظارت کند و هم به رانندگانی که ممکن است پیش از اعلام هشدار در راه باشند، کمک رسانی نماید. همچنین، هماهنگی با اداره راهدارایی و سازمان مدیریت بحران برای اعزام ماشینآلات سنگین (مانند گریدر و لودر) و برفروبها به محل، از اولویتهای اصلی است. نقش سامانههای اطلاعرسانی مانند تماس تلفنی با ۱۴۱ و پایش مداوم سایت rahvar120.ir در اینجا بسیار پررنگ میشود. دقت و بهروزرسانی لحظهای اطلاعات در این پلتفرمها، اعتماد عمومی را جلب کرده و از حجم تماسهای اضطراری و سردرگمی مسافران میکاهد. این عملکرد منسجم، نمونهای از مدیریت بحران حمل و نقل جادهای در شرایط سخت است.
تبعات اقتصادی و اجتماعی مسدودی راههای ارتباطی
مسدودی راههای اصلی، زنجیره تأمین کالاها و خدمات را با اختلال مواجه میسازد. حمل و نقل مواد غذایی، دارو و سوخت به مناطق دورافتاده یا شهرهای کوچک متکی به این محورها، با تأخیر یا توقف روبرو میشود. این امر میتواند منجر به کمیابی موقت و افزایش قیمتها در بازارهای محلی شود. از نظر اجتماعی، این مسدودیها انزوای جغرافیایی را برای ساکنان مناطق درگیر تشدید میکند. دسترسی به خدمات درمانی اورژانسی، امکان سفر برای کار یا انجام امور اداری، و حتی ارتباطات عادی خانوادگی مختل میشود. برای جامعه عشایری یا روستایی که وابستگی زیادی به این جادهها دارند، این اختلال میتواند به معنای از دست دادن زمان مناسب کوچ یا انتقال محصولات دامی باشد. بعلاوه، صنعت گردشگری به شدت آسیب میبیند. کنسل شدن رزروها، خسارت به کسبوکارهای محلی وابسته به مسافر (مانند هتلها و رستورانها) و ایجاد تصویر ناامن از مقصد، از پیامدهای بلندمدت این وقفههای ارتباطی است. بنابراین، بازگشایی سریع و ایمن این محورها، نه تنها یک نیاز ترافیکی، که یک ضرورت اقتصادی و اجتماعی است.
راهکارهای فنی و توصیههای ایمنی برای رانندگان و مسئولان
برای مسئولان، مهمترین راهکار، سرعت بخشیدن به عملیات پاکسازی و بازگشایی با اولویتبندی صحیح است. محورهایی که تنها راه دسترسی به یک منطقه هستند (مانند دلگان-زهکلوت) باید در اولویت بالاتری قرار گیرند. استفاده از فناوریهای نوین مانند حسگرهای دما و یخزدگی در سطح جاده و سیستمهای پیشبینی رانش میتواند به تصمیمگیری دقیقتر کمک کند. برای رانندگان، پرهیز مطلق از سفر به مناطق اعلام شده اولین و مهمترین توصیه است. در صورت ضرورت سفر در سایر مسیرها، تجهیز کامل خودرو با زنجیرچرخ مناسب، لاستیک یخشکن، مثلث خطر، کابل باتری و یک ذخیره آب و غذا ضروری است. بررسی دقیق وضعیت آب و هوا و راهها پیش از حرکت از طریق منابع رسمی و آگاه کردن دیگران از مسیر و زمان تقریبی سفر نیز از اقدامات احتیاطی حیاتی است. در نهایت، افزایش تابآوری زیرساختهای جادهای در بلندمدت ضروری است. این شامل احداث دیوارهای حائل در مناطق مستعد رانش، اصلاح شیب دامنهها، ساخت آبگذرهای با ظرفیت مناسب برای عبور سیلاب، و استفاده از آسفالتهای ضدیخ در مناطق سردسیر است. سرمایهگذاری در این زمینهها، اگرچه پرهزینه به نظر میرسد، اما در بلندمدت از هزینههای انسانی و مالی ناشی از مسدودیهای مکرر میکاهد.