آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
دولت برای اجرای هرچه سریعتر و روانتر طرح کالابرگ جدید، بخشی از فرآیند را خودکار کرده است. بر اساس اعلام معاون رفاه وزارت کار، کارمندان و بازنشستگان نیازی به ثبتنام دستی برای دریافت اعتبار این طرح نخواهند داشت. این خبر به معنای آن است که میلیونها نفر از کارمندان دولت، بخش عمومی و خصوصی، و نیز بازنشستگان کشوری و لشکری، به صورت خودکار در سیستم تخصیص اعتبار کالابرگ قرار خواهند گرفت. این اقدام میتواند از سردرگمی و ازدحام در سامانههای ثبتنام جلوگیری کند. اعتبار کالابرگ که بر اساس تصمیمات اخیر دولت قرار است به عنوان جایگزینی برای یارانه کالاهای اساسی پرداخت شود، به دو شکل نقدی یا سبد کالا در اختیار مردم قرار خواهد گرفت. اکنون مشخص شده است که حداقل برای یک گروه بزرگ، فرآیند دریافت آن بسیار ساده خواهد بود.
با این حال، این خودکار بودن تنها شامل حال افرادی میشود که هماکنون در سیستمهای پرداخت حقوق و مستمری دولت و صندوقهای بازنشستگی ثبت هستند و احتمالاً یارانه نقدی نیز دریافت میکنند. این گروه، دادههای هویتی و بانکی مشخصی در دسترس نهادهای دولتی دارند. اما برای سایر شهروندانی که مشمول این دو گروه نیستند و ممکن است یارانه نقدی هم دریافت نکنند، مسیر متفاوت است. این افراد موظفند برای بهرهمندی از طرح کالابرگ، درخواست خود را به صورت جداگانه در سامانه مشخص شده ثبت کنند. این تمایز، نشاندهنده استفاده دولت از پایگاههای داده موجود برای تسریع در اجرا و کاهش خطا است. سیستمهای پرداخت حقوق کارمندان و مستمری بازنشستگان، میتوانند به راحتی به عنوان بستر پرداخت اعتبار جدید نیز مورد استفاده قرار گیرند.
این رویکرد همچنین احتمال خطاهای ثبتنامی، ثبت تکراری یا از قلم افتادن افراد واجد شرایط در این دو گروه را به حداقل میرساند. با این حال، چالش اصلی بر سر راه افرادی است که در هیچ یک از این سیستمهای رسمی قرار ندارند. اکنون نگاهها به جزئیات بیشتر و زمان راهاندازی سامانه ثبتنام برای سایرین، و نیز مبلغ و سازوکار دقیق انتخاب بین نقدی و سبد کالا دوخته شده است. شفافیت در این مراحل برای موفقیت طرح حیاتی است.
تحلیل منطق اداری و فنی «شارژ خودکار»
دولت با این تصمیم، از «پایگاههای داده یکپارچه و موجود» حداکثر استفاده را میبرد. سامانههای مالی و اداری دستگاههای دولتی، صندوقهای بازنشستگی و حتی شرکتهای بزرگ خصوصی که با دولت در تعامل مالی هستند، میتوانند به عنوان بستر پرداخت عمل کنند. این روش، هزینههای اجرایی طرح را به شدت کاهش میدهد. نیاز به ایجاد یک سامانه عظیم ثبتنام جدید برای دهها میلیون نفر برطرف شده و تنها بر روی گروههای باقیمانده متمرکز میشود. همچنین، پرداخت از طریق همان حسابهای حقوقی و مستمری، سرعت و دقت را بالا میبرد. از منظر امنیت دادهها نیز، این روش ریسک کمتری دارد. زیرا نیازی به جمعآوری مجدد اطلاعات حساس میلیونها نفر در یک سامانه جدید نیست و از کانالهای تأییدشده قبلی استفاده میشود.
تعریف گروههای مشمول و شناسایی «سایرین»
گروه «کارمندان» احتمالاً شامل کلیه دریافتکنندگان حقوق ثابت از بودجه عمومی (دولت، مؤسسات و نهادهای عمومی) و همچنین کارمندان شرکتهای بزرگ خصوصی که در سیستمهای بیمه و مالیاتی یکپارچه ثبت هستند، میشود. گروه «بازنشستگان» نیز شامل کلیه دریافتکنندگان مستمری از صندوقهای بازنشستگی کشوری، لشکری، تأمین اجتماعی و سایر صندوقهای رسمی خواهد بود. این دو گروه، بخش عظیمی از جمعیت شهری و دارای حساب بانکی مشخص را پوشش میدهند. «سایرین» احتمالاً شامل این افراد میشوند: کسانی که یارانه میگیرند اما کارمند یا بازنشسته نیستند (مانند بسیاری از زنان خانهدار، دانشجویان مستقل)، افرادی که به هر دلیل یارانه نمیگیرند ولی مشمول طرح هستند، و نیز افرادی که در اقتصاد غیررسمی فعالیت دارند و در هیچ سامانه رسمی ثبت نشدهاند. شناسایی این گروه چالش اصلی است.
چالشهای پیش روی ثبتنام گروه «سایرین»
- بزرگترین چالش، جلوگیری از تقلب و ثبتنام تکراری است. افرادی ممکن است هم در گروه خودکار باشند و هم در سامانه جدید ثبتنام کنند. نیاز به یک سیستم هوشمند تطبیق دادهها برای جلوگیری از این شمول دوگانه وجود دارد.
- چالش دوم، دسترسی و آموزش است. افرادی که خارج از سیستمهای رسمی هستند، ممکن است دسترسی یا سواد دیجیتالی لازم برای ثبتنام در سامانه آنلاین را نداشته باشند. این امر نیاز به ایجاد دفاتر ثبتنام فیزیکی یا کمکرسانی محلی دارد.
- چالش سوم، زمانبندی است. اگر ثبتنام این گروه به درازا بکشد، ممکن است شکاف ناعادلانهای بین کسانی که اعتبار را زود دریافت میکنند (کارمندان و بازنشستگان) و کسانی که دیرتر ثبتنام میکنند ایجاد شود و باعث نارضایتی شود.
تأثیر این تصمیم بر سرعت و اعتماد به طرح
شارژ خودکار برای میلیونها نفر، میتواند آغاز سریع طرح را تضمین کند. دولت میتواند همزمان با اعلام رسمی، پرداخت به این گروه را آغاز کند و اثرات مثبت آن را به سرعت در جامعه نشان دهد. این امر به ایجاد اعتماد عمومی به توانایی اجرایی دولت کمک میکند. برای کارمندان و بازنشستگان نیز این شفافیت و سهولت، باعث کاهش نگرانی و سردرگمی میشود. آنها نیازی به پیگیری اخبار متضاد درباره چگونگی ثبتنام ندارند و میدانند اعتبار به حسابشان واریز خواهد شد. با این حال، اگر پرداخت به گروه خودکار با تأخیر مواجه شود یا مبلغ آن کمتر از انتظارات باشد، همین گروه که به سرعت شناسایی شدهاند، میتوانند سریعتر نارضایتی خود را ابراز کنند و اعتبار طرح را خدشهدار سازند.
چشمانداز و گامهای بعدی
گام بعدی، انتشار آئیننامه دقیق و اطلاعرسانی فراگیر درباره مبدأ زمانی شارژ خودکار، مبلغ اعتبار، و نحوه انتخاب بین نقدی و سبد کالا برای این گروه است. عدم شفافیت در این موارد، مزیت «سهولت» را از بین میبرد. برای گروه «سایرین»، باید به سرعت مشخصات سامانه ثبتنام، مدارک مورد نیاز، مهلت ثبتنام و نحوه پرداخت اعلام شود. هرگونه ابهام، باعث ایجاد شایعات و سواستفاده خواهد شد. در بلندمدت، این تفکیک میتواند مبنایی برای سیستمهای هدفمندی یارانهها در آینده قرار گیرد. دولت با این کار، پایگاه داده خود را از کسانی که در سیستم رسمی هستند و کسانی که نیستند، به روز و گسترش میدهد.