آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
تصاویری از بیمارستان سینا امروز در فضای مجازی منتشر شد که سوالات زیادی را درباره امنیت مراکز درمانی ایجاد کرد. تصاویری که صحبت از ورود گاز اشکآور به محوطه این بیمارستان بزرگ و تاریخی تهران میکرد. حالا دانشگاه علوم پزشکی تهران، به عنوان متولی این بیمارستان، با صدور اطلاعیهای رسمی به این موضوع واکنش نشان داده است. واکنشی که سعی دارد روایت رسمی از ماجرا را ارائه دهد. در این اطلاعیه آمده است که بیمارستان سینا به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی خود، در معرض تنشهای خیابانهای اطراف قرار دارد. این مرکز درمانی به چند کوچه و معبر فرعی متصل است و نردههای فلزی آن، مانع محکمی در برابر سرایت حوادث بیرونی نیست.
بر اساس توضیحات ارائه شده، در جریان اعتراضات اخیر، درگیریهایی بین معترضان و نیروهای انتظامی در معابر اطراف بیمارستان از جمله خیابان امام خمینی رخ داده است. در جریان متفرقسازی جمعیت، در یکی از کوچههای مجاور از گاز اشکآور استفاده شده است. دانشگاه علوم پزشکی تهران ادعا میکند که در این فرآیند و در نتیجه واکنش جمعیت، بخشی از گاز اشکآور بهصورت "ناخواسته" به سمت محوطه بیمارستان حرکت کرده است. بر همین اساس، این نهاد ادعای "پرتاب عامدانه" این مواد به داخل بیمارستان را رد میکند.
با این حال، در بخش پایانی اطلاعیه تأکید مهمی شده است: بیمارستانها و مراکز درمانی باید همواره از هرگونه تنش و درگیری مصون باشند. این یک اصل اساسی و انسانی است که در قوانین بینالمللی نیز بر آن پافشاری میشود. دانشگاه، حفظ حرمت بیمارستان و امنیت بیماران، همراهان و کادر درمان را مسئولیتی همگانی و غیرقابل خدشه دانسته است. از همه طرفهای درگیر، اعم از معترضان و نیروهای انتظامی خواسته شده از شکلگیری تجمع یا اقدام تنشزا در اطراف این مراکز جلوگیری کنند. این رویداد بار دیگر این سوال اساسی را مطرح میکند که چگونه میتوان امنیت و آرامش مراکز درمانی را در شرایط بحرانی و ناآرامیهای اجتماعی تضمین کرد؟ پرسشی که پاسخ به آن برای همه نظامهای حکمرانی مهم است.
تحلیل ساختار فیزیکی و آسیبپذیری بیمارستانهای شهری
موقعیت جغرافیایی بیمارستان سینا، نمونهای بارز از یک چالش شهری بزرگ است. این بیمارستان تاریخی در بافت متراکم و قدیمی تهران قرار گرفته و از چندین جهت به معابر و کوچههای عمومی متصل است. نبود دیوار بلند و حایل و وجود نردههای فلزی (احتمالاً به دلایل امنیتی، نوری یا دسترسی) باعث شده این مرکز درمانی به فضای باز شهری "نفوذپذیر" باشد. این نفوذپذیری، در شرایط عادی ممکن است مزیت دسترسی آسان محسوب شود، اما در شرایط بحرانی و ناآرامی، بزرگترین نقطه ضعف است. هرگونه درگیری، استفاده از گاز یا حتی صداهای بلند در خیابانهای اطراف به سرعت به داخل محوطه سرایت میکند. این موضوع، لزوم بازنگری در طراحی امنیت پیرامونی بیمارستانهای واقع در بافتهای حساس شهری را مطرح میسازد. آیا میتوان با تمهیدات معماری و ایمنی بدون مخدوش کردن کارکرد بیمارستان، حریم امن تری برای آن تعریف کرد؟
بررسی مفهوم "ناخواسته" در روایت رسمی و ادراک عمومی
واژه "ناخواسته" که دانشگاه علوم پزشکی تهران به کار برده، کلیدواژه اصلی این روایت است. از منظر مدیریتی و حقوقی، این واژه تلاش دارد بین "اقدام عمدی علیه بیمارستان" و "پیامد جانبی یک عملیات در مجاورت آن" تمایز قائل شود. این تمایز، از نظر مسئولیت حقوقی و سیاسی میتواند بسیار مهم باشد. با این حال، از منظر ادراک عمومی و کادر درمان، ورود گاز به محوطه بیمارستان—خواه عمدی یا غیرعمد—یک "واقعیت خطرناک و غیرقابل قبول" است. تفاوت روایت رسمی و تجربه زیسته در اینجاست: برای مسئولان، تأکید بر قصد و نیت است، اما برای پزشک، پرستار یا بیمار حاضر در صحنه، نتیجه نهایی و تأثیر فیزیکی گاز مهم است. این شکاف ادراکی میتواند به بیاعتمادی دامن بزند، مگر اینکه اقدامات جبرانی و پیشگیرانه محکمی برای آینده انجام شود.
مسئولیتپذیری همگانی و خطاب دوگانه اطلاعیه
نکته قابل تأمل در اطلاعیه، خطاب دوگانه و مسئولیتپذیری مشترکی است که مطرح میکند. از یک سو، از "نیروهای انتظامی" خواسته شده که از شکلگیری تجمع یا اقدام تنشزا در اطراف بیمارستان جلوگیری کنند که به معنای لزوم اتخاذ تاکتیکهایی است که مراکز درمانی را در معرض تهدید قرار ندهد. از سوی دیگر، این درخواست متوجه "معترضان" نیز شده است. این رویکرد، سعی دارد بیمارستان را به عنوان یک "منطقه بیطرف" و فرافکنی معرفی کند که تمام گروهها در قبال امنیت آن مسئولند. این موضع، اگرچه از نظر اخلاقی و حرفهای کاملاً درست است، اما در عمل و در جریان یک درگیری خیابانی پرشور، کنترل حرکت جمعیت یا مسیر اثر گاز اشکآور میتواند بسیار دشوار باشد. این بیانیه در واقع یک "تذکر اصولی" است، اما تضمین عملی آن نیازمند پروتکلهای مشخص هماهنگی بین نهادهای امنیتی و دانشگاههای علوم پزشکی است.
تبعات ورود گاز اشکآور به محیط بیمارستان و نقض حریم درمان
ورود گاز اشکآور به حریم یک بیمارستان، صرفاً یک مزاحمت فیزیکی نیست، بلکه نقض چند اصل بنیادین است: اول، اصل امنیت بیماران که بسیاری از آنها در شرایط حساس و با سیستم تنفسی آسیبپذیر بستری هستند. گاز میتواند وضعیت آنها را بحرانی کند. دوم، اصل حرمت و آرامش محیط درمان که برای بهبودی بیماران ضروری است. سوم، اصل ایمنی کادر درمان که باید در محیطی امن به وظایف حیاتی خود بپردازند. چهارم، اصل بیطرفی و مصونیت مراکز درمانی در حقوق بینالملل بشردوستانه که اگرچه عمدتاً در مورد جنگها مطرح است، اما در درگیریهای داخلی نیز یک استاندارد اخلاقی جهانی محسوب میشود. این اتفاق، صرف نظر از نیت، این اصول را خدشهدار کرده و میتواند به عنوان یک "خط قرمز" در مدیریت بحرانهای شهری ثبت شود.
چالش مدیریت بحران و ارائه روایت واحد در فضای به هم پیوسته
این رویداد، چالش بزرگتری را در مدیریت ارتباطات بحران نشان میدهد. زمانی که ویدئوهایی از یک حادثه در فضای مجازی پخش میشود، سرعت ارائه توضیح رسمی و قانعکننده بسیار مهم است. دانشگاه علوم پزشکی تهران با انتشار این اطلاعیه سعی کرده یک روایت رسمی و مبتنی بر "علت فنی و جغرافیایی" ارائه دهد تا شایعات درباره حمله عمدی را خنثی کند. موفقیت این روایت به اعتبار نهاد ارائهدهنده و پذیرش آن توسط افکار عمومی بستگی دارد. با این حال، در فضای قطبی شده، ممکن است این توضیح از سوی برخی کافی به نظر نرسد و خواسته شود اقدامات تنبیهی یا اصلاحی برای جلوگیری از تکرار مشخص شود. اینجا نقش نهادهای ناظر مستقل یا سازمانهای نظام پزشکی در بررسی موضوع و ارائه گزارش بیطرف میتواند به شفافیت و اعتمادسازی کمک کند. درس اصلی این است که در شهرهای به هم پیوسته امروز، هیچ حادثهای نمیتواند کاملاً مخفی بماند و مدیریت بحران نیازمند تفکر یکپارچه و در نظر گرفتن تمام مراکز حساس است.