آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ساعاتی پیش، زمین در یکی از مناطق جنوب غربی کشور بار دیگر به لرزه درآمد. لرزهای که ساکنان منطقه را برای لحظاتی دچار نگرانی کرد. بر اساس گزارش مراجع رسمی، زمینلرزهای به بزرگی ۴.۳ درجه در مقیاس ریشتر، منطقهای در مرز دو استان خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد را لرزاند. کانون این زمینلرزه، در حوالی شهر صیدون از توابع استان خوزستان گزارش شده است. صیدون شهری است در نزدیکی کوههای زاگرس که پیش از این نیز شاهد لرزشهای زمین بوده است. خوشبختانه به دنبال این رویداد، تاکنون هیچ گزارشی مبنی بر آسیب به جان یا مال مردم از سوی مقامات محلی یا مراجع امدادی اعلام نشده است. این خبر میتواند برای ساکنان منطقه و خانوادههای آنان آرامشبخش باشد. زمینلرزههای با این بزرگی، اگرچه معمولاً خسارت عمده ساختوسازی ایجاد نمیکنند، اما همواره یادآور خطر همیشگی زلزله در کشور ما هستند. ایران روی کمربند زلزلهخیز آلپ-هیمالیا قرار دارد و بسیاری از مناطق آن مستعد زمینلرزه هستند.
لرزشهای متوسط مانند این زمینلرزه، فرصتی هستند برای آزمایش آمادگی سیستمهای هشدار سریع (در صورت وجود)، پاسخدهی نهادهای امدادی و همچنین مرور آمادگی شخصی خانوادهها در برابر زلزلههای بزرگتر. ساکنان مناطق لرزهخیز همواره باید نکات ایمنی مانند پناهگیری مناسب، داشتن کوله نجات و برنامه خانوادگی برای پس از زلزله را به یاد داشته باشند. این آمادگی میتواند جان بسیاری را در لحظات بحرانی نجات دهد. این زمینلرزه بار دیگر به مسئولان و مردم یادآوری میکند که احترام به حریم گسلها، رعایت اصول ساختمانی و مقاومسازی بناهای قدیمی چقدر حیاتی است. سرمایهگذاری در این حوزه، در واقع سرمایهگذاری برای حفظ جان انسانهاست.
موقعیت زمینشناسی و لرزهخیزی منطقه صیدون
شهر صیدون در استان خوزستان و در دامنههای جنوب غربی رشتهکوه زاگرس واقع شده است. این منطقه به دلیل قرارگیری بر روی کمربند چینخورده-رانشی زاگرس، از نواحی فعال لرزهخیز کشور محسوب میشود. رشتهکوه زاگرس در نتیجه برخورد صفحه عربی با صفحه اوراسیا شکل گرفته و تحت فشار دائمی است. این فشار موجب تجمع انرژی در گسلهای متعدد منطقه میشود که گهگاه با رهاسازی انرژی به صورت زمینلرزههای کوچک تا متوسط (و گاهی بزرگ) خود را نشان میدهد. زمینلرزه ۴.۳ ریشتری امروز نیز به احتمال زیاد ناشی از جنبش یکی از همین گسلهای فرعی یا ثانویه در عمق نسبتاً کم زمین است. این لرزشهای مکرر، نشانهای از فعال بودن پوسته زمین در این ناحیه است و مطالعات دقیق بر روی آنها میتواند به درک بهتر الگوی لرزهخیزی منطقه کمک کند.
تحلیل بزرگی و عمق زمینلرزه و پیامدهای احتمالی آن
بزرگی ۴.۳ ریشتر برای یک زمینلرزه در مقیاس جهانی، در دسته زمینلرزههای «خفیف» تا «ملایم» طبقهبندی میشود. این گونه زمینلرزهها معمولاً توسط افراد در نزدیکی مرکز احساس میشوند، اما به ندرت باعث خسارتهای عمده میگردند. با این حال، تأثیر واقعی یک زمینلرزه تنها به بزرگی آن بستگی ندارد، بلکه عمق کانونی آن نیز عامل بسیار مهمی است. زمینلرزههای کمعمق (مثلاً کمتر از ۱۰ کیلومتر) حتی با بزرگی متوسط میتوانند در سطح زمین لرزش شدیدتری ایجاد کنند. اگر گزارش دقیقی از عمق این زمینلرزه موجود باشد، میتوان تحلیل دقیقتری ارائه داد. خوشبختانه با توجه به عدم گزارش خسارت، به نظر میرسد این زمینلرزه یا در عمق مناسبی رخ داده و یا سازههای منطقه تابآوری قابل قبولی در برابر این سطح از لرزش داشتهاند.
اهمیت سیستمهای رصد و هشدار سریع در مناطق مرزی
وقوع زمینلرزه در مناطق مرزی استانها، اهمیت هماهنگی و یکپارچگی دادههای شبکههای لرزهنگاری را پررنگ میکند. ایستگاههای لرزهنگاری باید به گونهای گسترده و با تراکم مناسب در چنین مناطقی مستقر باشند تا بتوانند محل دقیق کانون، عمق و سایر پارامترهای زمینلرزه را با دقت و سرعت بالا تعیین کنند. این اطلاعات بلافاصله پس از رویداد، برای مدیران بحران دو استان مجاور حیاتی است تا بتوانند ارزیابی اولیه از مناطق احتمالی تحت تأثیر را انجام دهند. همچنین، اگر سیستم هشدار سریع پیشلرزه در منطقه وجود داشته باشد، حتی چند ثانیه هشدار میتواند به مردم برای پناهگیری کمک کند. این زمینلرزه فرصتی است برای ارزیابی عملکرد شبکههای رصدی در این منطقه مرزی و تقویت همکاری بیناستانی در حوزه مدیریت خطر زلزله.
بررسی آمادگی بافتهای شهری و روستایی منطقه
منطقه صیدون و روستاهای اطراف آن، عمدتاً بافتهای سنتی و روستایی دارند. اگرچه عدم گزارش خسارت خبر خوبی است، اما نباید باعث غفلت از ارزیابی آسیبپذیری این بافتها شود. ساختمانهای خشتی و گلی یا سازههای فاقد اسکلت مناسب، حتی در برابر زمینلرزههای متوسط نیز آسیبپذیر هستند. این زمینلرزه میتواند به عنوان یک «هشدار طبیعی» در نظر گرفته شود تا مسئولان محلی و استانی، برنامهای برای شناسایی و مقاومسازی بناهای آسیبپذیر، به ویژه اماکن عمومی مانند مدارس و مراکز بهداشتی، تدوین و اجرا کنند. آموزش مردم محلی درباره نحوه ساختوساز ایمن و نیز اقدامات هنگام زلزله (پناهگیری و خروج) میتواند تأثیر به سزایی در کاهش تلفات احتمالی در آینده داشته باشد.
نقش زمینلرزههای کوچک در کاهش خطر زمینلرزههای بزرگ (نظریه ریلاکس)
بر اساس یک نظریه رایج در لرزهشناسی، رخداد زمینلرزههای کوچک و متعدد میتواند به صورت پیوسته بخشی از انرژی انباشته شده در گسلها را آزاد کند و از انباشتن انرژی برای ایجاد یک زمینلرزه بزرگتر جلوگیری نماید. به این فرآیند «ریلاکس» (تخلیه تدریجی تنش) گفته میشود. البته این نظریه به صورت مطلق صادق نیست و زمینلرزههای بزرگ همچنان میتوانند پس از دورهای از لرزههای کوچک رخ دهند. با این حال، مانیتورینگ و تحلیل دقیق این لرزههای کوچک مانند زمینلرزه امروز صیدون، به دانشمندان کمک میکند تا الگوی رفتاری گسلهای منطقه را بهتر درک کنند و برآورد بهتری از خطر زمینلرزههای آتی داشته باشند. این دادههای کوچک، قطعات پازلی هستند که تصویر بزرگتر خطر لرزهخیزی منطقه را میسازند.