آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
سیاست جدید کالابرگ الکترونیکی وارد مرحله اجرایی شده و دامنه مشمولان آن به طور قابل توجهی گسترش یافته است. این بار نه تنها دریافتکنندگان یارانه نقدی، بلکه افرادی که پیش از این از این حمایت محروم بودند نیز میتوانند از آن بهرهمند شوند. دولت با هدف حفظ قدرت خرید مردم در شرایط اقتصادی کنونی، اعتباری معادل یک میلیون تومان به ازای هر فرد در ماه را به صورت الکترونیکی اختصاص داده است. این اعتبار برای چهار ماه (دی تا فروردین) به صورت یکجا واریز شده است. اما نکته جالب و جدید، ارائه دو شیوه مختلف خرید برای مردم است. شیوههایی که انعطاف بیشتری به خانوارها میدهد تا بر اساس اولویتهای خود تصمیم بگیرند.
- در شیوه اول، میتوانید کل اعتبار یک میلیون تومانی ماهانه خود را صرف خرید کالاهای اساسی با قیمتهای روز بازار کنید. این یعنی آزادی عمل بیشتر برای انتخاب نوع و مقدار کالا.
- در شیوه دوم، میتوانید بخشی از کالاها را با قیمتهای قدیمی و سهمیه مشخص دریافت کنید و باقی اعتبار را برای سایر کالاها هزینه نمایید. برای مثال، میتوانید روغن را با قیمت قدیمی ۸۰ هزار تومان خریداری کنید.
برای افرادی که تاکنون یارانه نقدی دریافت نمیکردهاند، مسیر ثبتنام از طریق سامانه حمایت به نشانی hemayat.sfara.ir فراهم شده است. این فرآیند کاملاً غیرحضوری و با احراز هویت توسط شماره تلفن همراه انجام میشود. ثبتنام در این سامانه تنها چند دقیقه زمان میبرد اما دریافت کد پیگیری نهایی، کلید پیگیریهای آتی شما خواهد بود. این گزارش، راهنمای گامبهگام و تصویری این فرآیند را ارائه میدهد. با توجه به شروع توزیع کالابرگ از فردا (۱۷ دی) برای یارانهبگیران، زمان ثبتنام برای یارانهنگیران نیز از شنبه آغاز میشود. آشنایی با مراحل ثبتنام میتواند از سردرگمی احتمالی بکاهد.
نوآوری در طراحی دوگانه خرید و افزایش آزادی عمل مصرفکننده
طرح ارائه دو گزینه خرید («قیمت روز» و «قیمت سابق با سهمیه») یک نوآوری مهم در طراحی یارانههای غیرنقدی است. این طراحی، به رسمیت شناختن ترجیحات متفاوت خانوارها و شرایط اقتصادی آنان است. خانوارهایی که به کالایی خاص (مانند روغن) وابستگی بیشتری دارند، میتوانند با انتخاب گزینه دوم، بخشی از سبد خود را در برابر افزایش قیمت مصون نگه دارند. از طرف دیگر، خانوارهایی که به انعطاف در انتخاب و خرید انواع کالا نیاز دارند، گزینه اول را انتخاب میکنند. این مدل، از یکنواختی و تحمیل سبد ثابت جلوگیری میکند و قدرت انتخاب را به مصرفکننده میدهد. موفقیت این بخش، به شفافیت و سادگی عملیات انتخاب در نقطه فروش (پوز فروشگاهی) و آگاهی کامل مردم از مزایا و معایب هر روش بستگی دارد.
تحلیل فنی سامانه «حمایت» و چالشهای دسترسی
سامانه hemayat.sfara.ir به عنوان دروازه ورود جدید برای میلیونها ایرانی که قبلاً در شبکه یارانهای حضور نداشتهاند، یک آزمون بزرگ برای زیرساختهای دیجیتال دولت است. فرآیند احراز هویت با شماره تلفن همراه و کد یکبار مصرف، اگرچه ساده به نظر میرسد، اما مستلزم ثبتبودن شماره به نام سرپرست خانوار در سیستمهای احراز هویت ملی است. مشکل ممکن است برای افرادی که شماره آنان به نام دیگری است یا از شماره مجازی استفاده میکنند ایجاد شود. همچنین، توان سرورها در مواجهه با هجوم میلیونی متقاضیان از شنبه، نیازمند تست فشار قبلی و پشتیبانی فنی قوی است. نمایش واضح وضعیت «یارانهنگیر» و فعال بودن گزینه «ثبت درخواست بررسی» نیز باید بدون خطا باشد تا از سردرگمی کاربران کاسته شود.
اهمیت «کد پیگیری» و شفافیت در فرآیند اداری
صدور «کد پیگیری» در پایان فرآیند ثبتنام، گام مثبتی به سوی شفافسازی و ایجاد حق پیگیری برای شهروندان است. این کد باید در یک سامانه پیگیری مستقل قابل استعلام باشد تا فرد بداند درخواستش در چه مرحلهای است (در دست بررسی، تأیید شده، رد شده و دلایل آن). بدون چنین سیستمی، کد پیگیری صرفاً یک عدد بیمعنا خواهد بود و به ایجاد صفهای جدید برای پیگیری تلفنی یا حضوری منجر میشود. تجربه موفق چنین مکانیزمهایی در سایر خدمات الکترونیک دولت (مانند درخواست گذرنامه) نشان میدهد که شفافیت، بزرگترین کاهشدهنده مراجعات حضوری و شکایات است. انتظار میرود وزارت تعاون، سامانه پیگیری وضعیت درخواستها را همزمان با شروع ثبتنام راهاندازی کند.
تأثیر دو روش خرید بر بازار و کنترل تورم
این دوگانگی در روش خرید، میتواند تأثیرات جالبی بر بازار داشته باشد. روش خرید با «قیمت سابق و سهمیه»، در واقع یک «قیمت گذاری دوگانه» ایجاد میکند. این امر ممکن است انگیزه برای بازار سیاه و خرید و فروش سهمیهها را ایجاد کند، مگر اینکه کنترل و نظارت دقیقی بر فروش و تخصیص سهمیهها وجود داشته باشد. از طرف دیگر، روش «قیمت روز» میتواند تقاضای موثر برای کالاها را افزایش داده و اگر با عرضه کافی همراه نباشد، به افزایش بیشتر قیمتها دامن بزند. نقش وزارت صمت و تعاون در مدیریت همزمان این دو بازار موازی (بازار کالاهای سهمیهای با قیمت ثابت و بازار کالاهای آزاد با قیمت روز) بسیار پیچیده و حیاتی است. موفقیت در این زمینه میتواند الگویی برای سایر کالاهای اساسی شود.
الزامات اطلاعرسانی و آموزش همگانی
پیچیدگی نسبی این طرح (با دو گزینه خرید و ثبتنام برای گروه جدید) نیازمند یک کمپین اطلاعرسانی گسترده و همهجانبه است. بسیاری از افراد، به ویژه در مناطق محروم و سالمندان، ممکن است با مفهوم «دو روش خرید» یا شیوه ثبتنام اینترنتی آشنا نباشند. استفاده از تمامی ظرفیتهای رسانه ملی، رادیو، روزنامههای محلی، ائمه جماعات، پایگاههای سلامت و خانههای بهداشت برای توضیح ساده و شفاف طرح ضروری است. ایجاد خطوط تلفنی پاسخگو با آموزشدیدههای مسلط به جزئیات فنی طرح نیز میتواند از بار مراجعات حضوری بکاهد. بدون آموزش گسترده، ممکن است بخش بزرگی از جامعه هدف از مزایای کامل طرح محروم بمانند یا دچار سردرگمی در استفاده از اعتبار خود شوند.