تجمع و تعطیلی بازار در مشهد؛ اعتراض کسبه به گرانی و وضعیت معیشت

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

شهر مشهد، به عنوان یکی از کلان‌شهرهای مهم و قلب اقتصادی شرق کشور، امروز شاهد صحنه‌هایی از اعتراض و نارضایتی بود. صحنه‌هایی که ریشه در مشکلاتی دارد که این روزها گریبان‌گیر بسیاری از کسبه و خانواده‌های ایرانی شده است. بر اساس گزارش‌های میدانی، امروز نقاط مختلف این شهر شاهد تجمع‌های پراکنده و تعطیلی داوطلبانه برخی مغازه‌ها بود. اعتراضی که از دل بازار و خیابان‌های مرکزی شهر برخاسته است. شامگاه دیروز (۱۶ دی) خیابان احمدآباد مشهد شاهد تجمع شماری از معترضان بود. این تجمع به ایجاد ترافیک مقطعی در این محور پرتردد منجر شد. همزمان با این تحولات، حضور نیروهای انتظامی در سطح خیابان و اطراف ایستگاه متروی طالقانی گزارش شد. با این حال، بر اساس مشاهده خبرنگاران، این حضور بیشتر جنبه نظارتی و کنترل اوضاع را داشت.

در فاصله ظهر تا عصر امروز، کانون اعتراضات به خیابان ۱۷ شهریور و بازار رضا کشیده شد. کسبه و معترضان در این نقاط نیز با تعطیلی مغازه‌های خود، صدای اعتراضشان را بلند کردند. پلاکاردها و شعارهای نوشته‌شده توسط معترضان، گویای عمق نارضایتی آنان است. شعارهایی مانند «گرانی حق ما نیست» به وضوح نشان می‌دهد که خواست اصلی معترضان، اعتراض به وضعیت معیشتی و افزایش سرسام‌آور هزینه‌هاست. امشب نیز گزارش‌هایی از پیوستن کسبه خیابان مدرس مشهد به این حرکت اعتراضی دریافت شده است. آنان نیز با بستن در مغازه‌های خود، به جمع معترضان پیوستند. نکته قابل توجه در این تجمع‌ها، حضور جوانان و نوجوانان در کنار کسبه است. این موضوع نشان می‌دهد دامنه نگرانی‌ها از مسائل اقتصادی فراتر رفته و نسل جوان را نیز به طور مستقیم درگیر کرده است.

جغرافیای اعتراض و نمادین بودن مکان‌ها در مشهد

انتخاب مکان‌هایی مانند «بازار رضا»، «خیابان ۱۷ شهریور» و «خیابان مدرس» برای اعتراض، بسیار معنادار است. این مناطق، قلب تجاری، تاریخی و مذهبی مشهد محسوب می‌شوند. بازار رضا، نه تنها یک مرکز اقتصادی، بلکه دارای هویت مذهبی و اجتماعی عمیقی است. اعتراض در چنین مکانی، علاوه بر پیام اقتصادی، می‌تواند بار معنایی و نمادین خاصی داشته باشد. خیابان ۱۷ شهریور و مدرس نیز از محورهای اصلی کسب و کار و گذرگاه‌های حیاتی شهر هستند. تعطیلی و تجمع در این نقاط، حداکثر تاثیر دیداری و اقتصادی را دارد و نشان می‌دهد معترضان به دنبال رساندن صدای خود به گوش عموم و مسئولان هستند. این جغرافیای اعتراض، خبر از گستردگی نارضایتی در لایه‌های مختلف جامعه شهری مشهد می‌دهد.

ترکیب جمعیتی معترضان؛ از کسبه تا جوانان

گزارش از حضور دو گروه اصلی در اعتراضات حکایت دارد: کسبه و بازاریان و جوانان و نوجوانان. حضور کسبه، نشان‌دهنده فشار مستقیم اقتصادی بر بدنه تولید و توزیع خرد است. این قشر مستقیماً با افزایش هزینه‌های تولید، کرایه، مواد اولیه و از سوی دیگر با کاهش قدرت خرید مردم مواجهند. حضور جوانان و نوجوانان اما، بعد دیگری به ماجرا می‌افزاید. این گروه ممکن است فرزندان همان کسبه، دانشجویان یا جوانان جویای کار باشند که آینده‌ای مبهم و پر از نگرانی را پیش رو می‌بینند. ترکیب این دو گروه، نشان می‌دهد اعتراض تنها به «امروز» معطوف نیست، بلکه نگرانی از «فردایی» است که در آن فرصت‌های شغلی و اقتصادی برای نسل جدید در حال محو شدن است. این اتحاد نگرانی‌ها، می‌تواند به پایداری و گسترش بیشتر اعتراضات دامن بزند.

تحلیل شعارها و خواسته‌های اصلی

شعار اصلی گزارش‌شده، «گرانی حق ما نیست» است. این شعار کوتاه اما عمیق، چند لایه دارد.

1. در سطح اول، اعتراض به تورم و افزایش قیمت‌هاست.
2. در لایه دوم، این شعار یک ادعای حق محسوب می‌شود؛ یعنی مردم زندگی با قیمت‌های معقول را نه لطف دولت، که حق مسلم خود می‌دانند.
3. در لایه سوم، نوعی احساس بی‌عدالتی و زیر پا گذاشته شدن این حق را منتقل می‌کند.

تمرکز بر «گرانی» به جای شعارهای سیاسی کلان، نشان می‌دهد خاستگاه اعتراض، مسائل معیشتی ملموس و روزمره است. این امر، هم می‌تواند باعث همدلی بخش‌های وسیع‌تری از جامعه شود و هم کنترل و مدیریت آن را برای حاکمیت پیچیده‌تر کند، زیرا پاسخ به آن نیازمند اقدامات اقتصادی واقعی و فوری است، نه صرفاً برخورد امنیتی.

واکنش نهادهای نظارتی و رویکرد اقتضایی نیروهای انتظامی

گزارش حاکی از «حضور نظارتی» نیروهای انتظامی بدون درگیری یا برخورد خشن است. این رویکرد ممکن است ناشی از چند عامل باشد:

1. اول، ماهیت اقتصادی و غیرسیاسی ظاهری اعتراضات که فوریت امنیتی کمتری دارد.
2. دوم، تجربه گذشته از برخورد با اعتراضات مشابه که نشان داده مدیریت غیرخشونت‌آمیز می‌تواند از تشدید بحران جلوگیری کند.
3. سوم، دستورالعمل‌های جدید برای برخورد با تجمعات اعتراضی معیشتی.

این رویکرد اگر ادامه یابد، می‌تواند فضایی برای بیان نارضایتی بدون تبدیل شدن به خشونت فراهم کند. با این حال، خطر اصلی این است که اگر خواسته‌های اقتصادی پاسخ داده نشود، این تجمعات می‌تواند به تدریج گسترده‌تر و رادیکال‌تر شده و کنترل آن سخت‌تر شود. بنابراین، این فرصت برای دستگاه‌های اجرایی و تقنینی است تا به جای تمرکز صرف بر کنترل صحنه، به ریشه‌یابی و ارائه راه حل بپردازند.

آینده اعتراضات و پیامدهای احتمالی برای اقتصاد شهری و منطقه‌ای

اگر روند کنونی گرانی و فشار معیشتی ادامه یابد، احتمال گسترش این اعتراضات به چند شکل وجود دارد:

• اول، گسترش جغرافیایی به سایر محلات مشهد و شهرهای بزرگ دیگر استان خراسان رضوی.
• دوم، گسترش زمانی و تبدیل شدن به اعتصابات سراسری چندروزه در بخش‌های خاص.
• سوم، تغییر ماهیت از اعتراضات مسالمت‌آمیز به درگیری‌های پرتنش‌تر در صورت مواجهه با پاسخ نامناسب.

پیامد مستقیم این اعتراضات برای اقتصاد شهری، کاهش بیشتر اعتماد و رکود در بازارهای محلی است. مردم و کسبه با نگرانی از آینده، از سرمایه‌گذاری و خریدهای غیرضروری اجتناب می‌کنند. برای منطقه، مشهد به عنوان قطب مذهبی و گردشگری، نیازمند ثبات است. تنش‌های اجتماعی می‌تواند بر صنعت گردشگری و زیارت که منبع درآمد بسیاری است، اثر منفی بگذارد. کلید حل این چرخه معیوب، در گرو ارائه یک برنامه اقتصادی قابل اعتماد و فوری برای کنترل تورم و حمایت از تولید و اشتغال خرد است.