آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پانزده سال پس از زمینلرزه و سونامی ویرانگر فوکوشیما که منجر به تعطیلی گسترده نیروگاههای هستهای در ژاپن شد، این کشور بار دیگر به یکی از نمادهای قدرتمند صنعت اتمی خود بازگشته است. بزرگترین نیروگاه هستهای جهان، «کاشیوازاکی-کاریوا» که به مدت یک و نیم دهه خاموش بود، با روشن شدن راکتور شماره ۶ آن، بار دیگر زمزمه انرژی اتمی را در گوش صنعت ژاپن طنینانداز کرد. این تصمیم تاریخی، نتیجه سالها ارزیابی مجدد، ارتقای ایمنی و فشار فزاینده نیاز به انرژی پایدار است. ژاپن که روزی پس از فاجعه فوکوشیما به دنبال حذف تدریجی انرژی هستهای بود، اکنون در مسیری متفاوت گام برمیدارد.
شرکت برق توکیو (TEPCO)، همان شرکتی که مسئولیت فاجعه فوکوشیما را بر عهده داشت، این بار با سرمایهگذاری سنگین روی استانداردهای ایمنی جدید، تلاش کرده است اعتماد از دست رفته عمومی و دولتی را بازگرداند. بازگشایی این نیروگاه غولپیکر، تنها یک راهبرد اقتصادی نیست، بلکه بخشی از استراتژی امنیت انرژی ژاپن برای مقابله با کمبود احتمالی برق در تابستانهای گرم و وابستگی به واردات سوختهای فسیلی است. صنایع ژاپن که پس از فاجعه فوکوشیما با هزینههای سرسامآور انرژی و بیثباتی در تأمین برق مواجه بودند، اکنون امیدوارند که بازگشت انرژی هستهای، ثبات و رقابتپذیری را به اقتصاد این کشور بازگرداند.
با این حال، این تصمیم با نگرانیهایی نیز همراه است. بسیاری از شهروندان ژاپنی که خاطره تلخ فوکوشیما را فراموش نکردهاند، نسبت به ایمنی راکتورهای بازگشایی شده تردید دارند و آن را آزمونی خطرناک میدانند. بازگشت ژاپن به انرژی هستهای، نه تنها تحولی در سیاست انرژی این کشور، بلکه پیامی به جهان است: حتی پس از یک فاجعه بزرگ، میتوان با درسگیری و ارتقای استانداردها، دوباره از این فناوری پیچیده بهره برد، البته با احتیاطی صدچندان.
چرایی بازگشت: ترکیب ضرورت اقتصادی، امنیت انرژی و فشار اقلیمی
تصمیم ژاپن برای احیای بزرگترین نیروگاه هستهای خود، ریشه در یک مثلث بحران دارد.
- اول، وابستگی خطرناک به سوخت وارداتی: پس از تعطیلی نیروگاههای هستهای، ژاپن مجبور به افزایش شدید واردات گاز طبیعی مایع (LNG) و زغالسنگ شد که هم هزینههای انرژی را افزایش داد و هم امنیت تأمین را در برابر نوسانات ژئوپلیتیک شکننده کرد.
- دوم، اهداف اقلیمی: ژاپن متعهد به کاهش انتشار کربن است. انرژی هستهای، با وجود مخاطراتش، یک منبع کمکربن پایه (baseload) محسوب میشود که میتواند جایگزین سوختهای فسیلی شود.
- سوم، فشار صنایع و تابستانهای داغ: صنایع انرژیبر ژاپن از هزینههای بالا رنج میبردند و پیشبینی میشود با تغییرات اقلیمی، تقاضای برق برای خنککنندهها در تابستان به اوج جدیدی برسد. هستهای، راه حلی برای این سه چالش به نظر میرسید.
مسیر پرچالش بازگشت: از فاجعه تا اعتمادسازی مجدد
فرآیند بازگشایی «کاشیوازاکی-کاریوا» یک شبه رخ نداده است. این مسیر شامل مراحل سختی بوده است:
-
الف) ارتقای ایمنی فیزیکی
ساخت دیوارهای ضد سونامی بلندتر، ایجاد سیستمهای خنککننده اضطراری در ارتفاعات بالاتر، مقاومسازی در برابر زمینلرزههای قویتر.
-
ب) بازنگری نظارتی
ایجاد یک ناظر مستقل هستهای (سازمان نظارت هستهای ژاپن) برای جایگزینی نظارت نزدیک گذشته.
-
ج) جلب رضایت محلی
یکی از دشوارترین مراحل، کسب موافقت شهرداریها و استانهای میزبان نیروگاه بود که پس از سالها مذاکره و قول حمایت اقتصادی و تضمین ایمنی حاصل شد.
-
د) مدیریت افکار عمومی
اگرچه نظرسنجیها نشان میدهد هنوز بخش قابل توجهی از مردم ژاپن مخالف انرژی هستهای هستند، اما دولت و صنعت با تاکید بر ضرورت ملی و ایمنی جدید، تلاش کردهاند مخالفتها را مدیریت کنند.
نیروگاه «کاشیوازاکی-کاریوا»: غولی با ظرفیت و اهمیت استراتژیک
این نیروگاه حتی در مقیاس جهانی یک غول است. با ۷ راکتور آب جوش (BWR) و ظرفیت ناخالص حدود ۸۰۰۰ مگاوات، بزرگترین نیروگاه هستهای جهان از نظر ظرفیت تولید برق است. موقعیت آن در استان نیگاتا، نزدیک به دریای ژاپن، دسترسی به آب خنککننده را فراهم میکند. راهاندازی مجدد تدریجی راکتورهای آن (از شماره ۶ و ۷ شروع شده) میتواند درصد هستهای در سبد انرژی ژاپن را به طور چشمگیری افزایش دهد. این نیروگاه نه تنها نماد فنی، بلکه نماد سیاسی اراده ژاپن برای بازپسگیری کنترل بر سرنوشت انرژی خود است.
درسهای فوکوشیما: چه چیزهایی تغییر کرده است؟
فاجعه ۲۰۱۱ یک نقطه عطف بود. بازگشایی نیروگاه جدید، همراه با درسهایی است که از آن فاجعه گرفته شده:
الف) فرهنگ ایمنی
تغییر از یک فرهنگ اطمینان بیش از حد و رابطه نزدیک با ناظر، به فرهنگ شک و پرسشگری مداوم.
ب) آمادگی برای غیرممکن
طراحی بر اساس پیشبینی بدترین سناریوهای ممکن (مثل زمینلرزه و سونامی همزمان).
ج) شفافیت و ارتباطات
تعهد به ارائه اطلاعات سریع و شفاف در صورت بروز هرگونه حادثه، حتی جزئی.
د) برنامهریزی تخلیه
داشتن برنامههای دقیق و تمرینشده برای تخلیه جمعیت در شعاع وسیعتری از نیروگاه. با این حال، منتقدان میگویند هیچ سیستم ایمنیای نمیتواند کاملاً «غیرقابل نفوذ» باشد و خطر ذاتی این فناوری باقی است.
آینده انرژی ژاپن و پیام جهانی این بازگشت
بازگشت غول هستهای ژاپن چند پیام کلیدی دارد:
- اول برای ژاپن: نشان میدهد انرژی هستهای بخشی جداییناپذیر از ترکیب انرژی این کشور در دهههای آینده خواهد بود، در کنار انرژیهای تجدیدپذیر در حال گسترش.
- دوم برای جهان: کشورهایی که در حال تردید درباره آینده انرژی هستهای خود هستند (مانند آلمان که در حال خروج است، یا کشورهایی که در حال ساخت نیروگاهند)، این اقدام را به دقت رصد خواهند کرد. موفقیت یا شکست ژاپن میتواند بر تصمیمات جهانی تأثیر بگذارد.
- سوم برای صنعت هستهای: یک پیروزی روانی مهم است و نشان میدهد که حتی پس از یک فاجعه بزرگ، با شفافیت، سرمایهگذاری و اراده سیاسی میتوان اعتماد را بازسازی کرد. با این حال، سایه فوکوشیما همیشه بر فراز این صنعت در ژاپن خواهد بود و کوچکترین حادثه میتواند دوباره کل معادله را برهم زند.