مسدود شدن دید ماهواره‌ای نطنز و اصفهان با ساخت سقف در تاسیسات هسته‌ای

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

در میانه تنش‌های فزاینده بین ایران و غرب بر سر برنامه اتمی، یک خبرگزاری بین‌المللی ادعایی جدید را درباره فعالیت‌های مرموز ایران در سایت‌های هسته‌ای مطرح کرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی مدعی شده که ایران با ساخت سقف‌هایی جدید بر فراز بخش‌هایی از تأسیسات هسته‌ای نطنز و اصفهان، مانع از مشاهده هوایی و ماهواره‌ای این مناطق شده است. این سایت‌ها در تیرماه ۱۴۰۴ هدف حملاتی نسبت داده شده به اسرائیل قرار گرفته بودند. بر اساس ادعای این گزارش، این سازه‌های پوششی، مهم‌ترین فعالیت انجام‌شده در این سایت‌ها از زمان حملات ماه ژوئن (تیر ۱۴۰۴) تاکنون محسوب می‌شوند. هدف از این اقدام، به گفته آسوشیتدپرس، مخفی‌کردن آنچه در سطح زمین در حال رخ دادن است از دید سنجش از دور و ماهواره‌های جاسوسی می‌باشد. تصاویر ماهواره‌ای مورد استناد این خبرگزاری ظاهراً نشان می‌دهند که ایران عملیات پوشاندن بخش‌هایی از تأسیسات خود را که پیش از این در معرض دید بود، آغاز کرده است. این اقدام می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای بازسازی، مقاوم‌سازی یا حتی گسترش فعالیت‌ها در این سایت‌های حساس باشد.ورودی مرکزی کاملاً مهر و موم شده است و ورودی جنوبی با خاک اضافی برای محافظت از ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده با غنای بالا «نزدیک به سطح تسلیحاتی» تقویت شد. مهندسان از بتن فوق مقاوم (UHPC) برای تقویت تونل‌های عمیق «بیش از ۱۰۰ متر» که از جنگ ۱۲ روزه در ژوئن ۲۰۲۵ جان سالم به در بردند، استفاده می‌کنند. یک سازه روی زمین برای سانتریفیوژها دوباره فعال شد. سایت «کوه کلنگ» در نزدیکی نطنز همچنان به گسترش مخفیانه خود ادامه می‌دهد، عمیق‌تر و بزرگتر از فردو!

گزارش آسوشیتدپرس در شرایطی منتشر می‌شود که مذاکرات احیای برجام در بن‌بست کامل قرار دارد و تنش‌های منطقه‌ای نیز در اوج خود است. این ادعا می‌تواند به عنوان گواهی بر ادامه فعالیت‌های هسته‌ای ایران خارج از چارچوب شفافیت بین‌المللی توسط منتقدان تعبیر شود. از سوی دیگر، مقامات ایرانی همواره بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای و حق ایران برای توسعه فناوری هسته‌ای تحت پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تأکید کرده‌اند. آن‌ها احتمالاً هرگونه اقدام حفاظتی یا بازسازی در تأسیسات آسیب‌دیده را واکنشی طبیعی به خرابکاری‌ها و حملات تروریستی می‌دانند. این گزارش بار دیگر توجه جامعه جهانی را به توانمندی‌های نظارتی سازمان‌های اطلاعاتی و رسانه‌های غربی بر فعالیت‌های ایران جلب کرده است. انتشار چنین ادعاهایی پیش از این نیز مقدمه‌ای برای افزایش فشارهای تبلیغاتی یا حتی اقدامات عملی علیه ایران بوده است. این تحلیل، به واکاوی ادعای مطرح‌شده، انگیزه‌های احتمالی پشت آن، واکنش‌های پیش‌بینیشده طرفین و تأثیر این گزارش بر روندهای سیاسی و امنیتی منطقه می‌پردازد.

پوشش ماهواره‌ای به چه معناست و چرا مهم است؟

ساخت سقف یا پوشش بر فراز تأسیسات حساس، یک اقدام متداول در امنیت سایت‌های زیرساختی است. این پوشش‌ها می‌توانند اهداف متعددی داشته باشند: محافظت فیزیکی در برابر حمله هوایی (مثلاً در مقابل بمب‌های سقوط آزاد یا قطعات موشک)، مخفی‌کاری (Camouflage) برای فریب تصاویر ماهواره‌ای، یا ایجاد فضای کنترل‌شده برای فعالیت‌هایی که نیاز به محافظت از عوامل جوی دارند. از منظر نظارت بین‌المللی، مسدود کردن دید ماهواره‌ای یک اقدام چالش‌برانگیز تلقی می‌شود. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای نظارت بر تعهدات ایران، علاوه بر بازرسی حضوری، به تصاویر ماهواره‌ای تجاری نیز متکی است. اگرچه پادمان‌ها از طریق دستگاه‌های نظارتی درون‌سایتی (مانند دوربین‌ها و سنجش‌گرها) هم اعمال می‌شوند، اما کاهش شفافیت بصری خارجی می‌تواند نگرانی درباره فعالیت‌های پنهانی را افزایش دهد. با این حال، ایران تحت پروتکل الحاقی نیست که اجازه دسترسی گسترده و سرزده بازرسان را بدهد. بنابراین، اقدامات حفاظتی در سایت‌های غیرپادمانی (یا بخش‌هایی از سایت‌های پادمانی که تحت نظارت دوربین نیستند) می‌تواند در چارچوب حقوق حاکمیتی کشور صورت گیرد. کلید مسئله، میزان شفافیت ارائه‌شده به آژانس درباره فعالیت‌های درون این سازه‌های پوشیده است.

زمینه‌سازی سیاسی؛ چرا این ادعا اکنون مطرح می‌شود؟

انتشار این گزارش در زمان‌بندی خاصی صورت گرفته است:

1. اولاً، این ادعا همزمان با تشدید بن‌بست در مذاکرات هسته‌ای و افزایش تهدیدهای نظامی از سوی اسرائیل و ایالات متحده مطرح شده است. می‌تواند بخشی از یک کارزار فشار رسانه‌ای برای ترسیم تصویری از «ایرانی در حال پیشروی پنهانی» باشد تا مواضع طرف غربی در مذاکرات تقویت یا اقدام بعدی توجیه شود.
2. ثانیاً، ممکن است واکنشی به کاهش نسبی تنش‌های دیپلماتیک اخیر (مانند میانجی‌گری کشورهای منطقه) باشد. طرف‌های مخالف ایران ممکن است بخواهند با برجسته‌کردن «فعالیت‌های پنهانی»، فضای اعتمادسازی را تخریب کنند. ثالثاً، نزدیک شدن به مهلت‌های انتخاباتی در آمریکا نیز می‌تواند انگیزه‌ای برای دامن‌زدن به موضوع ایران و نشان دادن «سخت‌گیری» باشد. این گزارش از آسوشیتدپرس، یک خبرگزاری معتبر جهانی، منتشر شده که به اعتبار آن می‌افزاید. اما منبع تصاویر و تحلیل آن ناشناخته است (احتمالاً شرکت‌های خصوصی تحلیل تصاویر ماهواره‌ای یا نهادهای اطلاعاتی غربی). این امر امکان هدایت سیاسی پیام را فراهم می‌کند.

واکنش‌های احتمالی ایران؛ از تکذیب تا تشریح منطقی

واکنش رسمی ایران به چنین ادعاهایی معمولاً یکی از این مسیرها را دنبال می‌کند:

۱. تکذیب کلی و برچسب‌زنی: ممکن است این گزارش را «ادعایی بی‌اساس»، «جعل رسانه‌ای» یا «ادامه جنگ روانی دشمن» بنامد و هدف آن را تحت فشار قرار دادن ایران در آستانه مذاکرات بداند.

۲. تأیید ضمنی با تفسیر متفاوت: ممکن است اقدامات انجام‌شده را نه برای پنهان‌کاری، بلکه برای «بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده از اقدامات تروریستی اسرائیل»، «استحکام‌بندی دفاعی» یا «ایجاد سقف برای محافظت از تأسیسات در برابر عوامل جوی و گردوغبار» معرفی کند. این رویکرد، عمل را می‌پذیرد اما هدف آن را کاملاً مشروع و دفاعی جلوه می‌دهد.

۳. معطوف کردن بحث به نقض تعهدات طرف مقابل: دیپلماسی ایران ممکن است تمرکز را به «تخلف غرب از تعهدات برجامی و تحریم‌شکنی اسرائیل» معطوف کند و بگوید که ایران در چارچوب حقوق خود و در پاسخ به خصومت‌ها اقدام به حفاظت از زیرساخت‌هایش کرده است. همچنین ممکن است بر حق هر کشوری برای «تدابیر امنیتی در سایت‌های حساس» تأکید کند.

تأثیر بر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و نظارت بین‌المللی

این ادعا، مستقیماً کار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. انتظار می‌رود رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، یا سخنگوی آن‌ها درخواست «توضیح از ایران» کنند. آژانس احتمالاً از ایران می‌خواهد تا «دسترسی لازم برای تأیید ماهیت غیرانحرافی این فعالیت‌ها» را فراهم کند یا حداقل اطلاعاتی درباره آن ارائه دهد. اگر ایران به طور شفاف با آژانس همکاری نکند، آژانس ممکن است در گزارش بعدی خود «کمبود همکاری» یا «کاهش شفافیت» را گزارش دهد. این امر می‌تواند به ارائه قطعنامه دیگری در شورای حکام علیه ایران بینجامد. با این حال، ایران ممکن است با اجازه دادن به بازرسی از این بخش‌ها با توافق قبلی (نه دسترسی سرزده)، نگرانی‌ها را کاهش دهد، اما حقیقت فعالیت را آشکار نکند. نکته کلیدی این است که حتی با وجود سقف، دستگاه‌های نظارتی آژانس که درون سایت نصب شده‌اند (اگر در آن بخش‌ها وجود داشته باشد) باید به کار خود ادامه دهند. پوشش فیزیکی به خودی خود نقض پادمان نیست، مگر اینکه مانع عملکرد این دستگاه‌ها شود یا فعالیتی غیرپادمانی را پنهان کند که ایران موظف به اعلام آن بوده است.

سناریوهای آینده؛ از تشدید فشار تا مدیریت بحران

1. سناریوی اول (تشدید فشار تبلیغاتی و تحریمی)

   این گزارش می‌تواند بهانه‌ای برای ایالات متحده و متحدانش باشد تا تحریم‌های جدیدی وضع کنند یا قطعنامه‌ای تازه در شورای حکام آژانس یا حتی شورای امنیت (که بعید است) پیش ببرند. همچنین برای اسرائیل می‌تواند بهانه‌ای برای تهدید نظامی بیشتر یا حتی عملیات دیگری باشد.

2. سناریوی دوم (انفعال نسبی و روند روال)

   ممکن است جامعه بین‌المللی به این گزارش به عنوان یکی از موارد متعدد در روال معمول تنش با ایران نگاه کند و اقدام خاصی صورت نگیرد. دیپلماسی پشت پرده برای دریافت توضیح از ایران ادامه می‌یابد و موضوع به صورت یکی از چندین مورد اختلافی در پرونده هسته‌ای باقی می‌ماند.

3. سناریوی سوم (فرصتی برای دیالوگ)

   به ندرت، اما ممکن است این نگرانی‌های جدید، انگیزه‌ای برای ازسرگیری مذاکرات ایجاد کند تا طرفین در چارچوبی جدید به مسائل امنیتی و شفافیت متقابل بپردازند. ایران ممکن است از این موقعیت برای گرفتن تضمین علیه خرابکاری و حمله استفاده کند.

نتیجه‌گیری

ادعای آسوشیتدپرس، صرف نظر از درستی جزئیات فنی، بازتابی از فضای عمیق بی‌اعتمادی حاکم بر پرونده هسته‌ای ایران است. از یک سو، ایران حق دارد از تأسیسات خود در برابر حملات محافظت کند. از سوی دیگر، جامعه بین‌المللی حق دارد نگران فعالیت‌های پنهانی باشد. راه برون‌رفت از این دور باطل سوءظن، نه در جنگ رسانه‌ای، که در بازگشت به یک توافق جامع با مکانیزم‌های نظارتی قوی و تضمین‌های امنیتی متقابل است. تا آن زمان، انتشار چنین گزارش‌هایی تنها به عمق شکاف و خطر درگیری خواهد افزود.