آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
ماه بهمن برای خانوارهای ایرانی با تزریق قابل توجه منابع حمایتی همراه خواهد بود. دولت با اجرای همزمان پرداخت یارانه نقدی و فعالسازی مرحله دوم اعتبار کالابرگ، حجم گستردهای از کمکهای مالی را به حساب شهروندان واریز میکند. این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که تورم و فشار معیشتی همچنان از دغدغههای اصلی جامعه است. تلفیق دو ابزار یارانه نقدی و کالابرگ، نشاندهنده تلاش دولت برای پوشش دادن بخشی از هزینههای خانوارها از دو مسیر مستقیم و غیرمستقیم است. بر اساس برنامه زمانبندی اعلام شده، پرداخت مستمری مددجویان تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی در ۲۰ بهمن انجام خواهد شد. این گروه که معمولاً در آسیبپذیرترین دهکهای درآمدی قرار دارند، از اولین دریافتکنندگان کمکهای ماهانه هستند. همزمان، از ۱۵ بهمن توزیع مرحله دوم کالابرگ آغاز شده است. در این مرحله، ابتدا اعتبار یک میلیون تومانی برای خانوارهای دهکهای اول تا سوم درآمدی فعال شده است. سپس در ۲۰ بهمن، نوبت به فعالسازی اعتبار برای دهکهای چهارم تا هفتم میرسد.
پرداخت یارانه نقدی نیز به صورت پلکانی انجام میشود: دهکهای اول تا سوم در ۲۵ بهمن، و دهکهای چهارم تا نهم در ۳۰ بهمن یارانه نقدی خود را دریافت خواهند کرد. نکته قابل توجه همزمانی برخی پرداختهاست. به عنوان مثال، در تاریخ ۲۰ بهمن، همزمان با پرداخت مستمری مددجویان و فعالسازی کالابرگ دهکهای چهارم تا هفتم، یارانه نقدی دهکهای اول تا سوم نیز پرداخت خواهد شد. این حجم از توزیع منابع، فشار مالی سنگینی بر بودجه دولت وارد میآورد. بر اساس برآوردها، هزینه ماهانه یارانه نقدی حدود ۳۲ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان و هزینه هر مرحله از کالابرگ بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان است. در مجموع، هزینههای یارانهای دولت در روزهای پایانی بهمن به رقمی فراتر از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان خواهد رسید. این رقم نشاندهنده عزم دولت برای ادامه سیاستهای حمایتی، علیرغم محدودیتهای شدید بودجهای است.
منطق تلفیق یارانه نقدی و کالابرگ و اهداف آن
دولت با ترکیب دو ابزار یارانه نقدی (پول نقد) و کالابرگ (اعتبار خرید کالاهای اساسی)، دو هدف را دنبال میکند: اول، تأمین حداقل درآمد نقدی برای خانوارها تا بخشی از هزینههای جاری را پوشش دهند. دوم، هدایت بخشی از حمایت به سمت مصرف کالاهای خاص و ضروری، تا از تأثیر مستقیم بر تورم این کالاها بکاهد. کالابرگ به دولت امکان میدهد تا مطمئن شود کمکها صرف خرید کالاهای اساسی میشود و احتمال پسانداز یا خرج آن برای کالاهای غیرضروری کاهش مییابد. این روش، همچنین میتواند به مدیریت بازار کالاهای اساسی کمک کند. تلفیق این دو روش، نشان از نگاه چندبعدی به مسئله معیشت دارد، اما اجرای همزمان آن از نظر لجستیکی و مالی پیچیدگی زیادی ایجاد میکند.
چالشهای مالی و بودجهای سنگین برای دولت
هزینه حدود ۳۲ هزار میلیارد تومانی ماهانه یارانه نقدی و بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومانی برای هر مرحله کالابرگ، رقمی است که بودجه دولت را تحت فشار شدیدی قرار میدهد. مجموعاً بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان در ماه، هزینهای است که باید از محل درآمدهای نفتی، مالیاتی یا استقراض تأمین شود. در شرایط کاهش درآمدهای نفتی واقعی به دلیل تحریمها و کاهش قیمت نفت، تأمین این مبلغ مستمر، میتواند به کسری بودجه بیشتر و افزایش پایه پولی منجر شود که خود به تورم دامن میزند. این تنگنای مالی، پایداری چنین برنامههای حمایتی گسترده را در بلندمدت زیر سؤال میبرد و نیاز به بازنگری در ساختار هدفمندی یارانهها را پررنگ میکند.
تأثیر بر تورم و قدرت خرید خانوارها
واریز همزمان حجم بالای نقدینگی به حساب خانوارها (از طریق یارانه نقدی) میتواند تقاضای موثر در بازار را به طور لحظهای افزایش داده و بر فشار تورمی بیفزاید، مخصوصاً اگر عرضه کالاها متناسب نباشد. کالابرگ اگرچه نقدینگی مستقیم ایجاد نمیکند، اما با افزایش تقاضا برای کالاهای اساسی خاص، میتواند قیمت آن کالاها را در بازار آزاد تحت تأثیر قرار دهد، مگر آنکه عرضه به خوبی مدیریت شود. در کوتاه مدت، این حمایتها بدون شک به قدرت خرید خانوارهای کمدرآمد کمک میکند. اما در بلندمدت، اگر تورم کنترل نشود، ارزش واقعی این کمکها به سرعت کاهش مییابد.
پیچیدگیهای اجرایی و زمانبندی پرداختها
برنامهریزی برای پرداخت پلکانی به دهکهای مختلف در تاریخهای متفاوت، کار پیچیدهای است که نیازمند سیستم اطلاعاتی دقیق و بهروز است. هرگونه خطا در شناسایی دهکها یا زمان پرداخت، میتواند به نارضایتی گسترده منجر شود. همزمانی برخی پرداختها (مانند ۲۰ و ۲۵ بهمن) ممکن است برای برخی خانوارها مفید باشد، اما برای سیستم بانکی و پرداخت، زمانبندی تراکنشهای سنگین را دشوار میکند و ممکن است باعث اختلال موقت در سامانهها شود. شفافیت در اعلام این زمانبندیها مثبت است، اما آزمون واقعی، اجرای دقیق و بدون نقص آن است.
چشمانداز آینده و ضرورت اصلاح نظام حمایتی
ادامه روند فعلی با این حجم از هزینه، برای بودجه دولت در بلندمدت غیرممکن به نظر میرسد. بنابراین، احتمالاً دولت مجبور خواهد بود در آینده نزدیک به سمت اصلاحات ساختاری در نظام حمایتی حرکت کند. گزینههای احتمالی شامل: هدفمندسازی دقیقتر (شاید حذف دهکهای بالاتر)، جایگزینی تدریجی یارانه نقدی با کالابرگ یا سایر کمکهای غیرنقدی، و تلاش برای ایجاد اشتغال و درآمدزایی به جای تمرکز صرف بر حمایت انتقالی است. در کوتاه مدت، این پرداختها به حیات معیشتی میلیونها خانوار کمک میکند. اما راه حل نهایی، خروج اقتصاد از رکود تورمی و ایجاد رشد پایدار است تا نیاز به چنین حمایتهای گستردهای کاهش یابد.