آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازار طلا و سکه ایران امروز صحنه یک ریزش تاریخی بود. رقمی که شاید در ماههای اخیر کمتر به چشم آمده باشد: افت ۷ میلیون تومانی قیمت سکه امامی در تنها یک روز. این کاهش کمنظیر، زنگخطری برای سرمایهگذاران و نشانهای از تلاطم عمیقتر در بازارهای مالی کشور است. در کنار این سقوط چشمگیر، طلای ۱۸ عیار نیز ۷۱۷ هزار تومان از ارزش خود را از دست داد و به مرز ۱۸ میلیون و ۶۴۰ هزار تومان رسید. این کاهش، نه تنها کیفداران که پرتفوی بسیاری از خانوارهای ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است. سکههای کوچکتر مانند نیمسکه و ربعسکه نیز از این ریزش در امان نماندند.
نکته حائز اهمیت این است که این اتفاق در شرایطی رخ داده که قیمت جهانی طلا، برخلاف روند داخلی، در مسیر صعود قرار دارد. اونس جهانی امروز با رشد حدود ۹۵ دلاری، خود را به مرز ۴۹۵۰ دلار رساند. این واگرایی آشکار، سوال بزرگی را پیش میآورد: چرا بازار ایران بر خلاف جریان جهان حرکت میکند؟ پاسخ این معما را باید در نوسانات ارزی جستجو کرد. در دو روز گذشته، شاهد کاهش تدریجی ولی مستمر قیمت دلار در بازار آزاد بودیم. نرخی که از کانال ۱۶۲ هزار تومان عبور کرد و امروز در محدوده ۱۵۷ هزار تومان آرام گرفت. این کاهش بیش از ۵۰۰۰ تومانی، محرک اصلی افت بازار طلا و سکه بوده است. اما این کاهش ارزی خود نیازمند تحلیل است. آیا این نشانهای از موفقیت سیاستهای کنترل بازار توسط بانک مرکزی است؟ یا تنها آرامشی مقطعی قبل از توفانی بزرگتر؟ کارشناسان معتقدند عملکرد بازارساز ارزی در این میان نقشی کلیدی ایفا میکند.
بسیاری از تحلیلگران اقتصادی هشدار میدهند که این نوسانات شدید، نشاندهنده عمق وابستگی بازار طلای داخلی به نرخ ارز آزاد است. به عبارتی، طلای ایران امروز بیش از آنکه بازتابدهنده ارزش ذاتی این فلز گرانبها باشد، آینهای از تحولات بازار دلار است. برای سرمایهگذاران خرد، این نوسان میتواند هم فرصت باشد و هم تهدید. از یک سو، کاهش قیمتها امکان ورود با قیمتهای پایینتر را فراهم میکند. از سوی دیگر، اگر این روند ادامه یابد، ممکن است ضررهای قابل توجهی به همراه داشته باشد. در این گزارش، به تحلیل عمیق این رویداد مالی پرداختهایم. از بررسی عوامل موثر بر این ریزش تاریخی تا پیشبینی روند آتی بازار و ارائه راهکارهایی برای سرمایهگذاری ایمنتر. همراه ما باشید تا پرده از راز این نوسان بزرگ برداریم.
شکاف بین قیمت جهانی و داخلی؛ سیطره عامل ارز
امروز شاهد یک واگرایی واضح بین بازار جهانی و داخلی طلا بودیم. در حالی که اونس جهانی به دلیل عوامل بینالمللی مانند انتظارات تورمی یا نوسانات ژئوپلیتیک، روندی صعودی داشت، بازار ایران ریزش سنگینی را ثبت کرد. این پدیده به وضوح نشان میدهد که در کوتاهمدت، قیمت دلار در بازار آزاد تهران، تعیینکننده اصلی نرخ طلای داخلی است و اثر قیمت جهانی تحتالشعاع آن قرار میگیرد. کاهش حدود ۵۰۰۰ تومانی قیمت دلار در دو روز گذشته، مستقیماً بر فرمول قیمتگذاری داخلی طلا تأثیر گذاشته است. از آنجا که قیمت طلای داخلی بر اساس «قیمت جهانی (دلاری)» ضربدر «نرخ دلار آزاد» محاسبه میشود، کاهش مخرج این کسر (یعنی نرخ دلار) حتی با افزایش صورت کسر (قیمت اونس)، میتواند نتیجه نهایی را کاهش دهد. این دقیقاً همان اتفاقی است که امروز افتاد. این وضعیت، آسیبپذیری بازار طلای ایران را در برابر نوسانات ارزی نشان میدهد. به عبارت دیگر، طلای داخلی در حال حاضر بیش از آنکه یک دارایی هج علیه تورم جهانی باشد، ابزاری وابسته به جریانهای ارزی داخل است. این وابستگی، پیشبینی روند آتی آن را منوط به پیشبینی دقیق نرخ دلار میکند.
تحلیل ریزش قیمت سکه؛ از حبابزدایی تا فشار عرضه
ریزش ۷ میلیون تومانی قیمت سکه امامی، عددی قابل تأمل و فراتر از یک اصلاح ساده است. این کاهش شدید میتواند نشانهای از خروج نقدینگی از این بازار یا کاهش تقاضای سفتهبازی باشد. وقتی قیمت دلار کاهش مییابد، اولین داراییهایی که تحت فشار فروش قرار میگیرند، معمولاً داراییهای غیرمولد و نقدشوندهای مانند سکه هستند که نقدینگی به سوی آنها سرازیر شده بود. سقوط نیمسکه به زیر مرز روانی ۱۰۰ میلیون تومان نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. این مرزها برای معاملهگران از نظر روانی حائز اهمیت هستند و شکسته شدن آنها میتواند باعث تشدید روند نزولی و تداوم فشار فروش شود. همچنین، کاهش همزمان و تقریباً متناسب قیمت تمامی سکهها (از امامی تا گرمی) نشان از یک روند کلی و سیستماتیک دارد و نه یک اصلاح مختص یک نوع سکه. این افت گسترده ممکن است نشاندهنده آغاز یک دوره حبابزدایی در بازار سکه باشد. اگر سیاستهای کنترل ارزی بانک مرکزی تداوم یابد و جو روانی بازار به سمت آرامش پیش برود، ممکن است بخشی از حباب قیمتی که در ماههای گذشته بر اثر انتظارات تورمی و هجوم نقدینگی شکل گرفته بود، بتدریج از بین برود.
نقش بانک مرکزی و بازارساز به عنوان بازیگر کلیدی
نظرات کارشناسان در گزارش، به درستی نقش محوری بانک مرکزی را پررنگ کرده است. عملکرد بازارساز ارزی در هفتههای اخیر، با تزریق مداوم دلار و کنترل نرخ، عملاً مهمترین متغیر تأثیرگذار بر داراییهای ریالی مانند طلا و سکه بوده است. این موضوع یک واقعیت ساختاری در اقتصاد ایران را یادآوری میکند: تصمیمات مرجع پولی میتواند در کوتاهمدت، جهت بازارهای موازی را کاملاً تغییر دهد. سوال اساسی اینجاست که آیا بانک مرکزی قادر خواهد بود این مدیریت را در میانمدت و بلندمدت نیز ادامه دهد؟ پاسخ به این سوال به عواملی مانند تحولات سیاسی آتی، مذاکرات بینالمللی، و توانایی تأمین منابع ارزی پایدار بستگی دارد. اگر بازارساز نتواند به عرضه کافی ادامه دهد، احتمال بازگشت ناگهانی قیمت دلار و در نتیجه طلا وجود دارد. بنابراین، ریزش امروز را میتوان بیشتر ناشی از یک «عامل سیاسی-مدیریتی» دانست تا تغییر در بنیانهای اقتصادی. این نوع نوسانات، ریسک ذاتی سرمایهگذاری در چنین بازارهایی را افزایش میدهد، زیرا قیمتها میتوانند مستقل از عوامل بنیادی جهانی، تنها بر اساس تصمیمات داخلی دستخوش نوسان شدید شوند.
تأثیر روانی و رفتار سرمایهگذاران خرد
افت ناگهانی و قابل ملاحظه قیمتها، تأثیر عمیقی بر روانشناسی بازار میگذارد. سرمایهگذاران خردی که در اوجهای قیمتی وارد بازار شدهاند، ممکن است دچار ضررهای مقطعی شوند و این موضوع میتواند اعتماد به بازار را کاهش دهد. از سوی دیگر، این کاهش میتواند برای افرادی که نقدینگی خود را نگه داشتهاند، به عنوان یک فرصت خرید محسوب شود. رفتار بعدی این دو گروه، روند آتی بازار را تعیین خواهد کرد. اگر جو غالب، جو انتظار برای کاهش بیشتر باشد، ممکن است فشار فروش ادامه یابد و اصلاح قیمت عمیقتر شود. اما اگر تعداد متقاضیان «خرید در کف» زیاد باشد، میتوانند کف قیمتی ایجاد کرده و روند نزولی را متوقف کنند. تاریخچه بازار طلا و سکه نشان میدهد که این بازارها بسیار تحت تأثیر احساسات و هیجانات جمعی هستند. انتشار اخبار مثبت یا منفی درباره تحولات ارزی میتواند به سرعت جهت بازار را عوض کند. بنابراین، نظارت بر جو حاکم و شایعات، به اندازه تحلیل اعداد و ارقام، برای فعالان این بازار حائز اهمیت است.
چشمانداز آتی و سناریوهای محتمل
برای ترسیم چشمانداز آینده، باید دو متغیر اصلی را همزمان رصد کرد: اول، تداوم یا عدم تداوم سیاستهای کنترل ارزی بانک مرکزی. دوم، روند قیمت جهانی طلا. اگر بانک مرکزی بتواند نرخ دلار را در محدوده فعلی یا حتی پایینتر تثبیت کند، حتی با وجود صعود اونس جهانی، احتمالاً رشد قیمت طلای داخلی مهار شده یا بسیار کند خواهد بود. سناریوی محتمل دیگر این است که فشارهای تورمی داخلی یا تحولات خارجی (مانند تغییر در روابط بینالمللی) باعث شود کنترل ارزی با دشواری مواجه شود. در این حالت، با توجه به سطح بالای نقدینگی در اقتصاد، ممکن است شاهد بازگشت سریع نرخ دلار و جهش مجدد قیمت طلا و سکه باشیم. در چنین شرایطی، افزایش همزمان قیمت جهانی طلا میتواند به این جهش شتاب بیشتری بدهد. در کوتاهمدت، به نظر میرسد بازار در حالت انتظار به سر میبرد. کاهش قیمتها ممکن است باعث جذب مقداری تقاضای واقعی (مانند تقاضا برای ازدواج یا پسانداز) شود، اما تقاضای سفتهبازی تا زمانی که جهت حرکت دلار مشخص نشده، ممکن است محتاطانه عمل کند. بنابراین، نوسانات محدود در حوالی سطوح قیمتی جدید، محتملترین سناریو برای روزهای آینده است.