آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
فساد اقتصادی و پولشویی، واژههایی که این سالها بارها شنیدهایم. اما مکانیسم این چرخه شوم در تاریکی چه میکند؟ سینمای ایران این بار با یک تریلر سیاسی اجتماعی تند و تیز، پرده از یکی از حساسترین معضلات جامعه برمیدارد. "کارواش" جدیدترین ساخته احمد مرادپور، کارگردان نامآشنای سینما، پس از شش سال انتظار به جشنواره فیلم فجر آمده است. این فیلم نه یک اثر شعاری، که تلاشی برای ارائه تصویری ملموس و باورپذیر از مناسبات پیچیده اقتصادی و پشتپردههای فساد است.
داستان از کجا شروع میشود؟
از یک مأمور مالیات مصمم و زخمخورده به نام "کاوه" که مرگ همکارش را دیده است. نقش کاوه را امیر آقایی، بازیگر توانمند سینمای ایران، بر عهده دارد که سابقه درخشانی در ایفای نقشهای خاکستری و پیچیده دارد. اما این تنها کاوه نیست که قصه را پیش میبرد. پانتهآ پناهیها در نقش "پری"، مأمور مالیاتی سرسخت، و حسین مهری، دیگر بازیگر اصلی، بار داستان را به دوش میکشند. تهیهکننده فیلم تأکید کرده که نقش اول میان این چند بازیگر تقسیم شده است. فیلمنامه "کارواش" حاصل دو سال تحقیق و مشورت با پنجاه اقتصاددان، حقوقدان و قاضی است. عباس نعمتی و سما بابایی، نویسندگان فیلم، تلاش کردهاند به جای پرداختن به افراد خاص، بر فرآیندها و چرخههای فساد تمرکز کنند.
احمد مرادپور، کارگردان فیلم، هدفش را واداشتن مخاطب به اندیشیدن بیان کرده و هشدار داده که عادیسازی چرخه فساد، خطری جدی برای ساختار اجتماعی است. عنوان استعاری "کارواش" نیز به همین فرآیند پولشویی و تغییر ماهیت پولهای آلوده اشاره دارد. این فیلم با تهیهکنندگی بهروز مفید و با سرمایهگذاری بنیاد سینمایی فارابی ساخته شده است. "کارواش" تنها یک فیلم سینمایی نیست، بلکه تلاشی برای آگاهیبخشی درباره مکانیسمهای پنهانی است که اقتصاد را میخراشد. حالا سؤال اینجاست: "کارواش" تا چه اندازه میتواند عمق این معضل را نشان دهد و آیا قادر است پیامی فراتر از زمان اکران خود داشته باشد؟ پاسخ را باید در سالنهای سینما جستجو کرد.
روایتگری و ساختار فیلمنامه
فیلمنامه "کارواش" حاصل یک پژوهش گسترده دو ساله است. نویسندگان به جای تمرکز بر یک شخصیت شرور خاص، به سراغ ترسیم "چرخه" فساد رفتهاند. این نگاه فرآیندمحور، از فیلم یک اثر شعارزده و شخصیتمحور صرف بیرون میآورد و آن را به تحلیلگری از یک سیستم تبدیل میکند. انتخاب هوشمندانه دیالوگها که با مشورت متخصصان رشتههای مختلف نگاشته شده، به باورپذیری فضای داستان کمک شایانی میکند. گزارههایی مانند "افشاگری بازی قدرت است، من دنبال شفافیت هستم" نشاندهنده نگاه پیچیده فیلم به مسئله است. ساختار روایی نیز به گونهای طراحی شده که بار داستان بر دوش یک قهرمان تکوسهای نیست. تقسیم نقش اول میان چند شخصیت (کاوه، پری و دیگران) این امکان را میدهد که ابعاد مختلف فساد از نهادهای مالیاتی تا بدنه اقتصادی، مورد کنکاش قرار گیرد.
کارگردانی و رویکرد مرادپور
احمد مرادپور پس از شش سال با ژانری متفاوت به سینما بازگشته است. رویکرد او در "کارواش"، فاصله گرفتن عمدی از حس شعارزدگی و خودسانسوری است. او به جای ارائه راهحلهای ساده و کلیشهای، تلاش کرده تا مخاطب را درگیر یک معما و فرآیند پیچیده کند. تمرکز کارگردان بر "عادیسازی" فساد به عنوان خطری بنیادی، نشان از درک عمیق او از آسیب اجتماعی این پدیده دارد. تصویر کردن این عادیشدن در قالب زندگی روزمره و مشاغلی مانند کارواش، ضربه عاطفی و مفهومی فیلم را چندبرابر میکند. انتخاب عنوان "کارواش" نیز از تیزهوشی مرادپور و تیمش حکایت دارد. این استعارهای قوی و در دسترس برای عموم مردم است تا مفهوم پولشویی و تغییر ماهیت داراییهای آلوده را به سادگی درک کنند.
بازیگری و تقسیم نقشهای اصلی
حضور امیر آقایی در نقش یک مأمور مالیات زخمخورده و مصمم، قوت بزرگی برای فیلم است. سابقه او در ایفای نقشهای خاکستری و درونی، میتواند به عمق بخشیدن به شخصیت "کاوه" کمک کند. این نقش میتواند نقطه اوج دیگری در کارنامه بازیگری او باشد. پانتهآ پناهیها نیز پس از حضوری کوتاه در "ماهی و گربه"، این بار در نقشی جدی و محوری به نام "پری" ظاهر میشود. این انتخاب میتواند جنبههای نادیدهگرفتهشده از تواناییهای بازیگریش را به نمایش بگذارد. نکته جالب، تقسیم نقش اول داستان میان چند بازیگر است. این تصمیم فنی، از فشار روی یک بازیگر میکاهد و به روایت چندوجهی و چندصدایی کمک میکند. حضور بازیگرانی مانند حسین مهری و حسین محجوب نیز بر غنای بازیگری فیلم میافزاید.
جایگاه فیلم در سینمای اجتماعی-سیاسی ایران
"کارواش" در ادامه سنت سینمای اجتماعی ایران، اما با زبانی امروزیتر و پیچیدهتر، به یکی از بغرنجترین مسائل جامعه میپردازد. این فیلم میتواند حلقهای از زنجیره آثاری باشد که دغدغه شفافیت و مبارزه با فساد را دارند. تفاوت عمده آن با برخی آثار مشابه، پرهیز از نگاه قهرمانساز فردی و تلاش برای نمایش یک "نظام" معیوب است. این نگاه ساختارمند، اثر را از سطح یک درام شخصی بالاتر میبرد و به یک تحلیل اجتماعی ارتقا میدهد. فیلم با وجود پرداختن به موضوعی حساس، ظاهراً تلاش کرده تا در دام سیاهنمایی مطلق نیفتد. تأکید تهیهکننده بر وجود "پلیسهای خوب" در کنار ادامه دار بودن فساد، نشاندهنده تلاش برای ارائه تصویری متعادل، هرچند تلخ، از واقعیت است.
تأثیر اجتماعی و حرفهای احتمالی فیلم
"کارواش" از معدود آثار سینمایی است که به صورت متمرکز به مکانیسم پولشویی میپردازد. این موضوع به خودی خود میتواند اثر آموزشی و آگاهیبخشی برای مخاطب عام داشته باشد و مفاهیم پیچیده اقتصادی را ملموس کند. موفقیت این فیلم میتواند جرأت بیشتری به دیگر فیلمسازان برای پرداختن به سوژههای به روز و پیچیده اجتماعی-اقتصادی بدهد. همچنین میتواند گفتوگوی عمومی حول این موضوعات را دامن بزند. از منظر حرفهای، بازگشت قدرتمند احمد مرادپور به سینما، ظهور دوباره پانتهآ پناهیها در نقشی جدی، و تثبیت جایگاه امیر آقایی در نقشهای پیچیده، از دیگر دستاوردهای احتمالی این پروژه سینمایی پرحاشیه خواهد بود.