آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
سینمای دفاع مقدس بار دیگر میزبان یک روایت ویژه و شخصیتمحور است. این بار نام «حسین املاکی» بر پرده سینما جان میگیرد؛ شهیدی که از او به عنوان «همت گیلان» یاد میکنند. فیلم «جانشین» به کارگردانی مهدی شامحمدی، قرار است گوشهای از زندگی پرحادثه این فرمانده اطلاعات و شناسایی جنگ را به تصویر بکشد. مهدی شامحمدی، کارگردان جوان و پرانرژی سینمای ایران، پس از تجربه موفق «مجنون» در جشنواره گذشته، این بار با پروژهای بزرگتر و چالشبرانگیزتر به عرصه بازگشته است. «مجنون» در چهل و دومین دوره جشنواره فیلم فجر در ۱۴ رشته نامزد دریافت جایزه شد و ۴ سیمرغ بلورین را به دست آورد. این موفقیت، نگاهها را به دومین ساخته شامحمدی معطوف کرده است. «جانشین» تنها یک فیلم جنگی متعارف نیست؛ این اثر یک فیلم بیوگرافی است که بر شخصیت، تصمیمگیریها و نقش کلیدی یک فرمانده در یکی از پیچیدهترین عملیاتهای دفاع مقدس متمرکز است. عملیات «نصر ۴» که فیلم روایتگر طراحی و اجرای آن است، یکی از مقاطع حساس جنگ تحمیلی به شمار میرود.
در مرکز این روایت، امیر آقایی قرار دارد؛ بازیگری که نامش با نقشآفرینیهای عمیق و ماندگار گره خورده است. آقایی با سابقه درخشان در جشنواره فجر و دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مکمل برای «شنای پروانه»، حالا در نقش یک فرمانده جنگ ظاهر میشود. این انتخاب، خود تضمینی برای کیفیت بازیگری فیلم محسوب میشود. در کنار او، آرمان درویش به عنوان یکی از بازیگران اصلی حضور دارد. درویش که با فیلم «چهارشنبه» شناخته شد، در آثاری مانند «مقیمان ناکجا» و مجموعههای نمایش خانگی مانند «عقرب عاشق» توانایی خود را به نمایش گذاشته است. کنار هم قرار گرفتن این دو بازیگر با حالوهوای متفاوت، میتواند ترکیب جذابی ایجاد کند.
فیلم با تهیهکنندگی روحالله سهرابی و همراهی گروهی از عوامل مجرب پشت صحنه ساخته شده است. از سعید براتی در فیلمبرداری تا حمید نجفیراد در تدوین و آرش عزیزی در موسیقی، همه از چهرههای شناخته شده صنعت سینمای ایران هستند که حضورشان بر غنای فنی اثر میافزاید. اما چالش اصلی «جانشین» چیست؟ روایت زندگی شهدا و عملیاتهای جنگی همواره با خطر افتادن در دام کلیشههای مرسوم ژانر دفاع مقدس همراه است. آیا شامحمدی و تیم نویسندگان توانستهاند از این کلیشهها فاصله بگیرند و روایتی نو و انسانمحور ارائه دهند؟ آیا میتوانند پیچیدگیهای فرماندهی در جنگ و دشواری تصمیمگیری در شرایط بحرانی را به تصویر بکشند؟ پاسخ این پرسشها را باید در سالنهای سینمای جشنواره فجر جستجو کرد. فیلم «جانشین» نه تنها آزمونی برای کارگردان جوان است، بلکه محکی برای ظرفیتهای تازه سینمای دفاع مقدس در روایتپردازی شخصیتمحور و فراتر از نماهای آتش و خاکریز به شمار میرود. این گزارش، واکاوی ابعاد مختلف این پروژه سینمایی و پیشبینی جایگاه آن در جشنواره است.
تحلیل جایگاه فیلم در ژانر سینمای دفاع مقدس و بیوگرافی
سینمای دفاع مقدس در سالهای اخیر به سمت روایتهای شخصیتمحور و دوری از کلیشههای جنگی صرف حرکت کرده است. «جانشین» در این مسیر قرار میگیرد و با تمرکز بر زندگی یک فرمانده شاخص (شهید حسین املاکی)، سعی دارد لایههای انسانی، روانشناختی و فرماندهی جنگ را به تصویر بکشد. این رویکرد اگر با موفقیت اجرا شود، میتواند بر غنای این ژانر بیفزاید. چالش اصلی در این گونه فیلمها، تعادل بین وفاداری به واقعیتهای تاریخی و نیازهای دراماتیک است. فیلم باید از یک سو شخصیت و رویدادها را در چارچوب مستند تاریخی ارائه دهد و از سوی دیگر، برای مخاطب عام جذابیت دراماتیک ایجاد کند. موفقیت «جانشین» در گرو مدیریت همین تعادل ظریف است. نکته دیگر، پرداختن به «عملیات نصر ۴» است. روایت یک عملیات پیچیده نظامی در قالب سینما نیاز به طراحی دقیق صحنههای جنگی، شبیهسازی تاکتیکها و انتقال استراتژی به زبان تصویر دارد. آیا فیلم توانسته این پیچیدگی را به شکلی قابل درک و در عین حال پرهیجان به مخاطب منتقل کند؟ پاسخ به این سوال، یکی از معیارهای سنجش کیفیت فنی و روایی اثر خواهد بود.
بررسی سابقه و رویکرد کارگردان؛ از «مجنون» تا «جانشین»
مهدی شامحمدی با «مجنون» در جشنواره چهل و دوم حضور یافت و توجه بسیاری را به خود جلب کرد. موفقیت آن فیلم در کسب نامزدی در ۱۴ رشته و بردن ۴ سیمرغ، نشان از توانایی کارگردان در مدیریت پروژهای با کیست خلاق قوی و ارائه اثر فنی منسجم داشت. این موفقیت، سنگینبار انتظار برای «جانشین» را افزایش داده است. «مجنون» فیلمی در ژانر درام اجتماعی با مایههای عاشقانه و تراژیک بود. حالا شامحمدی به سراغ ژانر کاملاً متفاوتی رفته است. این جسارت تحسینبرانگیز است، اما خطر دارد. آیا کارگردانی که در ژانر درام موفق بوده، میتواند در ژانر جنگی-بیوگرافی نیز به همان اندازه قوی ظاهر شود؟ این پرسش تا پیش از اکران فیلم بیپاسخ خواهد ماند. نکته مثبت، تیم نویسندگی و مشاوران فیلمنامه است. حضور مشاورانی مانند علیرضا محصولی و سیدمحمدحسینی میتواند بر مستند بودن وقایع و عمق بخشیدن به شخصیتپردازی تأثیرگذار باشد. اگر شامحمدی توانسته باشد از تجربه «مجنون» در هدایت بازیگران و ایجاد فضای باورپذیر بهره ببرد، احتمال موفقیت «جانشین» افزایش مییابد.
نقشآفرینی امیر آقایی و آرمان درویش؛ تحلیل بازیگری
انتخاب امیر آقایی برای نقش اصلی، انتخابی هوشمندانه است. آقایی نه تنها بازیگری توانمند و با اعتبار است، بلکه سابقه درخشانی در نقشآفرینی شخصیتهای پیچیده و دارای عمق روانی دارد. نقش یک فرمانده جنگ که باید بین عواطف انسانی و ضرورتهای نظامی تعادل برقرار کند، میتواند زمینهساز یکی از به یادماندنیترین نقشآفرینیهای او باشد. آرمان درویش نیز در سالهای اخیر حضوری پررنگ و متنوع داشته است. از کمدی تا درامهای سنگین اجتماعی، طیف وسیعی از نقشها را تجربه کرده. حضور او در کنار آقایی میتواند باعث تبادل تجربه و ایجاد شیمی(زمینه تعامل) بازیگری قوی شود. نکته جالب، تفاوت نسل و سبک بازی این دو بازیگر است که میتواند به تنش دراماتیک جالبی بینجامد. در کنار این دو، حضور بازیگرانی مانند شکیب شجره، امیر حسین هاشمی و سارا توکلی نیز حائز اهمیت است. آنان میتوانند در نقش همرزمان، خانواده یا زیردستان شهید املاکی، بافت اجتماعی و عاطفی فیلم را غنیتر کنند. عملکرد گروه بازیگری به عنوان یک کل، از عوامل کلیدی در باورپذیر کردن فضای جنگ و روابط انسانی در آن شرایط خواهد بود.
تحلیل گروه فنی و عوامل پشت صحنه
گروه فنی «جانشین» متشکل از نامهای آشنایی است که کیفیت کار را تضمین میکنند. سعید براتی به عنوان مدیر فیلمبرداری، مسئولیت انتقال فضای جنگ، عملیات شبانه و حالوهوای تاریخی را بر عهده دارد. استفاده از نور، رنگ و ترکیببندیهای او میتواند بر گیرایی بصری فیلم تأثیر تعیینکنندهای داشته باشد. حمید نجفیراد در جایگاه تدوینگر، نقش مهمی در ریتم فیلم دارد. روایت یک عملیات نظامی نیاز به تدوین دقیق و پویا دارد تا هم هیجان صحنههای جنگی حفظ شود و هم فضای تأملبرانگیز برای معرفی شخصیت وجود داشته باشد. موسیقی آرش عزیزی نیز میتواند در تقویت حس حماسی، عاطفی و تاریخی فیلم مؤثر باشد. طراحی صحنه بهزاد جعفری و طراحی لباس نیاز حمیدی، مسئول بازسازی دقیق دوران جنگ هستند. از لباسهای نظامی و غیرنظامی گرفته تا دکور محلهای فرماندهی و زندگی شخصی. جلوههای ویژه میدانی و بصری نیز برای باورپذیر کردن صحنههای نبرد حیاتی هستند. هماهنگی این گروههای فنی، پایههای یک محصول سینمایی منسجم را میسازد.
چشمانداز فیلم در جشنواره و گیشه
با توجه به سابقه درخشان شامحمدی در دوره قبل و موضوع دفاع مقدس، «جانشین» قطعاً یکی از فیلمهای مورد توجه داوران، منتقدان و مردم در جشنواره چهل و چهارم خواهد بود. این فیلم پتانسیل نامزدی در بخشهایی مانند بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر مرد (امیر آقایی) و بخشهای فنی مانند فیلمبرداری، تدوین و موسیقی را دارد. موفقیت در گیشه پس از جشنواره، به عوامل متعددی بستگی دارد: کیفیت نهایی فیلم، بازخورد منتقدان، تبلیغات مناسب و همچنین اقبال عمومی به ژانر دفاع مقدس در شرایط کنونی جامعه. اگر فیلم بتواند از حصار «فیلم جشنوارهای» فراتر رفته و با روایتی جذاب و همهفهم ارتباط برقرار کند، شانس خوبی برای موفقیت گیشهای خواهد داشت. در نهایت، «جانشین» میتواند به عنوان یک اثر تأثیرگذار در مسیر تکامل سینمای دفاع مقدس قرار گیرد. اگر این فیلم موفق شود شخصیت یک فرمانده جنگ را با تمام پیچیدگیهای انسانی و مدیریتیاش نمایش دهد، الگویی برای آثاری مشابه در آینده خواهد شد. این مسئولیت سنگینی بر دوش کارگردان جوان و گروه سازنده است.