آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
امشب برخی کاربران در شبکههای اجتماعی با انتشار تصاویری مدعی وقوع انفجار و آتشسوزی در محدوده شهران در غرب تهران شدند. این تصاویر به سرعت در فضای مجازی دست به دست شد و نگرانیهایی را در میان شهروندان ایجاد کرد. اما پیگیریهای خبرنگاران از منابع رسمی، حقیقت دیگری را نشان داد. سخنگوی آتشنشانی شهرداری تهران با تکذیب این ادعاها اعلام کرد که هیچ آتشسوزی یا انفجاری در این منطقه به سامانه ۱۲۵ اعلام نشده است. این یعنی هیچ حادثهای رخ نداده که نیاز به مداخله آتشنشانان داشته باشد. شهرداری منطقه ۵ تهران که محدوده شهران در حوزه استحفاظی آن قرار دارد، نیز در واکنش به این ادعاها، وقوع هرگونه آتشسوزی یا انفجار را تکذیب کرد. مسئولان این منطقه تأکید کردند که گزارشی مبنی بر وقوع حادثه در این محدوده دریافت نشده است.
این تکذیبیههای رسمی در حالی منتشر میشود که تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی همچنان در حال دست به دست شدن است. برخی کاربران با استناد به همین تصاویر، همچنان بر وقوع حادثه اصرار دارند و منابع رسمی را به پنهانکاری متهم میکنند. اما تجربه نشان داده است که در بسیاری از موارد، تصاویر منتشرشده در فضای مجازی میتواند مربوط به حوادث قدیمی یا حتی مکانهای دیگر باشد. بنابراین، تأیید صحت این تصاویر بدون بررسیهای کارشناسی ممکن نیست. سخنگوی آتشنشانی شهرداری تهران از شهروندان خواست در صورت مشاهده هرگونه حادثه، مراتب را بلافاصله از طریق سامانه ۱۲۵ به آتشنشانی اطلاع دهند و از انتشار اخبار تأیید نشده در فضای مجازی خودداری کنند. این رویداد بار دیگر اهمیت مراجعه به منابع رسمی و پرهیز از انتشار اخبار تأیید نشده را یادآور میشود. در عصر ارتباطات، هر لحظه با انبوهی از اطلاعات مواجهیم که صحت بسیاری از آنها نیازمند بررسی است.
پدیده شایعهسازی در شبکههای اجتماعی
انتشار شایعه آتشسوزی در شهران، نمونهای کلاسیک از پدیده «شایعهسازی» در شبکههای اجتماعی است. در این پدیده، افراد با انتشار تصاویر یا اخبار تأیید نشده، فضایی از نگرانی و اضطراب را در جامعه ایجاد میکنند. سرعت انتشار این شایعات معمولاً بسیار بالاست و تا پیش از تکذیب رسمی، مخاطبان زیادی را تحت تأثیر قرار میدهد. انگیزههای شایعهسازان میتواند متفاوت باشد. برخی به دنبال جلب توجه و افزایش فالوور هستند، برخی اهداف سیاسی دارند و برخی دیگر صرفاً تحت تأثیر هیجان لحظه، بدون بررسی صحت خبر، آن را منتشر میکنند. در هر صورت، نتیجه یکسان است: ایجاد نگرانی و بیاعتمادی در جامعه. در این مورد خاص، تصاویر منتشرشده احتمالاً مربوط به حوادث قدیمی یا مکانهای دیگر بوده است. عدم تطبیق این تصاویر با واقعیت، نشاندهنده عدم مسئولیتپذیری افرادی است که بدون بررسی، آنها را منتشر کردهاند.
نقش منابع رسمی در مدیریت بحران خبری
در مواجهه با شایعات، نقش منابع رسمی بسیار حیاتی است. سرعت عمل و دقت در اطلاعرسانی، میتواند از گسترش شایعات و ایجاد نگرانی در جامعه جلوگیری کند. در این مورد، سخنگوی آتشنشانی و شهرداری منطقه ۵ با سرعت مناسب به این ادعاها واکنش نشان دادند و آنها را تکذیب کردند. با این حال، سرعت انتشار شایعات در شبکههای اجتماعی معمولاً از سرعت واکنش منابع رسمی بیشتر است. بنابراین، لازم است که نهادهای مسئول، مکانیسمهای سریعتری برای اطلاعرسانی و مقابله با شایعات طراحی کنند. استفاده از شبکههای اجتماعی خود این نهادها، میتواند به این امر کمک کند. همچنین، آموزش شهروندان برای مراجعه به منابع رسمی و پرهیز از انتشار اخبار تأیید نشده، یک راهکار بلندمدت برای مقابله با پدیده شایعهسازی است. رسانهها نیز در این زمینه نقش مهمی دارند.
بیاعتمادی به منابع رسمی و پیامدهای آن
یکی از دلایل موفقیت شایعات، بیاعتمادی بخشی از جامعه به منابع رسمی است. افرادی که به منابع رسمی اعتماد ندارند، احتمالاً اخبار منتشرشده در شبکههای اجتماعی را باور میکنند، حتی اگر این اخبار بعداً تکذیب شود. این بیاعتمادی، ریشه در تجربیات گذشته و عملکرد برخی نهادها دارد. بازسازی این اعتماد، نیازمند شفافیت بیشتر، پاسخگویی و ارتباط مؤثر با مردم است. نهادهای رسمی باید نشان دهند که در برابر مردم مسئول هستند و اطلاعات درست و به موقع را در اختیار آنها قرار میدهند. در این مورد خاص، با وجود تکذیب رسمی، برخی کاربران همچنان بر وقوع حادثه اصرار دارند و منابع رسمی را به پنهانکاری متهم میکنند. این رفتار، نشاندهنده عمق بیاعتمادی در جامعه است.
مسئولیت شهروندان در قبال انتشار اخبار
هر شهروند در قبال اخباری که منتشر میکند، مسئول است. انتشار یک خبر تأیید نشده میتواند نگرانی و اضطراب را در جامعه گسترش دهد و به منافع عمومی آسیب بزند. بنابراین، قبل از انتشار هر خبری، باید صحت آن را بررسی کرد و از منابع موثق مطمئن شد. در این مورد، کاربرانی که تصاویر را بدون بررسی منتشر کردند، در ایجاد نگرانی در جامعه سهیم بودند. آنها میتوانستند پیش از انتشار، صحت تصاویر را بررسی کرده یا منتظر اظهارنظر منابع رسمی بمانند. رسانهها و پلتفرمهای اجتماعی نیز مسئولیت دارند که با محتوای تأیید نشده برخورد کنند و از گسترش آن جلوگیری نمایند. این پلتفرمها میتوانند با برچسب زدن به محتوای تأیید نشده یا مسدود کردن حسابهای شایعهساز، به کاهش این پدیده کمک کنند.
درسهای آموخته شده از این رویداد
این رویداد، درسهای مهمی برای همه ما دارد:
- نخست، اهمیت مراجعه به منابع رسمی برای کسب اطلاعات صحیح. در عصر ارتباطات، هر لحظه با انبوهی از اطلاعات مواجهیم که صحت بسیاری از آنها نیازمند بررسی است.
- دوم، ضرورت سرعت عمل نهادهای رسمی در اطلاعرسانی. هرچه نهادهای مسئول سریعتر به شایعات واکنش نشان دهند، احتمال گسترش آنها کاهش مییابد.
- سوم، لزوم آموزش سواد رسانهای به شهروندان. سواد رسانهای به افراد کمک میکند تا اخبار را به درستی تحلیل کرده و صحت آنها را بررسی کنند. این مهارت، در دنیای امروز یک ضرورت است.
- چهارم، مسئولیت پلتفرمهای اجتماعی در قبال محتوای منتشرشده. این پلتفرمها باید مکانیسمهای مؤثری برای مقابله با شایعات و اطلاعات نادرست طراحی کنند.