آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
دانشگاه صنعتی شریف، به عنوان یکی از معتبرترین و برترین دانشگاههای ایران، همواره نماد نخبهپروری و کیفیت علمی بالا بوده است. اما این بار، نام این دانشگاه با یک جنجال جدید و تازه گره خورده است. رئیس دانشگاه صنعتی شریف در نامهای خطاب به وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، ادعایی مطرح کرده که میتواند بحثهای جدی درباره نظام پذیرش دانشجو در ایران ایجاد کند: "صد در صد هتاکان تجمعات اخیر دانشگاه شریف، دانشجویان انصرافی و سهمیهای بودند." این ادعا در حالی مطرح میشود که هفته گذشته، اخباری درباره تجمعات و تنشهایی در این دانشگاه منتشر شد. برخی دانشجویان به دلایل نامشخصی از دانشگاه ممنوعالورود شدند و حالا رئیس دانشگاه در نامهای رسمی، این ممنوعیت را با استناد به سهمیههای ورود توجیه کرده است. او مدعی شده است که تمامی کسانی که مرتکب خشونت و هتاکی شدهاند، از طریق سهمیههای مختلف وارد دانشگاه شدهاند.
بر اساس این نامه، رئیس دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به جزئیات آماری، اعلام کرده است که معدل ۷۰ درصد این افراد زیر ۱۳ بوده است. این آمار، اگر درست باشد، نشان میدهد که این دانشجویان از نظر معدل دیپلم، در سطح بسیار پایینی قرار داشتهاند. این موضوع میتواند پرسشهای جدی درباره کیفیت پذیرش دانشجو از طریق سهمیهها ایجاد کند و ضرورت بازنگری در این نظام را یادآور شود. سهمیههای ورود به دانشگاهها در ایران، سالهاست که موضوع بحث و مناقشه بوده است. سهمیه مناطق (که بر اساس محرومیت منطقه جغرافیایی تعیین میشود) و سهمیه ایثارگران (برای خانوادههای شهدا و جانبازان) از جمله مهمترین این سهمیهها هستند. موافقان این سهمیهها بر عدالت اجتماعی و جبران محرومیتها تأکید میکنند، در حالی که مخالفان معتقدند این سهمیهها به کاهش کیفیت آموزش عالی و ورود دانشجویان ضعیف به دانشگاههای برتر منجر میشود.
ادعای رئیس دانشگاه صنعتی شریف، اگرچه فقط به یک مورد خاص در یک دانشگاه اشاره دارد، اما میتواند به بحث کلیتری درباره نظام سهمیهها دامن بزند. او به صراحت خواستار "بازنگری اساسی در سهمیههای ورود به دانشگاهها" شده است. این خواسته، اگر از سوی سایر مسئولان دانشگاهی نیز حمایت شود، میتواند به تغییرات جدی در نظام پذیرش دانشجو منجر شود. با این حال، این ادعا با چالشهای متعددی نیز مواجه است. نخست، اینکه آمار و ارقام ارائه شده نیازمند تأیید از سوی منابع مستقل است. دوم، اینکه ارتباط میان سهمیه و رفتار هتاکانه، نیازمند تحلیل عمیقتر است. صرف اینکه فردی از طریق سهمیه وارد دانشگاه شده است، به معنای تمایل او به خشونت و هتاکی نیست. این یک استدلال سادهانگارانه است که میتواند منجر به تعمیمهای نادرست شود.
واکنش وزارت علوم به این نامه نیز میتواند تعیینکننده باشد. آیا وزیر علوم از این ادعا حمایت خواهد کرد؟ آیا کمیتهای برای بررسی این موضوع تشکیل خواهد شد؟ و مهمتر اینکه آیا این نامه به بازنگری واقعی در نظام سهمیهها منجر خواهد شد؟ پاسخ به این پرسشها، در روزها و هفتههای آینده روشن خواهد شد. آنچه مسلم است، نامه رئیس دانشگاه صنعتی شریف، بمبی خبری در فضای آموزشی ایران بوده است. چه ادعاهای او تأیید شود و چه رد، این نامه بحثی جدی و دیرهنگام درباره نظام سهمیهها و تأثیر آن بر کیفیت آموزش عالی ایران را دوباره زنده کرده است. شاید وقت آن رسیده که یک بار برای همیشه، این موضوع با نگاهی علمی و کارشناسی حل و فصل شود.
تحلیل آماری و عددی؛ چالش اعتبار ادعاها
- ادعای رئیس دانشگاه صنعتی شریف مبنی بر اینکه "۱۰۰٪ هتاکان تجمعات اخیر، دانشجویان سهمیهای و انصرافی بودند" و "معدل ۷۰ درصد این افراد زیر ۱۳ است"، نیازمند بررسی دقیق و همهجانبه است. نخستین پرسشی که مطرح میشود این است که چه تعداد دانشجو در این تجمعات حضور داشته و مرتکب هتاکی شدهاند؟ اگر تعداد محدودی بوده باشد، این آمار از نظر آماری معنادار نیست.
- دومین چالش، مفهوم "هتاک" است. چه کسی هتاک محسوب میشود؟ آیا تمامی دانشجویانی که در تجمعات حضور داشتهاند، هتاک بودهاند؟ آیا معیارهای مشخصی برای این تعریف وجود دارد؟ بدون پاسخ به این پرسشها، تحلیل آماری دشوار است.
- سومین چالش، مفهوم "انصرافی" است. منظور از دانشجوی انصرافی چه کسی است؟ آیا این دانشجویان پیش از این از دانشگاه انصراف داده بودند و سپس به تجمعات پیوستهاند؟ این موضوع نیازمند شفافسازی است. بدون اطلاعات دقیق، این آمارها میتواند گمراهکننده باشد.
نظام سهمیهها؛ مزایا و معایب
نظام سهمیههای ورود به دانشگاهها در ایران، دارای اهداف اجتماعی مشخصی است. سهمیه مناطق (۱، ۲ و ۳) با هدف جبران کمبود امکانات آموزشی در مناطق محروم طراحی شده است. سهمیه ایثارگران نیز برای تقدیر از خانوادههای شهدا و جانبازان و جبران بخشی از زحمات آنها ایجاد شده است. این اهداف از نظر اجتماعی قابل دفاع هستند. اما این نظام، معایبی نیز دارد. منتقدان معتقدند که این سهمیهها به کاهش کیفیت آموزش عالی منجر میشود، چرا که دانشجویانی با معدلهای پایینتر وارد دانشگاههای برتر میشوند. این میتواند به افزایش شکاف علمی میان دانشجویان و کاهش سطح کلی آموزش منجر شود. همچنین ممکن است به نوعی تبعیض منفی علیه دانشجویانی که از طریق کنکور وارد شدهاند، ایجاد کند. نکته مهم دیگر، تفاوت عملکرد دانشجویان سهمیهای در دانشگاه است. آیا دانشجویان سهمیهای، پس از ورود به دانشگاه، عملکرد تحصیلی پایینتری دارند؟ تحقیقات مختلف در این زمینه نتایج متفاوتی ارائه داده است. برخی نشان میدهند که با گذشت زمان، شکاف اولیه کاهش مییابد و برخی دیگر نشان میدهند که این شکاف ادامه مییابد. تحلیل دقیق این موضوع نیازمند بررسی موردی است.
ارتباط سهمیه و رفتار اجتماعی؛ سادهانگاری یا واقعیت؟
یکی از مهمترین چالشهای ادعای رئیس دانشگاه صنعتی شریف، ارتباط دادن سهمیه ورود به دانشگاه با رفتار اجتماعی (هتاکی و خشونت) است. آیا میتوان نتیجه گرفت که دانشجویان سهمیهای به دلیل معدل پایینتر، مستعد رفتارهای هتاکانه هستند؟ این استدلال سادهانگارانه و غیرعلمی به نظر میرسد. رفتار اجتماعی افراد تحت تأثیر عوامل متعددی است: خانواده، محیط اجتماعی، باورهای فردی، شرایط روحی و روانی و... نمیتوان یک عامل واحد (معدل دیپلم) را به عنوان علت رفتار هتاکانه معرفی کرد. این نوع تحلیل، نه تنها نادرست است، بلکه میتواند منجر به تعمیمهای ناعادلانه و کلیشهسازی علیه گروه خاصی از دانشجویان شود. اگر قرار باشد ارتباطی میان سهمیه و رفتار اجتماعی جستجو کرد، باید تحقیقات عمیقتر و چندمتغیره انجام شود. عواملی مانند محرومیتهای اجتماعی، نابرابریهای آموزشی، و سرخوردگی ناشی از عدم تطابق با محیط دانشگاه، میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند. سادهانگاری در این حوزه، به جای حل مشکل، میتواند به تشدید آن منجر شود.
تحلیل حقوقی و انضباطی؛ فرآیند ممنوعالورودی
هفته گذشته شماری از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف به دلیل "خشونت و هتاکی" از دانشگاه ممنوعالورود شدند. این اقدام از نظر حقوقی و انضباطی نیازمند شفافسازی است. بر اساس چه قانونی و با چه روندی این دانشجویان ممنوعالورود شدهاند؟ آیا حق دفاع به آنها داده شده است؟ آیا امکان اعتراض به این رأی وجود دارد؟ کمیتههای انضباطی دانشگاهها، مراجع رسمی برای رسیدگی به تخلفات دانشجویان هستند. اما این کمیتهها باید با رعایت اصول دادرسی عادلانه عمل کنند. حق دفاع، حق دیدن پرونده، حق اعتراض و... از جمله این اصول هستند. اگر این اصول رعایت نشده باشد، اقدامات انضباطی میتواند غیرقانونی تلقی شود. در نامه رئیس دانشگاه صنعتی شریف، به این جزئیات حقوقی اشاره نشده است. صرفاً ادعا شده که این افراد هتاک بودهاند و سپس به سهمیه ورود آنها اشاره شده است. برای ارزیابی درستی این اقدامات، نیاز به اطلاعات بیشتری درباره روند رسیدگی انضباطی است. آیا این دانشجویان در کمیته انضباطی حاضر شدهاند؟ آیا از خود دفاع کردهاند؟ آیا رأی به آنها ابلاغ شده است؟
بازنگری در نظام سهمیهها
ادعای رئیس دانشگاه صنعتی شریف، اگرچه جنجالی و محل بحث است، اما میتواند به یک فرصت تبدیل شود: فرصتی برای بازنگری جدی در نظام سهمیههای ورود به دانشگاهها. این بازنگری باید با نگاهی علمی و کارشناسی انجام شود و همه جوانب را در نظر بگیرد. نباید با شتابزدگی و تحت تأثیر جو احساسی، تصمیمات نادرست گرفت. یک راهکار میانه، بازنگری در وزن سهمیههاست. شاید بتوان سهمیهها را حفظ کرد، اما سهم آنها در پذیرش نهایی را کاهش داد. راهکار دیگر، ایجاد یک سیستم پشتیبانی قوی برای دانشجویان سهمیهای است. اگر این دانشجویان با چالشهای تحصیلی مواجه هستند، باید از طریق برنامههای تقویتی و مشاورهای، به آنها کمک کرد تا خود را به سطح مطلوب برسانند. سومین راهکار، شفافسازی و اطلاعرسانی دقیق درباره عملکرد دانشجویان سهمیهای است. اگر اطلاعات دقیق و شفافی درباره عملکرد تحصیلی و اجتماعی این دانشجویان منتشر شود، میتوان بر اساس دادهها تصمیم گرفت و از تحلیلهای کلیشهای و نادرست پرهیز کرد. در هر صورت، این موضوع نیازمند بحث و گفتوگوی ملی و کارشناسی است.