آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:
دنیای فوتبال ایران یکی از اسطورههای بینظیر خود را از دست داد؛ پرویز قلیچخانی، کاپیتان اسبق تیم ملی و بازیکن پیشین تاج، پاس و پرسپولیس، در سن ۸۰ سالگی درگذشت. بر اساس اعلام یکی از نزدیکان او، این چهره سرشناس فوتبال ایران روز دوم خرداد ۱۴۰۵ در بیمارستانی در حومه پاریس چشم از جهان فروبست. قلیچخانی متولد ۸ آذر ۱۳۲۴ بود و از دهه ۱۳۴۰ تا نیمه دهه ۱۳۵۰، یکی از ارکان اصلی خط دفاعی و هافبک تیم ملی ایران محسوب میشد. نام او با افتخارات بینظیری گره خورده است؛ او تنها بازیکن تاریخ فوتبال ایران است که سه بار همراه تیم ملی قهرمان جام ملتهای آسیا شده و این رکورد هنوز پس از نیم قرن پابرجاست.
قلیچخانی در مجموع ۶۶ بازی ملی انجام داد و ۱۴ گل نیز برای تیم ملی ایران به ثمر رساند. او سابقه بازی در تیمهای تاج (استقلال)، پاس و پرسپولیس را داشت؛ یکی از معدود بازیکنانی که در هر سه باشگاه بزرگ تهرانی به میدان رفته است. در کنار فعالیت ورزشی، قلیچخانی به دلیل مواضع و فعالیتهای سیاسیاش نیز شناخته میشد. او در بهمن ۱۳۵۰ توسط ساواک بازداشت شد. در گزارش پیش رو، مروری بر زندگی ورزشی و سیاسی این اسطوره فقید، رکوردهای بینظیر او و واکنشهای جامعه فوتبال را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
رکورد تاریخی سه قهرمانی در جام ملتهای آسیا
پرویز قلیچخانی تنها بازیکن تاریخ فوتبال ایران است که سه بار همراه تیم ملی قهرمان جام ملتهای آسیا شده است. این رکورد بینظیر در شرایطی به ثبت رسید که تیم ملی ایران در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ به یکی از قدرتهای برتر فوتبال آسیا تبدیل شده بود. قلیچخانی در تورنمنتهای ۱۹۶۸ (میزبانی ایران)، ۱۹۷۲ (تایلند) و ۱۹۷۶ (میزبانی ایران) عضویت داشت و در هر سه دوره، تیم ملی ایران موفق شد جام قهرمانی را بالای سر ببرد.
نکته جالب توجه اینکه قلیچخانی در پستهای مختلفی (دفاع، هافبک) به میدان میرفت و به دلیل قدرت بدنی بالا و تکنیک قابل توجه، یکی از ارکان اصلی تیم ملی محسوب میشد. او در بازیهای مهمی مانند فینال جام ملتهای آسیا ۱۹۷۲ (پیروزی ۲-۱ مقابل کره جنوبی) و ۱۹۷۶ (پیروزی ۱-۰ مقابل کویت) نقش کلیدی ایفا کرد. این سه قهرمانی، رکوردی است که پس از نیم قرن، هیچ بازیکن ایرانی دیگری نتوانسته به آن نزدیک شود. تنها محمدرضا مهدویکیا (قهرمانی در ۱۹۷۶) و چند تن دیگر، دو قهرمانی دارند.
حضور در سه باشگاه بزرگ تهرانی (تاج، پاس، پرسپولیس)
پرویز قلیچخانی یکی از معدود بازیکنانی است که سابقه بازی در هر سه باشگاه بزرگ تهرانی (تاج (استقلال)، پاس و پرسپولیس) را دارد. او ابتدا در تاج (دهه ۱۳۴۰) بازی میکرد و سپس به پاس پیوست (اوایل دهه ۱۳۵۰) و در ادامه، راهی پرسپولیس شد. این جابهجاییها در آن دوران (دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰) چندان مرسوم نبود و قلیچخانی به دلیل جنگهای لفظی با برخی مدیران تاج و همچنین دعوت از سوی پاس و پرسپولیس، تصمیم به تغییر باشگاه گرفت. او در تاج (استقلال) با بازیکنانی مانند همایون بهزادی، حسین کلانی و نصرالله شاهاندخت همبازی بود. در پاس نیز در کنار بازیکنان مطرحی چون جواد قراب، عزت جانمالکی و ناصر حجازی به میدان رفت. در پرسپولیس نیز با چهرههایی مثل علی پروین، ابراهیم آشتیانی و صفر ایرانپاک همتیمی شد. این تنوع باشگاهی، نشان از احترام بالای او در میان تمام باشگاههای بزرگ تهران داشت.
فعالیتهای سیاسی و بازداشت توسط ساواک
در کنار فعالیت ورزشی، پرویز قلیچخانی به دلیل مواضع و فعالیتهای سیاسیاش نیز شناخته میشد. او در بهمن ۱۳۵۰ توسط ساواک بازداشت شد. اتهامهایی از جمله «گرایش به گروههای چپ» و «مشارکت در ناآرامیهای دانشسرا» علیه او مطرح شد. واقعه سیاهکل (بهمن ۱۳۵۰) که در آن چند تن از اعضای گروه چریکی «سازمان چریکهای فدایی خلق ایران» در منطقه سیاهکل گیلان توسط نیروهای امنیتی محاصره و کشته شدند، تأثیر عمیقی بر قلیچخانی گذاشت. او سالها بعد در مصاحبهای گفت: «واقعه سیاهکل نقطه عطف زندگی من بود. از آن به بعد، دیگر نمیتوانستم فقط یک ورزشکار باشم.»
قلیچخانی پس از چند روز بازداشت (یا چند هفته) آزاد شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، او به دلیل تضاد سیاسی با حاکمیت جدید (جمهوری اسلامی) به فرانسه مهاجرت کرد و در حومه پاریس ساکن شد. او در آنجا نشریه «آرش» (به نام آرش کمانگیر، اسطوره ملی ایران) را منتشر میکرد. نشریهای که به تحلیل مسائل سیاسی و فرهنگی ایران میپرداخت و رویکردی انتقادی نسبت به جمهوری اسلامی داشت.
زندگی در تبعید و نشریه «آرش»
پس از مهاجرت به فرانسه در اوایل دهه ۱۹۸۰، پرویز قلیچخانی به کار نشر و روزنامهنگاری روی آورد. نشریه «آرش» (که بعدها به صورت ماهنامه و سپس فصلنامه منتشر میشد) به یکی از مهمترین نشریات سیاسی-فرهنگی ایرانیان خارج از کشور تبدیل شد. قلیچخانی در این نشریه، مقالاتی درباره تاریخ معاصر ایران، جنبشهای چپ، و نقد حکومت جمهوری اسلامی منتشر میکرد. او همچنین به دلیل حمایت از حقوق کارگران و زنان، در میان روشنفکران خارج از کشور محبوبیت داشت. در کنار فعالیت رسانهای، قلیچخانی به فوتبال نیز به عنوان یک «فعال اجتماعی» نگاه میکرد. او معتقد بود که ورزش (به ویژه فوتبال) میتواند ابزاری برای آگاهیبخشی و مبارزه با استبداد باشد. در سالهای اخیر، به دلیل کهولت سن و بیماری، از فعالیتهای رسانهای فاصله گرفت، اما همچنان تا آخرین روزهای زندگی، در جمعهای سیاسی-فرهنگی ایرانیان مقیم فرانسه شرکت میکرد.
واکنش جامعه فوتبال ایران به درگذشت اسطوره
خبر درگذشت پرویز قلیچخانی با واکنش گسترده جامعه فوتبال ایران مواجه شد. باشگاه استقلال (تاج سابق) با صدور پیامی، او را «اسطوره بیبدیل» و «افتخار تاریخ باشگاه» نامید. باشگاه پرسپولیس نیز طی بیانیهای ضمن ابراز همدردی با خانواده قلیچخانی، به حضورش در این باشگاه اشاره کرد و نوشت: «او یکی از بازیکنان تأثیرگذار تاریخ فوتبال ایران بود.» باشگاه پاس نیز (که دیگر فعالیت حرفهای ندارد) از طریق صفحه رسمی خود در شبکههای اجتماعی، درگذشت این پیشکسوت را تسلیت گفت. بسیاری از پیشکسوتان فوتبال ایران در پیامهای جداگانه، از این اسطوره فقید به عنوان «یار دیرین» و «بازیکنی با اخلاق و غیرت» یاد کردند. هرچند که برخی رسانههای داخلی به دلیل مواضع سیاسی قلیچخانی پس از انقلاب، پوشش خبری محدودی به درگذشت او دادند، اما در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، هواداران فوتبال ایران با انتشار پستها و هشتگهای مختلف، به این اسطوره ادای احترام کردند.
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی هنردوستان ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی؛