آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:
سازمان غذا و دارو نسبت به فروش اینترنتی دارو و مکملهای دارویی در فضای مجازی هشدار داد. سرپرست دفتر بازرسی این سازمان تأکید کرد که هرگونه عرضه دارو در فضای مجازی خارج از زنجیره رسمی داروخانهها، «قاچاق» محسوب میشود. سرپرست دفتر بازرسی سازمان غذا و دارو اعلام کرد: «تاکنون به هیچ پلتفرم یا وبسایت عمومی مجوز فروش آنلاین دارو داده نشده است.» بنابراین هرگونه فروش اینترنتی دارو در شبکههای اجتماعی (اینستاگرام، تلگرام، واتساپ و...) یا وبسایتهای غیرمجاز، غیرقانونی است. این هشدار در شرایطی داده میشود که در سالهای اخیر، فروش اینترنتی دارو (به ویژه داروهای لاغری، مکملهای بدنسازی، داروهای جنسی و داروهای اعصاب و روان) در شبکههای اجتماعی بسیار رایج شده است. بسیاری از شهروندان بدون نسخه و بدون اطلاع از عوارض، از این کانالها دارو خریداری میکنند.
خطر خرید دارو از منابع غیرمجاز چیست؟
داروهای قاچاق اغلب تقلبی، تاریخ مصرف گذشته، یا با شرایط نامناسب نگهداری شده (مثلاً در گرمای زیاد) هستند. مصرف این داروها میتواند منجر به مسمومیت، عوارض جانبی شدید و حتی مرگ شود. سازمان غذا و دارو تأکید کرده است که با متخلفان (فروشندگان اینترنتی دارو و مکمل) «برخورد قانونی و قاطع» خواهد شد. مجازات قاچاق دارو شامل جزای نقدی (تا ۱۰۰ میلیون تومان) و حبس تعزیری (۶ ماه تا ۳ سال) است. تنها مرجع قانونی برای خرید دارو، «داروخانههای دارای مجوز از سازمان غذا و دارو» هستند. برخی داروخانهها مجوز فروش اینترنتی (به صورت سفارش آنلاین و تحویل درب منزل) دارند، اما این فروش نیز منوط به ارائه نسخه پزشک است و فقط برای داروهای تجویزی (نه آزاد) انجام میشود.
شهروندان در صورت مشاهده هرگونه فروش اینترنتی دارو در فضای مجازی، میتوانند مراتب را به سامانه ۱۹۰ (سامانه پاسخگویی و شکایات سازمان غذا و دارو) گزارش دهند. همچنین میتوانند از طریق اپلیکیشن «دارویاب» (موجود در کافه بازار و مایکت) داروخانههای معتبر نزدیک محل سکونت خود را پیدا کنند. سازمان غذا و دارو از مردم خواسته است که «سلامت خود را با یک خرید اینترنتی ارزان به خطر نیندازند». داروهای قاچاق و تقلبی نه تنها بیماری را درمان نمیکنند، بلکه میتوانند باعث ایجاد بیماریهای جدید (نارسایی کلیه، نارسایی کبد، آسیب به قلب و...) شوند.
قوانین و مجازات فروش اینترنتی دارو در ایران
بر اساس قوانین جمهوری اسلامی ایران (قانون نظارت بر مواد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی - مصوب ۱۳۴۶ و اصلاحات بعدی)، هرگونه تولید، توزیع، فروش و عرضه دارو باید تحت نظارت سازمان غذا و دارو و در چارچوب «زنجیره رسمی توزیع» (کارخانه داروسازی → شرکت پخش → داروخانه) انجام شود. فروش دارو از طریق کانالهای غیرمجاز (اینستاگرام، تلگرام، وبسایتهای فاقد مجوز) جرم است و مشمول مجازاتهای زیر میشود:
- قاچاق مواد مخدر و داروهای روانگردان (مورفین، متادون، ریتالین و ...): مجازات حبس سنگین (۵ تا ۱۵ سال) تا اعدام (اگر با قاچاق مواد مخدر صنعتی مرتبط باشد).
- قاچاق سایر داروها (آنتیبیوتیکها، داروهای قلبی، داروهای لاغری و ...): جزای نقدی به میزان ۲ تا ۱۰ برابر ارزش داروهای قاچاق، و حبس تعزیری از ۶ ماه تا ۳ سال.
- علاوه بر مجازات کیفری، فروشندگان اینترنتی دارو (اینفلوئنسرها، کانالهای تلگرامی، ادمینهای اینستاگرام) با پیگرد قضایی و مسدودسازی صفحات مواجه خواهند شد. سازمان غذا و دارو با همکاری پلیس فتا (پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات) و دستگاه قضایی، برخورد جدی با متخلفان خواهد داشت.
خطرات داروهای قاچاق و تقلبی
خرید دارو از منابع غیرمجاز (اینترنتی) با سه خطر جدی همراه است:
۱) داروهای تقلبی (تقلبی صد در صد)
این داروها هیچ ماده مؤثره ندارند. به جای ماده مؤثره، از آرد، نشاسته، گچ یا مواد بیاثر دیگر استفاده شده است. مصرف این داروها نه تنها بیماری را درمان نمیکند، بلکه به دلیل تأخیر در درمان صحیح، وضعیت بیمار را وخیمتر میکند. مثال: مصرف آنتیبیوتیک تقلبی برای عفونت باکتریایی منجر به سپسیس (گشنی خون) و مرگ میشود.
۲) داروهای تاریخ مصرف گذشته
: قاچاقچیان داروهای تاریخ مصرف گذشته را از بیمارستانها و داروخانههای کشورهای همسایه (ترکیه، پاکستان، عراق، افغانستان) جمعآوری کرده و به صورت قاچاق وارد ایران میکنند. این داروها نه تنها بیاثر هستند، بلکه در اثر تجزیه مواد شیمیایی، ترکیبات سمی تولید میکنند که به کبد و کلیه آسیب میزند.
۳) داروهای بدون شرایط نگهداری
بسیاری از داروها (انسولین، واکسن، آنتیبیوتیکهای مایع) باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد (یخچال) نگهداری شوند. قاچاقچیان این داروها را در صندوق عقب خودرو، انبارهای بدون تهویه و در گرمای تابستان نگهداری میکنند. در نتیجه، ساختار شیمیایی دارو تخریب شده و دارو بیاثر یا سمی میشود. مصرف انسولین فاسد میتواند منجر به کمای دیابتی و مرگ شود.
مجوز فروش آنلاین دارو (استثناها)
اگرچه فروش اینترنتی دارو از طریق پلتفرمهای عمومی (مثل دیجیکالا، ترب، ایسام و...) ممنوع است، اما «داروخانههای دارای مجوز» میتوانند خدمات «اینترنتی-تحویل درب منزل» ارائه دهند. این خدمات تحت شرایط زیر مجاز است: داروخانه باید مجوز رسمی از سازمان غذا و دارو داشته باشد. (لیست داروخانههای دارای مجوز در سایت سازمان غذا و دارو منتشر شده است). فقط داروهای تجویزی (با نسخه پزشک) قابل فروش هستند. بیمار باید نسخه خود را در سامانه (یا اپلیکیشن) داروخانه بارگذاری کند و داروساز نسخه را بررسی و تأیید کند. داروهای بدون نسخه (OTC) مانند ویتامینها، مسکنهای ساده (استامینوفن، ایبوپروفن) و مکملهای ورزشی (پروتئین، کراتین) نیز فقط در صورت مصرف کوتاه مدت و با نظر داروساز قابل فروش هستند.
نقش سامانه ۱۹۰ و پلیس فتا در برخورد با متخلفان
سامانه ۱۹۰ (سامانه پاسخگویی و شکایات سازمان غذا و دارو) به صورت ۲۴ ساعته آماده دریافت گزارشهای مردمی درباره تخلفات دارویی (از جمله فروش اینترنتی دارو) است. شهروندان میتوانند:
- لینک کانال تلگرامی یا صفحه اینستاگرامی فروشنده.
- عکس داروهای عرضه شده.
- شماره تلفن و سایر اطلاعات تماس فروشنده.
- را به سامانه ۱۹۰ گزارش دهند. سازمان غذا و دارو موظف است ظرف ۷۲ ساعت به این گزارشها رسیدگی کند و نتیجه را به گزارشدهنده اعلام نماید.
پلیس فتا (پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات) نیز با همکاری سازمان غذا و دارو، صفحات مجازی فروش دارو را شناسایی و مسدود میکند. در ۶ ماهه اول سال ۱۴۰۵، پلیس فتا بیش از ۵,۰۰۰ صفحه اینستاگرامی و ۲,۰۰۰ کانال تلگرامی فروش دارو را شناسایی و مسدود کرده است. همچنین بیش از ۳۰۰ نفر دستگیر و به مراجع قضایی معرفی شدهاند. شهروندان میتوانند از طریق سایت پلیس فتا (cyberpolice.ir) نیز گزارش خود را ثبت کنند.
توصیههای نهایی به شهروندان
برای حفظ سلامت خود و خانواده، توصیههای زیر را جدی بگیرید:
۱) دارو را فقط از داروخانه بخرید. داروخانه تنها مرجع قانونی و ایمن برای تهیه دارو است. داروساز (فارغالتحصیل داروسازی) میتواند شما را در مورد نحوه مصرف، عوارض و تداخلات دارویی راهنمایی کند.
۲) از خرید دارو از اینستاگرام و تلگرام خودداری کنید. حتی اگر فروشنده «اینفلوئنسر معروف» یا «ادمین کانال معتبر» باشد. هیچ تضمینی برای اصل بودن و تاریخ مصرف داروها وجود ندارد.
۳) قبل از مصرف هر داروی جدید (حتی مکمل ورزشی) با پزشک یا داروساز مشورت کنید. بسیاری از داروها با بیماریهای زمینهای (فشار خون، دیابت، نارسایی کبد، نارسایی کلیه) تداخل دارند و میتوانند خطرناک باشند.
۴) داروهای تاریخ مصرف گذشته را دور بریزید. آنها را به داروخانه تحویل دهید (داروخانهها موظف به جمعآوری داروهای تاریخ مصرف گذشته هستند). هرگز داروهای تاریخ مصرف گذشته را مصرف نکنید و به دیگران نفروشید.
۵) در صورت مشاهده فروش اینترنتی دارو، سریعاً به سامانه ۱۹۰ گزارش دهید. با این کار، جان دیگران را نجات میدهید.
سازمان غذا و دارو تأکید میکند: «امنیت دارویی کشور خط قرمز ماست. هرگونه تخلف در این حوزه با قاطعیت برخورد خواهد شد.»