اعتراضات به بازداشت زنان و محدودیت‌های طالبان

آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:

در گوشه‌ای از افغانستان، جایی که سایه سنگین طالبان هر روز سنگین‌تر می‌شود، زنان جبرئیل هرات از خواب بیدار شدند و ایستادند. نه برای غذا، نه برای آب، که برای چیزی فراتر از آن؛ برای «تحصیل، کار و آزادی». جرقه اعتراض در این شهر تاریخی زده شد، جایی که زنان و دختران این بار از خاموشی سرباز زدند. آن ها می‌خواستند بگویند که دیگر نمی‌خواهند در خانه‌هایشان زندانی شوند. اما محدودیت‌های طالبان علیه زنان و دختران به تازگی ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. از ممنوعیت تحصیل در دانشگاه تا محدودیت در بازار کار، از بستن مدارس متوسطه دخترانه تا حکم پوشش اجباری. هر روز یک خبر تازه از کابل، هرات، مزار و قندهار می‌رسد که دل هر آزاده‌ای را به درد می‌آورد. گویی زن افغان حق حضور در جامعه را ندارد. اما این بار زنان هرات تصمیم گرفتند فریاد بزنند.

خبر بازداشت چند تن از فعالان زن در جبرئیل هرات، به عنوان جرقه اعتراض عمل کرد. مردم به خیابان‌ها آمدند، نه با سلاح که با فریاد. آنها شعارهای «تحصیل، کار، آزادی» را سردادند و خواهان پایان سرکوب شدند. اعتراضات به سرعت از یک محله به محله دیگر و از یک شهر به شهر دیگر گسترش یافت. اما آنچه این اعتراضات را از سایر اعتراضات متمایز می‌کند، واکنش جهانی به آن است. موج همبستگی با زنان افغان در ۱۴ شهر جهان و در قاره‌های مختلف شکل گرفته است. از لندن تا واشنگتن، از استکهلم تا سیدنی، فعالان مدنی، افغان‌های خارج از کشور و طرفداران حقوق زنان دست به تجمع زده‌اند. آنها در کنار زنان افغان ایستاده‌اند و خواستار پایان سرکوب و محدودیت‌ها شده‌اند.

در لندن، صدها نفر مقابل سفارت افغانستان تجمع کردند و شعار «ما صدای زنان افغان هستیم» سر دادند. در واشنگتن، فعالان حقوق بشر با پلاکاردهایی که روی آنها تصاویر زنان افغان و شعار «آموزش حق همه دختران است» نقش بسته بود، به حمایت از معترضان پرداختند. در استکهلم، شماری از زنان مهاجر افغان با اشک و لبخند، از آرزوی بازگشت به یک افغانستان آزاد گفتند. همبستگی جهانی با زنان افغان، فقط به تجمعات خیابانی محدود نشده است. در شبکه‌های اجتماعی، کمپین‌های گسترده‌ای با هشتگ‌های مختلف راه‌اندازی شده است. کاربران از سراسر جهان، تصاویر خود را با پلاکاردهای حمایت از زنان افغان منتشر کرده‌اند. این کمپین‌ها نشان می‌دهد که مسئله زنان افغان، دیگر یک مسئله محلی نیست؛ به یک دغدغه جهانی تبدیل شده است.

با این حال، طالبان تاکنون واکنش رسمی به اعتراضات نشان نداده است. اما گزارش‌های محلی حکایت از حضور گسترده نیروهای طالبان در جبرئیل هرات و دیگر مناطق دارد. برخی منابع از بازداشت چند تن دیگر از معترضان خبر داده‌اند، اما این موضوع هنوز به طور رسمی تأیید نشده است. آنچه مشخص است، فضای هرات و دیگر شهرها در روزهای اخیر به شدت متشنج بوده است. سوال بزرگ اینجاست که آیا این اعتراضات می‌تواند تغییری در سیاست‌های طالبان ایجاد کند؟ تاریخ نشان داده که فشارهای بین‌المللی و همبستگی جهانی، گاهی توانسته است رفتار رژیم‌های سرکوب‌گر را تغییر دهد. اما در افغانستان امروز، این تغییر بسیار دشوار به نظر می‌رسد. با این حال، فریاد زنان هرات، نه تنها در افغانستان، که در سراسر جهان طنین‌انداز شده است. و شاید همین طنین، روزی به تغییر واقعی منجر شود.

جبرئیل هرات؛ شهری که کانون اعتراض شد

جبرئیل هرات، یکی از مناطق مهم و تاریخی استان هرات، در غرب افغانستان واقع شده است. این منطقه به دلیل تنوع قومی و فرهنگی و همچنین نزدیکی به مرز ایران، همواره یکی از مناطق حساس افغانستان بوده است. در ماه‌های اخیر، با تشدید محدودیت‌های طالبان علیه زنان، جبرئیل هرات به یکی از کانون‌های اعتراض علیه این محدودیت‌ها تبدیل شده است. بازداشت چند تن از فعالان زن در این منطقه، جرقه اصلی اعتراضات بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که این زنان در یک جلسه آموزشی شرکت داشتند که توسط نیروهای طالبان شناسایی و بازداشت شدند. خبر بازداشت آنها به سرعت در بین مردم پیچید و موجی از خشم را برانگیخت. مردم که از ماه‌ها سرکوب خسته شده بودند، تصمیم گرفتند به خیابان‌ها بیایند. آنچه اعتراضات جبرئیل هرات را از اعتراضات قبلی متمایز می‌کند، شعارهای مشخص و سازمان‌یافته آن است. معترضان دیگر فقط نمی‌گویند «طالبان برو»؛ بلکه سه خواسته مشخص دارند: «تحصیل، کار، آزادی». این سه کلمه، نشان‌دهنده آگاهی جدیدی است که در میان زنان افغان شکل گرفته است. آنها دیگر فقط خواهان رفع یک محدودیت خاص نیستند، بلکه خواستار یک تحول اساسی هستند.

واکنش جهانی؛ همبستگی در قاره‌های مختلف

یکی از ویژگی‌های برجسته این اعتراضات، واکنش جهانی گسترده به آن است. در حالی که در گذشته، اعتراضات در افغانستان اغلب با سکوت یا بی‌تفاوتی جامعه جهانی مواجه می‌شد، اینبار ۱۴ شهر جهان به طور همزمان میزبان تجمعات همبستگی با زنان افغان بوده‌اند. این همبستگی نشان می‌دهد که مسئله زنان افغان، دیگر یک مسئله محلی نیست. در لندن، تجمع مقابل سفارت افغانستان با حضور گسترده افغان‌های مقیم انگلیس و فعالان حقوق بشر برگزار شد. شرکت‌کنندگان با سر دادن شعار «ما صدای زنان افغان هستیم»، از معترضان در هرات حمایت کردند. در واشنگتن نیز فعالان حقوق بشر با پلاکاردهایی که روی آنها تصاویر زنان افغان و شعار «آموزش حق همه دختران است» نقش بسته بود، به حمایت از معترضان پرداختند. در استکهلم، سیدنی، برلین و دیگر شهرها نیز تجمعاتی برگزار شد. این تجمعات نشان‌دهنده یک اجماع جهانی علیه سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان است. همچنین در شبکه‌های اجتماعی، کمپین‌های گسترده‌ای با هشتگ‌های مختلف راه‌اندازی شده است که نشان می‌دهد دیجیتال و فضای مجازی، به یک ابزار مهم برای همبستگی جهانی تبدیل شده است.

واکنش طالبان؛ سکوت استراتژیک یا سرکوب قریب‌الوقوع؟

نکته قابل تأمل، سکوت رسمی طالبان در قبال این اعتراضات است. تاکنون هیچ بیانیه‌ای از سوی دفتر سخنگوی طالبان درباره اعتراضات هرات منتشر نشده است. این سکوت می‌تواند یک «سکوت استراتژیک» باشد تا به اعتراضات دامن نزند. اما از سوی دیگر، گزارش‌ها از حضور گسترده نیروهای طالبان در منطقه و بازداشت چند تن دیگر از معترضان حکایت دارد. طالبان معمولاً با هرگونه اعتراض عمومی برخورد شدید می‌کند. در گذشته، آنها با باتوم، تیراندازی هوایی و حتی بازداشت‌های گسترده، اعتراضات را سرکوب کرده‌اند. اما اینبار، آنها با یک اعتراض سازمان‌یافته‌تر و با پژواک جهانی مواجه هستند. این یعنی اگر سرکوب کنند، با محکومیت شدیدتر بین‌المللی روبرو خواهند شد. و اگر سرکوب نکنند، اعتراضات گسترش خواهد یافت. برخی تحلیلگران معتقدند که طالبان در حال ارزیابی هزینه‌ها و منافع سرکوب است. آنها ممکن است منتظر بمانند تا موج اعتراضات فروکش کند و سپس به صورت پراکنده و نامحسوس، معترضان را بازداشت کنند. اما اگر اعتراضات شدت پیدا کند، احتمال سرکوب نظامی زیاد است. روزهای آینده، سرنوشت این اعتراضات را تعیین خواهد کرد.

نقش زنان افغان در تغییر معادلات سیاسی

زنان افغان در دو دهه گذشته، پیشرفت‌های قابل توجهی در زمینه آموزش، اشتغال و مشارکت سیاسی به دست آورده بودند. اما با بازگشت طالبان در اوت ۲۰۲۱، بسیاری از این دستاوردها یک‌شبه از بین رفت. مدارس دخترانه بسته شد، زنان از مشاغل دولتی اخراج شدند، و پوشش اجباری به عنوان قانون درآمد. با این حال، زنان افغان هرگز تسلیم نشدند. اعتراضات اخیر در هرات نشان می‌دهد که زنان افغان هنوز زنده و پویا هستند. آنها از هر فرصتی برای اعتراض استفاده می‌کنند، حتی اگر با خطر بازداشت و خشونت مواجه شوند.

آن ها به خوبی می‌دانند که تنها راه بازپس‌گیری حقوقشان، مقاومت و فریاد است. آنها از تجربه‌های گذشته درس گرفته‌اند که خاموشی فقط به ضررشان تمام می‌شود. نقش زنان افغان در تغییر معادلات سیاسی غیرقابل انکار است. همانطور که در سایه‌های تاریخ، حضور یک زن می‌تواند نقطه عطف باشد، در این اعتراضات نیز صدای زنان، طنینی جهانی پیدا کرده است. شاید با استمرار اعتراضات و همبستگی جهانی، طالبان مجبور شود دست کم در ظاهر، برخی از محدودیت‌ها را کاهش دهد.

آینده اعتراضات؛ امید یا ناامیدی؟

1. آینده اعتراضات در هرات به عوامل متعددی بستگی دارد:
   اول، واکنش طالبان. اگر آنها با سرکوب وحشیانه پاسخ دهند، ممکن است اعتراضات به خشونت کشیده شود و محکومیت بین‌المللی افزایش یابد. اگر با مدارا رفتار کنند، اعتراضات ممکن است ادامه پیدا کند و به یک جنبش پایدار تبدیل شود.
2. دوم، حمایت جامعه جهانی. همبستگی جهانی که تاکنون به خوبی شکل گرفته، می‌تواند به معترضان روحیه بدهد و فشار بر طالبان را افزایش دهد.
3. سوم، وحدت معترضان. یکی از نقاط قوت اعتراضات هرات، شعارهای منسجم و سازمان‌یافته است. اگر این وحدت حفظ شود و معترضان دچار پراکندگی نشوند، می‌توانند به موفقیت بیشتری دست یابند. اما اگر اختلافات داخلی میان گروه‌های معترض ایجاد شود، طالبان می‌تواند از این اختلافات به نفع خود استفاده کند.

با این حال، نباید واقعیت‌های تلخ را نادیده گرفت. طالبان یک گروه قدرتمند مسلح است که کنترل کامل بر افغانستان را در دست دارد. اعتراضات غیرمسلحانه، هر چقدر هم گسترده باشد، نمی‌تواند به تنهایی این گروه را ساقط کند. اما می‌تواند تغییرات تدریجی را به همراه داشته باشد. شاید هم، چند ماه دیگر، زنان افغان بتوانند با لبخند از دستاوردهای این اعتراضات بگویند.