آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
شیراز، شهر شعر و ادب، داغدار یکی از فرزندان برومند خود شد. شاپور پساوند، شاعر، پژوهشگر و منتقد ادبیِ نامآشنای ایران، پس از تحمل دورهای بیماری، در ۷۵ سالگی در شیراز چشم از جهان فروبست و جامعه ادبی کشور را در سوگ خود نشاند. او که از پیشگامان شعر جنوب ایران و از چهرههای اثرگذار شعر معاصر بود، با نگاهی نوآورانه در حوزه رباعی و پژوهشهای ادبی، بیش از پنج دهه در عرصه شعر، نقد و تحقیق فعالیت کرد. پیکر این چهره ماندگار ادبیات معاصر، با حضور جمعی از اهالی فرهنگ، هنر و مسئولان استان، در باغ مزار مشاهیر و مفاخر و در جوار آرامگاه حافظ به خاک سپرده شد. این آرامگاه، که میزبان بسیاری از بزرگان ادب و هنر ایران است، حالا نام شاپور پساوند را نیز در کنار دیگر مفاخر این سرزمین، برای همیشه در خود جای داده است.
شاپور پساوند در ۱۵ بهمن ۱۳۳۰ در محله تاریخی سرآستانه شیراز متولد شد. او در خانوادهای علاقهمند به شعر و ادبیات، بهویژه حافظ، پرورش یافت و از دوران نوجوانی سرودن شعر را آغاز کرد. فعالیت حرفهای خود را از دهه ۴۰ شمسی با همکاری در مطبوعات آغاز کرد و سالها بهعنوان دبیر هنر و ادبیات در مدارس شیراز به تدریس پرداخت. این پیشینهی آموزشی و پژوهشی، او را به یکی از تأثیرگذارترین معلمان ادبیات در جنوب کشور تبدیل کرد. از مهمترین آثار منتشرشده پساوند میتوان به مجموعههای شعر «ای عشق»، «فریادها»، «هر کس حکایتی»، «گلوی زخمی شعر» و «صدای سوختن» اشاره کرد. همچنین چند اثر پژوهشی و ادبی از جمله «شعر معاصر»، «مقالاتی پیرامون چند و چون شعر معاصر»، دفتر شعر «نامم بر لبان تو» و پژوهش «خیام و هفت قرن در محاق اندیشههای سنتی» از آثار ارزشمند او به شمار میرود.
پساوند در پژوهشهای ادبی، بهویژه در حوزه خیامپژوهی، رویکردی مستقل و نوآورانه داشت و همواره از نگاه تقلیدی پرهیز میکرد. این ویژگی، جایگاه او را در میان پژوهشگران ادبیات معاصر متمایز ساخته بود. او با جسارت فکری و نگاهی نو، توانست پیوندی بدیع میان ادبیات کلاسیک و معاصر برقرار کند و هرگز در مسیر تقلید گام برنداشت. سعید حسامپور، مرکز حافظشناسی، در آیین خاکسپاری این شاعر، با اشاره به ابعاد شخصیتی و علمی پساوند، او را شخصیتی اثرگذار در سه حوزه آموزش، پژوهش و خلاقیت ادبی توصیف کرد و گفت: «او در کنار شاگردپروری و پژوهش، با جسارت فکری و نگاهی نو، توانست پیوندی بدیع میان ادبیات کلاسیک و معاصر برقرار کند.»
مهدی رنجبر، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، نیز در پیامی، درگذشت این استاد را تسلیت گفت و نوشت: «خزان روزگار، برگ زرین دیگری از دفتر شعر و ادب این مرزوبوم را خزان کرد و شیرازِ هنرپرور را در سوگ یکی از شریفترین و نامآورترین فرزندان خود نشاند.» او تأکید کرد که پساوند «شاعری زمانآگاه، نویسندهای ژرفنگر و پژوهشگری دلسوخته» بود.
جایگاه شاپور پساوند در شعر معاصر ایران
شاپور پساوند یکی از چهرههای تأثیرگذار شعر معاصر ایران، بهویژه در جنوب کشور، محسوب میشود. او که از دهه ۴۰ شمسی فعالیت خود را در عرصه شعر و مطبوعات آغاز کرد، با نگاهی نوآورانه به حوزه رباعی و غزل، توانست سبکی مستقل و قابلتشخیص را در شعر معاصر ایران پدید آورد. مجموعههای شعری او مانند «فریادها» و «صدای سوختن»، روایتگر دردهای زمانه و دغدغههای اجتماعی و انسانی هستند. او با تکیه بر زبان ساده اما عمیق، توانست پیوندی میان ادبیات کلاسیک و معاصر برقرار کند و این ویژگی، او را از بسیاری از شاعران همدورهاش متمایز میساخت. پساوند نه تنها شاعری تأثیرگذار، که معلمی دلسوز و مربی نسلی از شاعران جوان در جنوب کشور بود.
رویکرد نوآورانه پساوند در خیامپژوهی و نقد ادبی
پساوند در حوزه پژوهشهای ادبی، بهویژه خیامپژوهی، رویکردی مستقل و نوآورانه داشت. او در پژوهش «خیام و هفت قرن در محاق اندیشههای سنتی»، به نقد نگاههای تقلیدی به خیام پرداخت و خوانشی تازه از رباعیات این شاعر بزرگ ارائه داد. او معتقد بود که بسیاری از پژوهشگران، خیام را در چارچوبهای سنتی و کلیشهای تفسیر کردهاند و او تلاش کرد تا با رویکردی میانرشتهای، ابعاد فلسفی و اجتماعی اشعار خیام را آشکار کند. این نگاه نوآورانه، جایگاه او را در میان پژوهشگران ادبیات معاصر ایران تثبیت کرده و او را به یکی از مراجع مهم در حوزه خیامپژوهی تبدیل کرد.
تأثیرات آموزشی و شاگردپروری پساوند
یکی از مهمترین وجوه شخصیت شاپور پساوند، نقش او به عنوان یک معلم و مربی برای نسلهای جوان شاعران و نویسندگان بود. او سالها بهعنوان دبیر هنر و ادبیات در مدارس شیراز به تدریس پرداخت و بسیاری از شاعران و پژوهشگران معاصر جنوب کشور، خود را شاگرد او میدانند. او در کنار تدریس، با برگزاری کارگاههای شعر و نقد ادبی، به پرورش استعدادهای جوان کمک کرد. سعید حسامپور در آیین خاکسپاری او بر این نکته تأکید کرد که پساوند در کنار شاگردپروری و پژوهش، همواره به دنبال پیوند ادبیات کلاسیک و معاصر بود و هیچگاه در مسیر تقلید گام برنداشت.
بازتاب درگذشت پساوند در جامعه ادبی و فرهنگی
خبر درگذشت شاپور پساوند، با واکنش گسترده جامعه ادبی و فرهنگی ایران مواجه شد. مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، مهدی رنجبر، در پیامی تأثربرانگیز، او را «شاعری زمانآگاه، نویسندهای ژرفنگر و پژوهشگری دلسوخته» توصیف کرد و فقدان او را «رخنهای جبرانناپذیر در پیکره هنر و ادبیات معاصر» دانست. همچنین بسیاری از شاعران، نویسندگان و پژوهشگران در شبکههای اجتماعی، با انتشار پیامهای تسلیت، بر جایگاه علمی و اخلاقی این استاد فقید تأکید کردند. خاکسپاری او در باغ مزار مشاهیر و مفاخر شیراز، در جوار آرامگاه حافظ، نشاندهنده جایگاه والای او در میان مفاخر فرهنگی ایران است.
میراث ماندگار پساوند و پیام او برای نسلهای آینده
شاپور پساوند با بیش از پنج دهه فعالیت در عرصه شعر، نقد و پژوهش، میراثی غنی و ماندگار از خود به جای گذاشت. مجموعههای شعر او، پژوهشهای نوآورانهاش در حوزه خیامپژوهی، و نگاه منتقدانهاش به ادبیات معاصر، همگی بخشی از این میراث هستند. اما فراتر از آثار مکتوب، مهمترین پیام او برای نسلهای آینده، «پرهیز از تقلید» و «جسارت در نوآوری» بود. او در تمام عمرش، به دنبال زبانی تازه و نگاهی مستقل در شعر و پژوهش بود و این رویکرد، میتواند الهامبخش شاعران و پژوهشگران جوان باشد. همانطور که مدیرکل ارشاد فارس در پیام خود نوشت: «قلم او گرچه از حرکت ایستاد، اما نبض اندیشهاش در رگهای فرهنگ این سرزمین تا همیشه خواهد تپید.»
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی اهل هنر ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی