ساعات سرنوشت‌ساز برای تنگه هرمز؛ ۴۸ ساعت تا توافق یا «ضربه سخت»

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

درحالی‌که خاورمیانه نفس‌ها را در سینه حبس کرده، ساعات حساسی برای سرنوشت تنگه هرمز فرا رسیده است. دونالد ترامپ از گفت‌وگوهای «بسیار خوب» با ایران خبر داده و مدعی شده که تکلیف مذاکرات برای بازگشایی این آبراه استراتژیک تا ۴۸ ساعت آینده مشخص می‌شود. او با لحنی تهدیدآمیز، از برنامه‌ریزی برای «بزرگ‌ترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم» علیه جمهوری اسلامی سخن گفته است که به دلیل درخواست تهران برای مذاکره، متوقف شده است. به گفته او، زمان کافی برای توافق وجود دارد، اما در صورت شکست، اوضاع برای ایران «بسیار وخیم» خواهد شد.

در سمت دیگر میز مذاکره، خبرگزاری آکسیوس از نزدیکی ایران، آمریکا و عمان به یک توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز خبر داده است. این توافق، که به گفته منابع آگاه، نیازمند تأیید رهبر انقلاب و شورایعالی امنیت ملی است، ترتیباتی برای عبور کشتی‌ها از آب‌های ایران و عمان بدون دریافت هزینه به مدت ۶۰ روز در نظر گرفته است. بر اساس طرحی که به عنوان توافق احتمالی مطرح شده، کشتی‌های عازم خلیج فارس از مسیر شمالی و از طریق آب‌های ایران عبور می‌کنند و کشتی‌های خروجی نیز با هماهنگی جمهوری اسلامی، مسیر جنوبی را از طریق آب‌های عمان طی می‌کنند. همچنین طرفین متعهد شده‌اند ظرف ۳۰ روز برای پاکسازی مین‌های دریایی از کانال مرکزی تلاش کنند.

با این حال، سخنگوی کاخ سفید با لحنی متفاوت، تنگه هرمز را «تحت کنترل کامل نیروی دریایی» آمریکا توصیف کرده و از محاصره‌ای خبر داده که به وخامت اوضاع ایران منجر شده است. ارتش آمریکا نیز مدعی شده که از ۱۴ جولای، مسیر حرکت ۴۵ کشتی تجاری را تغییر داده است. در داخل ایران، یک مقام آگاه به سپاه نیوز گفته که دلیل اصلی تأخیر در توافق با عمان، دخالت‌های آمریکا و تهدیدات ترامپ است و تأکید کرده که جمهوری اسلامی «زیر سایه تهدید» هیچ توافقی نخواهد کرد. شبکه ام‌اس‌ناو نیز گزارش داده که آمریکا و کشورهای اروپایی بر عمان فشار می‌آورند تا شرط‌های جمهوری اسلامی را برای توافق بپذیرد.

در میانه این تناقض‌ها، CNN از یک مقام ارشد کشورهای حاشیه خلیج‌فارس نقل کرده که شانس توافق تا جمعه را «۵۰-۵۰» ارزیابی کرده است. این در حالی است که ترامپ گفته ممکن است تنگه «امروز یا فردا» باز شود. حالا همه نگاه‌ها به ساعات پیش‌رو دوخته شده است. آیا این ۴۸ ساعت، آغازگر یک توافق تاریخی یا شروع یک رویارویی نظامی بزرگ خواهد بود؟ پاسخ این سوال، نه تنها مسیر خلیج‌فارس، بلکه معادلات جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

محتوای توافق احتمالی و نقاط قوت و ضعف آن

طرح توافق موقت که از سوی آکسیوس فاش شده، با ابتکار عمل مسیرهای شمالی (آب‌های ایران) و جنوبی (آب‌های عمان) به دنبال حفظ منافع هر دو طرف است. این طرح که برای دوره‌ای ۶۰ روزه طراحی شده، تعهد به عدم دریافت هزینه، در کنار پاکسازی مین‌ها، از نقاط قوت آن محسوب می‌شود.

تناقض‌گویی‌های آمریکا؛ از «توافق» تا «محاصره»

تناقض آشکار میان ادعای مقامات آمریکایی درباره گفتگوهای مثبت و پیشرفت به سمت توافق، با لحن تهدیدآمیز آن‌ها درباره «کنترل کامل بر تنگه» و «تغییر مسیر کشتی‌ها»، نشان‌دهنده یک استراتژی دوگانه در واشنگتن است. این رویکرد «چماق و هویج» را می‌توان تلاشی برای فشار حداکثری و هم‌زمان حفظ امکان گفت‌وگو تفسیر کرد.

نقش عمان و فشار کشورهای اروپایی

سلطنت عمان بار دیگر نقشی کلیدی در میانجی‌گری ایفا کرده و این بار با فشار مضاعف آمریکا و کشورهای اروپایی برای پذیرش شرط‌های جمهوری اسلامی مواجه شده است. این فشارها می‌تواند به معنای پذیرش نسبی خواسته‌های تهران از سوی غرب باشد، اما در عین حال، نشان از بی‌صبری واشنگتن برای خروج از بحران دارد.

واکنش‌های داخلی ایران و موضع‌گیری‌های دوگانه

موضع‌گیری مقامات ایران در قبال این مذاکرات، با دوگانگی همراه است. از یک سو، ایران هرگونه مذاکره مستقیم با آمریکا را تکذیب می‌کند و بر نقش میانجی‌گری عمان تأکید دارد. اما از سوی دیگر، مقامات عراقی نسبت به ادامه مذاکرات با آمریکا برای کاهش تنش‌ها ابراز امیدواری کرده‌اند.

سناریوهای پیش‌رو و پیامدهای آن بر منطقه

با توجه به اظهارات مقامات آمریکایی و جزئیات منتشرشده، سه سناریو محتمل است:

1. اول، توافق و بازگشایی تدریجی تنگه که به کاهش تنش‌ها و ثبات قیمت نفت منجر می‌شود.
2. دوم، شکست مذاکرات و تشدید تنش‌ها که ممکن است به اقدامات نظامی محدود یا گسترده‌تر منجر شود.
3. سوم، توافقی مبهم و موقت که با حفظ وضعیت موجود و کاهش فوری تنش‌ها همراه باشد.