آسیانیوز ایران؛ سرویس افعانستان:
درحالی که جهان به اوضاع افغانستان چشم دوخته، یک بحران جدید و تلخ در حال شکلگیری است؛ این بار نه در میدان جنگ، بلکه در خانهها و سرپناه هزاران خانواده هزاره و شیعه. طالبان، با راهاندازی کمیسیون استرداد زمینها، گام دیگری در مسیر پاکسازی قومی و مذهبی برداشته است. بر اساس گزارشهای معتبر، کمیسیون استرداد زمینهای غصبشده طالبان، شهرک «امید سبز» در غرب کابل را «امارتی» (متعلق به دولت) اعلام کرده و به ساکنان آن دستور داده است که منطقه را ترک کنند. این شهرک که عمدتاً محل سکونت هزارههاست، حالا به محلی برای اعمال فشار بر اقلیتهای قومی و مذهبی تبدیل شده است.
ساکنان شهرک امید سبز که سالها با زحمت این خانهها را ساختهاند، حالا با تهدید بیخانمانی روبرو هستند. آنها در اقدامی بیسابقه، شکایت خود را به سراجالدین حقانی (وزیر داخله)، امیرخان متقی (وزیر خارجه)، یعقوب مجاهد (وزیر دفاع) و حتی رؤسای استخبارات طالبان رساندهاند، اما تاکنون این درخواستها بینتیجه مانده است. تلاشهای ساکنان حتی به درخواست ملاقات با رهبر طالبان، هبتالله آخندزاده نیز کشیده شده، اما همچنان هیچ نشانهای از لغو این تصمیم دیده نمیشود. آنها نگرانند که این اقدام، آغاز یک موج بزرگتر از کوچ اجباری باشد.
منابع موثق میگویند که کمیسیون طالبان قصد دارد استرداد شهرک جبرئیل در هرات و همچنین املاک گستردهای در کابل، مزار شریف، بامیان، غزنی و چندین شهر دیگر را نیز بررسی و «امارتی» اعلام کند. این یعنی دامنه این بحران میتواند بهمراتب گستردهتر از آن چیزی باشد که امروز شاهد آن هستیم. پیش از این، طالبان در شهرک جبرئیل هرات نیز با ساکنان برخورد کرده بود که به تیراندازی و کشته شدن حداقل دو نفر انجامید.
حالا به نظر میرسد که این رویه، در مقیاسی بسیار بزرگتر در حال تکرار است. این اقدامات، نه تنها نقض آشکار حقوق بشر و حقوق مالکیت است، بلکه میتواند به یک تراژدی انسانی بزرگ در افغانستان منجر شود. سازمانهای بینالمللی و نهادهای حقوق بشری تاکنون واکنش چندانی نشان ندادهاند و این سکوت، خود به دامنزدن به بحران کمک میکند. مسئله شهرکهای هزارهنشین، یک بارقه امید در آتش اختلافات قومی است. اگر جامعه بینالملل و نهادهای مدافع حقوق بشر به این موضوع بیتوجه باشند، ممکن است شاهد تکرار فجایع انسانی در افغانستان باشیم.
بررسی ابعاد حقوقی و سیاسی اقدام طالبان در شهرک امید سبز
اقدام طالبان در اعلام شهرک امید سبز به عنوان «امارتی»، یک رویه خطرناک در نادیده گرفتن حقوق مالکیت و سکونت اقلیتهاست. این اقدام با ادعای حقوقی «استرداد زمینهای دولتی» توجیه میشود، اما در عمل، زمینهایی که سالها محل سکونت مردم بوده، هدف قرار میگیرد. این رویه میتواند به عنوان بخشی از سیاستهای سیستماتیک طالبان برای تغییر ترکیب جمعیتی مناطق کلیدی و تضعیف اقلیتهای هزاره و شیعه تعبیر شود که سابقه طولانی در سرکوب آنها دارد.
تأثیر بر زندگی هزاران خانواده و پیامدهای انسانی
شهرک امید سبز خانه هزاران خانواده است که بسیاری از آنها سالها پیش و پس از دورههای جنگ داخلی، به این منطقه پناه آوردهاند. کوچ اجباری آنها، نه تنها به معنای از دست دادن سرپناه، بلکه به معنای از دست دادن شغل، دسترسی به خدمات و شبکههای اجتماعی حمایتی است. بسیاری از این خانوادهها توانایی مالی برای نقل مکان به مناطق دیگر را ندارند.
نقش رهبران طالبان و ناهماهنگی داخلی در تصمیمگیری
با وجود اینکه شکایت ساکنان به بالاترین مقامات طالبان ارسال شده، اما این درخواستها بینتیجه مانده است. این موضوع نشاندهنده یک ناهماهنگی یا بیتفاوتی عمدی در میان رهبران طالبان نسبت به سرنوشت اقلیتهاست. عدم پاسخگویی سراجالدین حقانی، امیرخان متقی و حتی هبتالله آخندزاده، به این معناست که سیاست زمینخواری یک برنامه سازمانیافته و هماهنگ در سطوح بالای حکومت طالبان است.
مقایسه با اقدامات مشابه در هرات و سایر شهرها
کمیسیون استرداد طالبان پیش از این نیز در شهرک جبرئیل هرات اقدام مشابهی انجام داده بود که به درگیری و کشته شدن معترضان انجامید. به نظر میرسد که شهرک امید سبز، تنها آغاز یک موج جدید از این اقدامات باشد و برنامههایی برای بامیان، غزنی، مزار شریف و دیگر مناطق نیز در دست اجراست.
واکنش جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری
سکوت نسبی جامعه جهانی و نهادهای بینالمللی در برابر این اقدامات، نگرانکننده است. سازمانهای مدافع حقوق بشر و کشورهای تأثیرگذار باید فشارهای سیاسی و حقوقی را بر طالبان افزایش دهند. این بیتفاوتی، به طالبان اجازه میدهد تا سیاستهای پاکسازی قومی را با سرعت بیشتری پیش ببرند.