آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
عددی که امروز در بورس انرژی به عنوان قیمت هر لیتر بنزین سوپر وارداتی کشف شد، شوک سنگینی به فعالان اقتصادی و مردم وارد کرد. ۸۴۶ هزار ریال یعنی ۸۴ هزار و ۶۰۰ تومان برای هر لیتر! رقمی که شاید خیلیها را به اشتباه بیندازد و فکر کنند قیمت بنزین تغییر کرده است. اما نگران نباشید؛ این قیمت تنها مربوط به یک محموله ۲۴۰ هزار لیتری بنزین سوپر وارداتی است که توسط بخش خصوصی و در بورس انرژی عرضه شده و ربطی به بنزین معمولی (یارانهای) که در جایگاهها با قیمت ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان عرضه میشود، ندارد. در بورس انرژی، هر کالایی بر اساس عرضه و تقاضا قیمتگذاری میشود و نرخهای کشفشده در آن، نشاندهنده قیمت تمامشده برای خریداران عمده و صنایع است. این نرخها هرگز به معنای تغییر قیمت بنزین مصرفی خانوارها نیست.
اما چرا قیمت بنزین سوپر وارداتی در بورس انرژی تا این حد بالاست؟
دلایل متعددی مانند هزینههای بالای واردات، نرخ ارز، عوارض گمرکی و مالیاتها، این نرخ نجومی را رقم زده است. همچنین بنزین سوپر به دلیل اکتان بالاتر، برای خودروهای خاص و مسابقهای کاربرد دارد و مصرف عمومی ندارد. این نرخ جدید نشان میدهد که با وجود یارانههای سنگین در بخش سوخت، هزینه تمامشده واقعی بنزین در ایران بسیار بالاتر از قیمت فروش آن در جایگاههاست. این موضوع، یکی از دلایل اصلی بحثهای همیشگی درباره لزوم اصلاح قیمت حاملهای انرژی است. در نهایت، آنچه برای مردم عادی مهم است، قیمت بنزین معمولی در جایگاههاست که همچنان ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان باقی مانده و خبری از تغییر آن نیست. اما این اعداد عجیب در بورس، یادآور فاصله عمیق بین قیمت واقعی و قیمت یارانهای سوخت است.
بورس انرژی و کشف قیمت بنزین
بورس انرژی یک بازار رسمی برای معامله فرآوردههای نفتی، پتروشیمی و برق است که قیمتها در آن بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود. نرخهای کشفشده در این بورس معمولاً قیمت تمامشده برای خریداران عمده و صنایع است و ارتباط مستقیمی با قیمت مصرفکننده نهایی در جایگاهها ندارد. عرضه بنزین سوپر در بورس، به دلیل حجم کم و مصرف ویژهاش، نرخهای متفاوتی را تجربه میکند.
تفاوت قیمت بنزین معمولی و سوپر
بنزین معمولی و سوپر از نظر عدد اکتان با هم تفاوت دارند. بنزین سوپر عدد اکتان بالاتری دارد و برای موتورهای با تراکم بالا مناسبتر است. این تفاوت کیفی، عامل اصلی اختلاف قیمت در بازارهای جهانی است. قیمت بنزین معمولی مصرفی مردم همچنان با نرخ یارانهای عرضه میشود و این نرخ در بورس، تنها برای همان محمولهی خاص ثبت شده است.
نرخ ارز و هزینههای واردات
قیمت بالای بنزین سوپر وارداتی، تا حد زیادی تحت تأثیر نرخ ارز، هزینههای حملونقل، بیمه، عوارض گمرکی و مالیاتها قرار دارد. در محاسبات کارشناسی، سهم ارز از قیمت تمامشده، بیش از ۷۰ درصد برآورد شده است.
تأثیر قیمتهای بورس بر ذهنیت عمومی
با وجود اینکه این قیمتها بهطور مستقیم بر سفره مردم تأثیر نمیگذارد، اما انتشار چنین ارقامی میتواند انتظارات تورمی را در جامعه افزایش دهد و باعث نگرانی از احتمال افزایش قیمت بنزین در آینده شود. بنابراین نحوه اطلاعرسانی درباره این قیمتها بسیار مهم است.
لزوم اصلاح قیمت حاملهای انرژی
تفاوت فاحش قیمت یارانهای و قیمت واقعی، هزینههای سنگینی را به دولت و اقتصاد کشور تحمیل میکند. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که اصلاح تدریجی قیمت حاملهای انرژی، اجتنابناپذیر است، اما این اصلاح باید با بستههای حمایتی مناسب برای اقشار آسیبپذیر همراه باشد.