آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
دولت در میانه میدان فشارهای سیاسی و اقتصادی، با معضلی قدیمی دستوپنجه نرم میکند: حذف بودجه نهادهایی که منتقدان آنها را «بیخاصیت» مینامند. این پرسش بار دیگر در فضای عمومی مطرح شده که چرا دولت توان قطع بودجه برخی دستگاههای فرهنگی و مذهبی را ندارد. روزنامه جمهوری اسلامی در تحلیلی تازه، پاسخی صریح به این پرسش داده است: فشارهای گستردهای از بیرون دولت، هر تلاش برای اصلاح بودجه را خنثی میکند. حتی اگر دولت بخواهد قدمی بردارد، مجلس با اختیارات قانونی خود بودجه حذفشده را بازمیگرداند. این روزنامه با اشاره به دیدگاه آیت الله خمینی درباره استقلال حوزههای علمیه، نتیجه میگیرد که نهادهای مذهبی و فرهنگی باید از کمکهای مردمی استفاده کنند. مقبره آیت الله خمینی و موسسات نشر افکار بزرگان نیز از این قاعده مستثنی نیستند. نویسنده استدلال میکند که استقلال مالی این نهادها در بلندمدت به نفع دین، فرهنگ و حتی نظام سیاسی است. این تحلیل بار دیگر بحث دیرینه «دولتی شدن نهادهای مذهبی» یا «مردمی ماندن آنها» را به جریان انداخته است.
فشارهای سیاسی و محدودیتهای دولت
دولت در مسیر اصلاح بودجه با مانع بزرگی به نام فشارهای سیاسی روبهروست. این فشارها از نهادهای ذینفوذ و حامیان دستگاههای فرهنگی و مذهبی اعمال میشود. رئیسجمهور حتی اگر اراده قطع بودجه را داشته باشد، ممکن است از ترتیب اثر دادن به این فشارها ناتوان باشد. این مسئله نشاندهنده شکافی بین شعارهای اصلاحی و توان اجرایی دولت است. در چنین شرایطی، تصمیمگیری بودجهای بیش از آن که تابع کارشناسی باشد، تابع معادلات قدرت و روابط نهادهاست.
نقش مجلس در بازگرداندن بودجههای حذفشده
مجلس شورای اسلامی به عنوان نهاد نظارتی و قانونگذار، اختیار تغییر و افزایش بودجه را دارد. این اختیار میتواند هر تلاش دولت برای کاهش هزینهها را خنثی کند. تضاد بین خواست دولت و تمایل مجلس به حفظ یا افزایش بودجه نهادهای خاص، یکی از چالشهای ساختاری نظام بودجهریزی است. این وضعیت باعث میشود فرآیند بودجهریزی به جای تمرکز بر اولویتهای ملی، به عرصهای برای لابی نهادها تبدیل شود.
الگوی آیت الله خمینی و استقلال مالی نهادهای مذهبی
آیت الله خمینی با تأکید بر استقلال حوزههای علمیه، الگویی برای اداره نهادهای دینی ارائه داد. طبق این الگو، این نهادها باید از کمکهای مردمی استفاده کنند. این رویکرد دو هدف دارد: جلوگیری از وابستگی به دولت و حفظ نقش نظارتی نهادهای مذهبی بر حکومت. امروز استناد به این الگو در مورد نهادهایی مانند مقبره آیت الله خمینی، تلاشی برای بازخوانی رابطه دین و دولت در عرصه مالی است.
مقبره آیت الله خمینی و مساله تأمین مالی
مقبره آیت الله خمینی به عنوان یک نماد ملی-مذهبی، همواره از بودجه عمومی بهره برده است. اما این تحلیل پیشنهاد میکند که این نهاد نیز باید به کمکهای مردمی متکی شود. این تغییر میتواند همزمان هم از هزینههای دولت بکاهد و هم استقلال معنوی این مکان را افزایش دهد. منتقدان اما نگران هستند که این کار به کاهش خدمات یا وابستگی به منابع نامطمئن بینجامد.
استقلال نهادهای فرهنگی و تأثیر آن بر حکمرانی
نویسنده استدلال میکند که استقلال مالی نهادهای فرهنگی و مذهبی در بلندمدت به نفع کشور و نظام است. دلیل آن را نظارت این نهادها بر حکمرانان میداند. وقتی نهادهای فرهنگی از بودجه دولت مستقل باشند، میتوانند نقش نقادانهتری ایفا کنند و حکمرانان را به حرکت در مسیر اصلاح وادارند. این دیدگاه در واقع بر نقش نظارتی جامعه مدنی و نهادهای غیردولتی در بهبود حکمرانی تأکید میورزد.