آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
نیکلاس مادورو، رئیسجمهور سابق ونزوئلا، برای نخستین بار پس از دستگیری و انتقال به ایالات متحده، در یک دادگاه فدرال آمریکا حاضر شد. او در این جلسه که تحت تدابیر امنیتی شدید و به صورت غیرعلنی برگزار شد، با پوشیدن لباس زندانیان (شلوار بژ و پیراهن نارنجی) مواجه شد. بر اساس گزارشهای خبرگزاریهای بینالمللی، مادورو در ابتدای جلسه خطاب به قاضی اعلام کرد: «من رئیسجمهور ونزوئلا هستم و خودم را یک اسیر جنگی میدانم.» او تأکید کرد که در خانهاش در کاراکاس دستگیر شده و نسبت به تمام اتهامات وارده، از جمله اتهامات مرتبط با «تروریسم و مواد مخدر»، بیگناه است. مادورو به قاضی گفت که پیش از حضور در دادگاه، فهرست اتهامات را ندیده و از حقوق قانونی خود نیز مطلع نیست. این اظهارات میتواند پایهای برای درخواستهای آینده تیم دفاعی او باشد. همسر مادورو، سیلیا فلورس، که او نیز در دادگاه حاضر بود، بیگناهی خود را اعلام کرد. قاضی دادگاه پس از شنیدن اظهارات اولیه، جلسه بعدی رسیدگی به این پرونده را برای روز ۱۷ مارس ۲۰۲۶ تعیین کرد. این تاریخ، فرصتی تقریباً دو ماهه به تیم دفاع و دادستانها میدهد تا آمادگیهای لازم را انجام دهند.
برخلاف انتظار، هیچ تصویری از مادورو در داخل دادگاه منتشر نشد. خبرنگار رویترز گزارش داد که این رسانه عکاسی در جلسه نداشته، اما انتظار میرود طرحهایی از جلسه تهیه شود. ظاهر مادورو با کفشهای نارنجی و هدفون برای استفاده از خدمات مترجم توصیف شده است. وکیل مادورو در گفتگو با نیویورک تایمز اعلام کرد که در حال حاضر به دنبال آزادی موکل خود با وثیقه نیستند، اما ممکن است این درخواست را در آینده مطرح کنند. این تصمیم ممکن است نشاندهنده نگرانی از خطر فرار یا تحت تأثیر سنگینی اتهامات باشد. قاضی به مادورو و همسرش حق تماس با کنسولگری ونزوئلا را اطلاع داد و آنان نیز تمایل خود را برای استفاده از این حق اعلام کردند. این اقدام، طبق پروتکلهای استاندارد برای زندانیان خارجی است. این جلسه، شروع رسمی یکی از پیچیدهترین و بار سیاسی محاکمات تاریخ دادگاههای آمریکاست. نتیجه آن میتواند تأثیرات عمیقی بر روابط آمریکا با ونزوئلا و کل منطقه آمریکای لاتین داشته باشد.
استراتژی دفاعی مادورو: «اسیر جنگی» به جای «متهم»
اصطلاح «اسیر جنگی» که مادورو برای توصیف خود به کار برد، یک انتخاب استراتژیک و سیاسی است. این ادعا سعی دارد کل پرونده را از حیطه قضایی صرف خارج و به عرصه «نبرد سیاسی بین دولت ها» منتقل کند. اسیر جنگی تابع کنوانسیونهای ژنو است، نه محاکمه در دادگاه کیفری. این ادعا میتواند مبنایی برای به چالش کشیدن «صلاحیت دادگاه آمریکا» باشد. تیم دفاعی ممکن است استدلال کند که دستگیری او یک «ربایش بینالمللی» و محاکمهاش «غیرقانونی» است، زیرا وی به عنوان رئیسدولت از مصونیت برخوردار بوده است. این استدلال در دادگاههای آمریکا بعید به نظر میرسد پذیرفته شود، اما در افکار عمومی جهانی اثرگذار است. تاکید مکرر بر عنوان «رئیسجمهور» نیز بخشی از همین استراتژی است. او میخواهد خود را نه به عنوان یک فرد عادی، بلکه به عنوان نماد حاکمیت ونزوئلا نشان دهد که قربانی یک «تهاجم نظامی و سیاسی» شده است. این رویکرد، حمایت ملیگرایان در ونزوئلا و مخالفان مداخله آمریکا در جهان را هدف میگیرد.
بررسی حقوقی اظهارات ابتدایی و اثر آن بر روند دادرسی
اعلام این که «فهرست اتهامات را ندیده و از حقوقش مطلع نیست»، یک مانور دفاعی استاندارد در سیستم قضایی آمریکاست. این اظهارات به وکیلها این فرصت را میدهد که در آینده ادعا کنند موکلشان «از حق برخورداری از وکیل و اطلاع از اتهامات» محروم بوده و روند دادرسی مخدوش است. قاضی احتمالاً این اظهارات را ثبت کرده و دستور خواهد داد که کلیه مدارک و تفهیم اتهامات به همراه مترجم در اختیار مادورو قرار گیرد. عدم درخواست وثیقه در این مرحله نیز ممکن است تاکتیکی باشد. شاید تیم دفاع نخواهد در ابتدای کار شکست بخورد (چون احتمال رد درخواست وثیقه برای اتهامات سنگین بالاست) یا اینکه قصد دارد ابتدا بر چالش صلاحیت دادگاه تمرکز کند. درخواست تماس با کنسولگری، یک حق قانونی برای اتباع خارجی است. این اقدام میتواند مقدمهای برای درخواستهای بعدی مبنی بر دخالت دولت ونزوئلا (یا دولت دوست) برای حمایت کنسولی باشد، اگرچه دولت فعلی ونزوئلا تحت کنترل مخالفان مادورو است.
تأثیر رسانهای و نمادین لباس زندانی و جلسه غیرعلنی
پوشیدن لباس یکدست نارنجی زندان (احتمالاً متعلق to اداره زندانهای فدرال) یک تصویر قدرتمند و تحقیرآمیز است. این تصویر که توسط خبرگزاریها توصیف شد، برای جهانیان نمایشی از سقوط یک رئیسدولت مقتدر به یک زندانی عادی است. این خود یک پیام روانی از سوی آمریکاست. عدم انتشار تصویر واقعی و تکیه بر «طرحها»، نشاندهنده محدودیتهای شدید رسانهای در این پرونده بسیار حساس است. دادگاه احتمالاً اجازه عکاسی یا فیلمبرداری نداده تا از تبدیل شدن جلسات به یک سکوی تبلیغاتی برای مادورو جلوگیری کند. این تصمیم، کنترل روایت را در دست مقامات قضایی نگه میدارد. این صحنهسازی (لباس زندانی، جلسه غیرعلنی) در مقابل ادعای «اسیر جنگی» مادورو قرار میگیرد. اسیران جنگی معمولاً لباس نظامی خود را نگه میدارند و تحت قوانین خاصی هستند. این تضاد بصری، به تنهایی موضوع بحثهای رسانهای خواهد بود.
چشمانداز روند قضایی و چالشهای پیش رو
جلسه ۱۷ مارس احتمالاً جلسه «تفهیم اتهام» و «اعلام نحوه دفاع» خواهد بود. در این مرحله، مادورو به طور رسمی اتهامات را خواهد شنید و باید به آنها plea (اقرار) کند: گناهکار، بیگناه یا عدم احضار. پیشبینی میشود او خود را بیگناه اعلام کند. سپس روند کشف مدارک آغاز میشود. این مرحله میتواند سالها طول بکشد، به ویژه با توجه به حجم عظیم اسناد و مدارک بینالمللی، محرمانه و امنیتی که احتمالاً وجود دارد. ممکن است تیم دفاع درخواست تعویقهای مکرر کند. بزرگترین چالش قضایی، «انتقال مدارک و شهود از ونزوئلا» است. دولت فعلی ونزوئلا که تحت کنترل مخالفان مادورو است، احتمالاً با دادستانها همکاری کامل خواهد کرد. اما شهود و مدارکی که در اختیار متحدان مادورو (مثل روسیه یا کوبا) باشد، عملاً در دسترس نخواهد بود.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی این محاکمه
این محاکمه، یک سابقه خطرناک در روابط بینالملل ایجاد میکند: محاکمه رئیسدولت یک کشور مستقل توسط دادگاه کشور دیگر به اتهاماتی که عمدتاً در خاک کشور خودش رخ داده است. این امر میتواند به قاعده «مصونیت رؤسای دولت» خدشه وارد کند و روابط دیپلماتیک را در سطح جهانی تحت تأثیر قرار دهد. در آمریکای لاتین، این روند میتواند هم باعث ترس حکومتهای مخالف آمریکا شود و هم خشم ملیگرایان منطقه را برانگیزد. ممکن است جنبشهای مردمی در حمایت از مادورو شکل گیرد و اتحادیههایی مانند سِلک (Community of Latin American and Caribbean States) موضعگیری تندی علیه آمریکا داشته باشند. برای دولت جدید ونزوئلا، این محاکمه یک تیغ دو لبه است. از یک سو، حذف نمادین رقیب را کامل میکند. از سوی دیگر، ممکن است مادورو را به یک «شهید» در چشم حامیانش تبدیل کند و آشتی ملی را دشوارتر سازد. همچنین، فشار برای محاکمههای مشابه علیه دیگر مقامات سابق افزایش خواهد یافت.