آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
زمستان در آخرین روزهای بهمن ماه، قدرت واقعی خود را به رخ میکشد. سازمان هواشناسی کشور با صدور هشداری فوری، از ورود یک سامانه بارشی قدرتمند و فراگیر خبر داد که از فردا شنبه ۲۵ بهمن، ۲۰ استان کشور را در بر خواهد گرفت. این سامانه که فعالیت خود را از روز جمعه در استانهای آذربایجان غربی و کردستان آغاز کرده، از فردا با شدت بیشتری ادامه مییابد و دامنه وسیعی از مناطق غربی، شمال غربی، مرکزی و حتی برخی استانهای جنوبی را تحت تأثیر قرار میدهد. بارش برف و باران، وزش باد شدید، کولاک، مهگرفتگی و کاهش دید افقی، از جمله پدیدههای پیشبینی شده برای این روزهاست. آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، کردستان، کرمانشاه، ایلام، شمال و شرق خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، غرب و جنوب اصفهان، لرستان، مرکزی، همدان، زنجان و قزوین، استانهایی هستند که فردا در تیررس مستقیم این سامانه قرار دارند. ارتفاعات البرز، تهران، گیلان و مازندران نیز از این بارشها بیبهره نخواهند ماند.
اما ماجرا به فردا ختم نمیشود. روز یکشنبه، استانهای مازندران، گلستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، مرکزی، قم، تهران، سمنان، خراسان جنوبی، شمال سیستان و بلوچستان و کرمان میزبان این سامانه خواهند بود. روز دوشنبه نیز استانهای شرقی و شمال شرقی کشور درگیر بارشها خواهند شد. سازمان هواشناسی در هشدار خود به پیامدهای این رویداد جوی اشاره کرده است: لغزندگی جادهها و کندی حرکت خودروها بهویژه در گردنههای کوهستانی، اختلال در ترددهای شهری و بینشهری، احتمال بالا آمدن آب رودخانهها و آبگرفتگی معابر، مهگرفتگی و کاهش دید افقی، احتمال قطعی برق بهویژه در روستاهای مناطق کوهستانی، کولاک برف در مناطق برفگیر و خطر سقوط بهمن در ارتفاعات. در چنین شرایطی، توصیههای ایمنی رنگ و بوی دیگری پیدا میکنند. سازمان هواشناسی از شهروندان خواسته است از سفرهای غیرضروری خودداری کنند و در صورت ضرورت سفر، خودروهای خود را به تجهیزات زمستانی و سوخت کافی مجهز نمایند. رانندگی با سرعت مطمئنه و رعایت فاصله طولی، از دیگر توصیههای این سازمان است. طبیعتگردان، کوهنوردان و ورزشکاران هوایی نیز باید این روزها را در خانه بگذرانند. خطر سقوط بهمن در ارتفاعات و شرایط ناپایدار جوی، هرگونه فعالیت در فضای باز را غیرایمن کرده است. دستگاههای امدادی، راهداری و شهرداریها نیز در آمادهباش کامل قرار گرفتهاند.
تحلیل سامانه جوی و گستره جغرافیایی آن
سامانه بارشی جدید که از روز جمعه وارد کشور شده، یک سامانه عمیق و فراگیر است که ریشه در نفوذ توده هوای سرد قطبی به منطقه دارد. این سامانه با عبور از روی دریای مدیترانه و سیاه، رطوبت قابل توجهی کسب کرده و با ورود به کشور، مناطق وسیعی را تحت پوشش قرار میدهد. گستره این سامانه از شمال غربیترین نقاط کشور (آذربایجان غربی) آغاز میشود و تا جنوب شرقی (سیستان و بلوچستان) و شمال شرقی (خراسان) ادامه مییابد. این وسعت جغرافیایی، این رویداد جوی را به یکی از فراگیرترین سامانههای بارشی فصل تبدیل کرده است. نکته قابل توجه، بارش برف در مناطق گرمسیر مانند خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد است. این پدیده که در سالهای اخیر کمتر رخ داده، نشاندهنده شدت نفوذ هوای سرد به عرضهای جنوبیتر است. در ارتفاعات این استانها، بارش برف سنگین پیشبینی میشود.
پیامدهای ترافیکی و حملونقلی
گستره وسیع این سامانه به معنای اختلال گسترده در شبکه حملونقل کشور است. محورهای کوهستانی ۲۰ استان، بهویژه گردنههای برفگیر، با خطر لغزندگی، کولاک و کاهش شدید دید مواجه خواهند شد. این شرایط میتواند به مسدود شدن موقتی برخی محورها و ایجاد ترافیکهای سنگین منجر شود. نکته نگرانکننده، همزمانی این بارشها با تعطیلات آخر هفته و احتمال سفرهای بینشهری است. بسیاری از شهروندان ممکن است بدون اطلاع از شرایط جوی، راهی سفر شوند و در جادههای برفی و لغزنده گرفتار آیند. اینجاست که اهمیت اطلاعرسانی بهموقع و دقیق رسانهها دوچندان میشود. پلیس راه و راهداری نیز باید در آمادهباش کامل باشند. استقرار تیمهای امدادی در گردنههای برفگیر، نمکپاشی مستمر جادهها و اطلاعرسانی لحظهای از وضعیت راهها، از جمله اقداماتی است که میتواند خطرات ناشی از این سامانه را کاهش دهد.
ریسکهای طبیعی مرتبط (سیل، بهمن، قطع برق)
بارشهای سنگین و رگباری در مناطق جنوبی و گرمسیر، خطر وقوع سیلاب و آبگرفتگی معابر را افزایش میدهد. رودخانههای فصلی که ماهها خشک بودهاند، ممکن است ناگهان طغیان کنند و خسارات جانی و مالی به همراه آورند. توقف یا عبور از بستر و حاشیه رودخانهها در این شرایط، به شدت خطرناک است. در مناطق کوهستانی و برفگیر، خطر سقوط بهمن جدی است. بارش برف سنگین بر روی لایههای قبلی، ناپایداری در شیبها ایجاد میکند و کوچکترین تلنگر میتواند بهمنی عظیم را به حرکت درآورد. کوهنوردان و طبیعتگردان باید از هرگونه فعالیت در ارتفاعات خودداری کنند. قطع برق در روستاهای کوهستانی، یکی دیگر از پیامدهای محتمل این سامانه است. بارش سنگین برف و وزش باد شدید میتواند به خطوط انتقال برق آسیب بزند و ساکنان مناطق دورافتاده را با مشکل مواجه کند. دستگاههای مسئول باید تمهیدات لازم برای تأمین سوخت جایگزین و امدادرسانی سریع را پیشبینی کنند.
رفتار شهروندان و نقش رسانهها
در مواجهه با چنین رویدادهای جوی، رفتار شهروندان میتواند تفاوت میان یک بحران قابل مدیریت و یک فاجعه را رقم بزند. پرهیز از سفرهای غیرضروری، سادهترین و مؤثرترین اقدام برای کاهش بار ترافیکی و خطرات جادهای است. اما این پرهیز، نیازمند آگاهیبخشی و اقناع عمومی است. رسانهها در این زمینه نقش کلیدی دارند. اطلاعرسانی مستمر، دقیق و جذاب درباره شرایط جوی، توصیههای ایمنی و آخرین وضعیت راهها، میتواند شهروندان را به اتخاذ رفتارهای ایمن ترغیب کند. تجربه نشان داده که رسانههای اجتماعی و شبکههای خبری، سریعترین و مؤثرترین کانالهای ارتباطی در چنین مواقعی هستند همچنین، شهروندان باید خود نیز فعالانه عمل کنند. بررسی وضعیت جوی پیش از سفر، همراه داشتن تجهیزات زمستانی (زنجیرچرخ، لباس گرم، غذای کافی و...) و رانندگی با سرعت مطمئنه، از جمله اقداماتی است که هر فرد میتواند برای افزایش ایمنی خود و دیگران انجام دهد.
آمادگی دستگاههای اجرایی و امدادی
مواجهه با یک سامانه بارشی با این گستره، نیازمند هماهنگی و آمادگی کامل دستگاههای مختلف است. وزارت راه و شهرسازی (از طریق سازمان راهداری)، وزارت نیرو، جمعیت هلالاحمر، اورژانس، پلیس راه و شهرداریها، هر کدام مسئولیتهای مشخصی در این شرایط دارند. استقرار تیمهای راهداری در گردنههای برفگیر، ذخیرهسازی کافی نمک و شن، آمادهباش تیمهای امدادی و درمانی، تأمین سوخت جایگزین برای بیمارستانها و مراکز حساس، و هماهنگی برای اطلاعرسانی یکپارچه، از جمله اقداماتی است که باید پیش از شروع بارشها انجام شده باشد. آزمون واقعی این دستگاهها، در ساعات و روزهای آینده رقم خواهد خورد. سرعت عمل در بازگشایی راههای مسدود، امدادرسانی به گرفتارشدگان در برف و کولاک، و مدیریت بحرانهای احتمالی (سیل، قطع برق)، معیار سنجش عملکرد آنها خواهد بود. شهروندان نیز به نوبه خود، انتظار دارند که دستگاههای مسئول در این شرایط سخت، در کنارشان باشند.