آسیانیوز ایران؛ سروی فرهنگی هنری:
جامعه نشر و ادبیات ایران در سوگ یکی از چهرههای ماندگار خود نشست. محمدعلی مقدمفر، ناشر و مصحح برجسته ایرانی، شب گذشته (چهارشنبه، ششم اسفند ۱۴۰۴) در سن ۶۳ سالگی پس از تحمل دورهای بیماری سرطان دار فانی را وداع گفت. خبر درگذشت او، موجی از اندوه را در میان اهالی فرهنگ و ادب برانگیخت. محمدعلی مقدمفر متولد سال ۱۳۴۱ در تهران بود. او از نوجوانی به ادبیات و کتاب علاقه داشت و این علاقه را تا پایان عمر حفظ کرد. سالهای طولانی فعالیت او در عرصه نشر و تصحیح متون کهن، نامش را به عنوان یکی از چهرههای برجسته این حوزه ثبت کرد. او با دقت و وسواس علمی، آثاری را به جامعه ادبی ایران تقدیم کرد که هر کدام گنجینهای از پژوهش و تحقیق بودند.
از مهمترین آثار مقدمفر میتوان به تصحیح «تذکرهالاولیا» اشاره کرد. این کتاب ارزشمند که شامل شرح حال و اقوال عارفان بزرگ است، با تصحیح او به یکی از منابع معتبر در این حوزه تبدیل شد. همچنین «نامه لیلی و مجنون» از دیگر آثار مهمی است که به اهتمام او منتشر شد و مورد استقبال پژوهشگران و علاقهمندان ادبیات فارسی قرار گرفت. اما شاید بزرگترین پروژه او که ناتمام ماند، پروژه اعرابگذاری کتابهای باارزش ادبی و کهن بود. حسن مقدمفر، برادر این ناشر فقید، با اندوه از این پروژه یاد کرد: «محمدعلی مقدمفر پروژه اعرابگذاری کتابهای باارزش ادبی و کهن را شروع کرده بود که بخشی از کتابها نیز به صورت کامل اعرابگذاری شده بود، همچنین برخی از کتابها با کلمات معیار امروز ترجمه شده که با توجه به بیماری و درگذشت او، این پروژه ابتر ماند.» اعرابگذاری متون کهن، یکی از مهمترین و حساسترین کارهای پژوهشی در حوزه ادبیات فارسی است. این کار نیازمند تسلط کامل بر زبان و ادبیات فارسی، آشنایی با متون کهن و دقت مثالزدنی است. مقدمفر این توانایی را داشت و سالها بر روی این پروژه کار کرد. ناتمام ماندن آن، ضایعهای بزرگ برای جامعه ادبی ایران است.
مقدمفر علاوه بر فعالیتهای پژوهشی، در عرصه نشر نیز حضور فعالی داشت. او با تأسیس انتشاراتی، به چاپ و نشر آثار ارزشمند ادبی و پژوهشی کمک کرد. بسیاری از نویسندگان و پژوهشگران جوان، با کمک و راهنمایی او توانستند اولین آثار خود را به چاپ برسانند. او نه فقط یک ناشر، که یک مربی و راهنما برای نسلهای بعدی بود. مراسم تشییع پیکر این ناشر و مصحح فقید، روز جمعه، هشتم اسفند ساعت ۱۱ صبح در قطعه ۲۴۹ بهشت زهرای تهران برگزار خواهد شد. دوستداران، همکاران و شاگردان او در این مراسم حضور خواهند یافت تا با این چهره ماندگار ادبیات ایران وداع کنند. با درگذشت محمدعلی مقدمفر، جامعه نشر و ادبیات ایران یکی از چهرههای ارزشمند خود را از دست داد. او با دقت، دانش و تعهدی که به کار خود داشت، نامش را در تاریخ نشر ایران جاودانه کرد. روحش شاد و یادش گرامی باد.
تصحیح متون کهن و اهمیت آن
محمدعلی مقدمفر در طول سالهای فعالیت خود، چندین اثر ارزشمند از متون کهن فارسی را تصحیح و منتشر کرد. تصحیح متون کهن، یکی از دشوارترین و حساسترین حوزههای پژوهش ادبی است. مصحح باید با نسخههای خطی متعدد کار کند، اختلافات آنها را بررسی کند و در نهایت متنی را ارائه دهد که نزدیکترین متن به اثر اصلی باشد. «تذکرهالاولیا» که یکی از مهمترین متون عرفانی فارسی است، با تصحیح مقدمفر به جامعه ادبی ایران عرضه شد. این کتاب که شامل شرح حال عارفان بزرگ است، نیازمند دقت و وسواس زیادی در تصحیح بود. مقدمفر با تسلطی که بر متون عرفانی داشت، توانست متنی قابل اعتماد از این اثر ارائه دهد. «نامه لیلی و مجنون» نیز از دیگر آثار ارزشمندی است که به تصحیح مقدمفر منتشر شد. این اثر که به داستان عاشقانه لیلی و مجنون میپردازد، از مهمترین متون ادب فارسی محسوب میشود. تصحیح این اثر نیز نشاندهنده دامنه گسترده فعالیتهای او در حوزه متون کهن بود.
اعرابگذاری متون کهن و ضرورت آن
پروژه اعرابگذاری متون کهن فارسی که مقدمفر آغاز کرده بود، یکی از مهمترین و ضروریترین پروژههای ادبی ایران است. بسیاری از متون کهن فارسی، به دلیل نبود اعرابگذاری، برای خوانندگان امروزی دشوار و گاه غیرقابل فهم شدهاند. اعرابگذاری این متون، میتواند به فهم بهتر آنها و حفظشان برای نسلهای آینده کمک کند. مقدمفر این پروژه را با جدیت دنبال میکرد. او بخشی از کتابها را به صورت کامل اعرابگذاری کرده بود و برخی دیگر را با کلمات معیار امروز ترجمه کرده بود. این کار نشاندهنده نگاه آیندهنگر او به ادبیات فارسی بود. او میخواست این گنجینههای ادبی را برای نسلهای آینده قابل استفاده کند. ناتمام ماندن این پروژه، ضایعهای بزرگ برای ادبیات ایران است. امید میرود که همکاران و شاگردان او بتوانند این راه را ادامه دهند و پروژهای را که او آغاز کرده بود، به سرانجام برسانند.
مقدمفر به عنوان ناشر
محمدعلی مقدمفر علاوه بر فعالیتهای پژوهشی، در عرصه نشر نیز نقشی مؤثر داشت. او با تأسیس انتشاراتی، به چاپ و نشر آثار ارزشمند ادبی و پژوهشی کمک کرد. در شرایطی که نشر ایران با مشکلات متعددی روبروست، فعالیت ناشران متعهد و دغدغهمندی چون مقدمفر، اهمیت ویژهای دارد. ناشران در ایران با چالشهای متعددی روبرویند؛ از مشکلات اقتصادی و گرانی کاغذ گرفته تا محدودیتهای نظارتی. با این حال، ناشران متعهد همچنان به کار خود ادامه میدهند و آثار ارزشمندی را به جامعه عرضه میکنند. مقدمفر یکی از این ناشران بود که تا آخرین لحظه به رسالت خود وفادار ماند. نقش او فقط به چاپ کتاب محدود نمیشد. او با راهنمایی و مشاوره به نویسندگان و پژوهشگران جوان، به پرورش نسل جدیدی از اهل قلم کمک کرد. بسیاری از نویسندگان جوان، اولین آثار خود را با کمک و راهنمایی او به چاپ رساندند.
تحلیل جایگاه ادبی؛ میراث مقدمفر برای آیندگان
میراث محمدعلی مقدمفر برای آیندگان، فقط کتابهایی نیست که تصحیح و منتشر کرد. او روشی از پژوهش و کار را به جا گذاشت که میتواند الگویی برای پژوهشگران آینده باشد. دقت، وسواس علمی، تعهد به متن و پایداری در کار، از ویژگیهای بارز او بود. نسل جدید پژوهشگران ادبیات فارسی، میتوانند از روش کار او بیاموزند. تصحیح متون کهن، کاری زمانبر و پرزحمت است و نیازمند صبر و حوصله فراوان. مقدمفر این صبر و حوصله را داشت و با عشق به ادبیات فارسی، سالها بر روی متون کار کرد. همچنین، او به نقش نشر در انتقال فرهنگ و ادبیات آگاه بود و میدانست که بدون نشر مناسب، آثار ارزشمند دیده نمیشوند. به همین دلیل، هم به عنوان مصحح و هم به عنوان ناشر، تلاش کرد تا پلی میان متون کهن و خوانندگان امروزی ایجاد کند.
واکنش جامعه ادبی به درگذشت مقدمفر
درگذشت محمدعلی مقدمفر، واکنشهای گستردهای را در جامعه ادبی ایران برانگیخت. نویسندگان، پژوهشگران و فعالان عرصه نشر، با انتشار پیامهایی، درگذشت او را تسلیت گفتند و از خدماتش به ادبیات ایران تجلیل کردند. این واکنشها نشاندهنده جایگاه ویژه او در میان اهالی فرهنگ و ادب است. جامعه ادبی ایران، در سالهای اخیر چهرههای برجسته بسیاری را از دست داده است. هر کدام از این درگذشتها، ضایعهای بزرگ برای فرهنگ ایران است. اما آنچه اهمیت دارد، تداوم راه آنها توسط نسل جدید است. امید میرود که پژوهشگران جوان، راه مقدمفر را ادامه دهند و پروژههای ناتمام او را به سرانجام برسانند. مراسم تشییع پیکر او روز جمعه در بهشت زهرا برگزار میشود. حضور در این مراسم، فرصتی برای ادای احترام به مردی است که عمر خود را وقف فرهنگ و ادب ایران کرد.
آسیانیوز ایران(روزنامه آسیا سابق)، درگذشت این عزیز گرانسنگ را
به خانواده محترم ایشان، و تمامی هنردوستان ایران زمین، تسلیت گفته
و آرزوی صبر برای بازماندگان محترم ایشان دارد.
یادش گرامی؛